Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Zaman karışıklığı

Dil ile ilişkili olan, öbür ulamlarla uyuşmayan géñel yazışmaları içerir.

Zaman karışıklığı

İletigönderen Genç Bakış » 09 Haz 2015, 11:51

Yabancı bir arkadaşıma Türkçe öğretmeye çalışırken zamanlarla ilgili ilginç bir durum fark ettim. Arkadaşım bana Türkçe'de kaç tane zaman olduğunu sordu. Nasıl yanıtlayacağımı bilemedim. 5 tane zaman kipimiz var, ancak 5'ten çok daha fazla zaman var. Birleşik zamanlı eylemler ayrı bir zaman mıdır? Zamanlarımızı İngilizce'deki gibi mi ifade etmeliyiz?
Bilindiği üzere, İngilizce'de zamanlar ifade edilirken ek eylem tarzı bir yapı kullanılıyor, ancak bizimki gibi belirtilmiyor. "To be" eyleminin kullanılmasına bakacak olursak:
She did homework.(Ödev yaptım.)
She is doing homework.(Ödev yapıyorum.)
She does homework.(Ödev yaparım.)
She will do homework.(Ödev yapacağım.)
Şimdi, bunlar İngilizce'de ayrı zamanlar, bizde de öyle. İngilizce karşılığı olmadığı için "Ödev yapmış" tümcesini ekleyemedim. Bir de diğer İngilizce zamanlara bakalım.
She was doing homework. Ödev yapıyordu. Ek eylem var, ancak "was" da "to be" eyleminin geçmiş zamandaki çekimi olmasına rağmen sanki ayrı bir zamanmış gibi ele alınıyor.
She will be doing homework. Ödev yapıyor olacak. Bu zaman bizde yok gibi duruyor ancak "olmak" zaten ek eylemin bir biçimi değil midir? " Ben siyahım" dediğimiz zaman "siyah olmak" demek istemiyor muyuz?
She is going to do homework. Ödev yapacak, ama daha fazla kurgulanmış. Türkçe'de yok.
She has done homework. Ödev yaptı. Önemli olan zamanı değil, ödevin yapılıp yapılmamış olması, ayrıca eylemin etkisi hala devam ediyor. Present perfect tense denen bu zamanın Türkçe'de karşılığının olmadığı söyleniyor ancak birçok kez biz neyin söylenmek istediğini anlıyoruz. Başka bir siteden alıntı:
I was a student six years ago. (Altı yıl önce öğrenciydim.)

- I am a student now. (Şimdi bir öğrenciyim.)

- I have been a student for six years. (Altı yıldır öğrenciyim.)


Görüldüğü gibi "yıldır" hala devam etmekte olduğu anlamını zaten katıyor. Ancak ayrı bir zaman olarak ele alınabilir mi? Başka bir alıntı:
- Their son has broken their computer. (Oğulları bilgisayarlarını bozdu.)
Bu cümlede bilgisayarın hala bozuk olduğu anlamı vardır.
Their son broke their computer. Oğulları bilgisayarlarını bozdu.
Bu cümlede ise, Türkçe çevirileri aynı olsa bile, bilgisayarın hala bozuk olup olmadığını bilemeyiz. On yıl önceki bir hatıradan da bahsediliyor olabilir.

"Oğulları bilgisayarı bozmuşlardı" dersek tam karşılamıyor, "Bilgisayar bozulmuştu." desek özneyi karşılamıyor.

Daha birçok zaman var, Türkçe karşılıkları da var. Aynı zamanda duyulan ve görülen geçmiş zaman da bazı biçimlerde var onlarda. Ancak duyulduğu anlamında değil. Buradan sonuçla tekrar sormak istiyorum, Türkçe'de kaç tane zaman vardır?
  • 0

Genç Bakış
İlgili
İlgili
 
İleti: 12
Katılım: 01 Eyl 2014, 23:26
Değerleme: 7

Ynt: Zaman karışıklığı

İletigönderen Oktay D. » 09 Haz 2015, 16:52

Türkçe ile İngilizce ap ayrı iki dildir, biri üzerinden diğerini öğretemezsiñiz ne yazık ki. Daha doğrusu böyle yaparsañız karşıñızdaki kişi ne Türkçe öğrenir ne de bir şey añlar :)

İngilizcedeki be doing yapısı ayrı bir zaman olarak ele alınsa da bu tür birleşik yapılardan oluşan basit zamanlar Türkçede de var aslında.

Örneğin -iyor eki Türkçede Eski Anadolu Türkçesindeki -e yorır (yani -e yürür) yapısından gelir, yani "gele yürür" demektir ve zamanla şimdiki zaman añlamı kazanarak kalıplaşmıştır. Örneğin Manisa ağzında bu yapı yerine şimdiki zaman anlamında -pduruu yapısı vardır, o da -p durur biçiminden gelir yani "gelip durur" demektir.

Türkçede başka "şimdiki zaman" şekilleri de var. Örneğin pek dillendirilmese de -mekte yapısı da bulunuyor. gelmekte denince şimdiki zaman añlamı açıkça görülüyor.

her dil bazı zamanlara farklı yollardan ulaşmış durumda. o yüzden İngilizce ile veya başka bir dille karşılaştırmak kafayı iyice karıştırabilir, doğru bir yöntem değildir. nitekim çeviri başka bir şey, dil öğrenmek başka... :)

---

Zamanları bir yabancıya öğretirken İngilizcedeki zamanlarla ASLA karşılaştırmayıñ, derim. Onuñ yerine basit cümlelerde açık, tartışmasız o añlamı veren bir durum gösteriñ bence. Gramer öğretmek yerine bu yöntem daha yalındır. Uzmanlar böyle öngörüyor, bunu TOEFL gibi sınavlarda gramer sormamalarından da añlayabiliriz aslında.

Örnek olarak önce basit zamanları gösteriñ.
- "Her gün okula giderim."
- "Dün okula gittim"
- "Bugün okula gideceğim"
- "Şimdi okula gidiyorum"
- "Dün Ahmet okula gitmiş, bana bugün Mehmet söyledi"

Ardından diğer zamanları, aynı cümlelerin üzerinden gösterin
- "Lisedeyken her gün okula giderdim"
+ "Küçükken her gün okula gidermişim, annem söyledi"

- "Dün okula gittiydim, sana söylemedim"
+ "Dün okula gittiymişim" YOK

- "Bugün okula gidecektim, ama geç kalktım"
+ "Bugün okula gidecekmişim, hoca çağırdı"

- "Şimdi okula gidiyordum, sen geldin"
+ "Şimdi okula gidiyormuşum, şoför beni kandırmış!"

- "Dün Ahmet okula gitmişti, bugün gitmemiş. Bugün Mehmet söyledi."
+ "Dün Ahmet okula gitmişmiş, bugün gitmemiş. Mehmet'e de Ali söylemiş. Doğru mu, bilmem."

--

Bu arada "Their son has broken their computer." cümlesini çevirmek istiyorsañız, "Oğulları, bilgisayarlarını bozmuş durumda" diyebilirsiñiz. Çeviriler birebir olmazlar, serbest bir şekilde çevrilirler. Serbest olmayan çeviriler zaten okuyucuyu da rahatsız eder (bkz: yabancı filmlerin çevirisindeki gerçek dışı yapmacık cümleler). Zamanlar gramer olarak tutmayabilir o yüzden, nitekim önemli olan anlamdır.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6055

Ynt: Zaman karışıklığı

İletigönderen Genç Bakış » 09 Haz 2015, 23:05

Anlatma amacım karşıdaki kişiye Türkçe öğretmek değil, birkaç şey bilsin yeterli. Kendisi Leh ve dilleri gerçekten anlamsızca zor, çabaladım ancak öğrenemedim... Daha doğrusu gözüme çok zor göründü. Öyle bir dil düşünün ki çoğu(belki de hepsi) eylemin geçmiş gelecek çekimleri farklı olsun, üstüne üstlük söyleyenin eşeyine göre söyleyiş fark etsin. Bir kelime içinde çok fazla sessiz harf olsun ki okuyamayalım. İnanın hayatımda bu kadar zorlandığım başka bir dil olmadı... Boşuna en zor dillerden sayılmıyormuş... Yahu köpeğin birine kullanılan sözcük farklı, iki köpek için kullanılan farklı, birçok köpek için kullanılan farklı. Her adın çoğulu farklı. Bilinmek zorunda. Konudan çok saptım ancak belirtmek faydalı.
Söylediklerinizden, Türkçe'nin kaç tane zamanı olduğunun kesin olarak belirlenemeyeceği sonucunu mu çıkarmalıyım? 5 tane zaman olması Türkçe'nin zamansal bakımdan zayıf bir dil olduğunu düşündürüyor bana kalırsa.
  • 0

Genç Bakış
İlgili
İlgili
 
İleti: 12
Katılım: 01 Eyl 2014, 23:26
Değerleme: 7

Ynt: Zaman karışıklığı

İletigönderen Oktay D. » 10 Haz 2015, 00:05

Türkçedeki 5 zaman sayısı, sadece basit zamanlar için. Zaten İngilizce için de durum aynı oluyor, onlarda da 5 basit zaman var. Ancak kombinasyonları ekleyince sayı artıyor. İki dilde de zaman sayısı aynı ediyor.

İngilizcede olup Türkçede olmayan tek bir zaman var: perfect. Ancak öte yandan Türkçede olup İngilizcede olmayan da bir tane var: duyulmuş geçmiş zaman.

Onuñ dışında İngilizcedeki tüm zamanlar Türkçede de var. Biri diğerinden daha eksik değil. Ancak kullanımları her zaman birbirini tutmaz. Hiçbir dilde kullanımlar birbirini tutmaz.

Örneğin Türkçede "Ahmet gitmiş" kullanımını İngilizcede "Ahmet has gone" diye çeviremeyiz. "I see that Ahmet has gone" gibi bir şekilde çevirebiliriz. Burada görüldüğü gibi Türkçede tek zamanla söylenilen bir durum İngilizcede de añlatılabiliyor, ancak yan cümle ile kurulması gerekiyor. Öte yandan İngilizcedeki "Finally, I have done the work" cümlesini Türkçeye "Nihayet işi halletmiş oldum" gibi çeviririz. Bu örnekler serbest çeviridir, başkası başka şekillerde çevirir.

Kısaca ne Türkçe ne de İngilizce zaman bakımından fakir değildir. Diliñ kendi ihtiyaç ve kullanımlarına göre farklı zaman kipleri türetmiş olsalar da, toplamda iki dil de zamanları ifade etmekte güçlüdür.

Bu arada İtalyancada da başka zaman türleri bulunuyor. Örneğin onlarda perfect gibi veya mişli geçmiş zaman gibi bir şey yok, ancak bu kez de "aşırı geçmiş zaman" var. Çok çok eski olayları añlatmak için kullanıyorlar. Şimdi bize veya bir İngilize göre bu zaman kipi gereksiz gelebilir, ancak onlar için değil. Tersine İtalyanlar bizim veya İngilizlerin bu kipe sahip olmamasını fakirlik olarak görebilirdi belki, ancak değil. Biz başka şekillerde bu zaman kipini telafi edebiliyoruz.

Asıl zaman fakiri diller daha başkadır. Örneğin bazı dillerde geñiş zaman ile şimdiki zaman ayrımı bulunmaz (özgül bir örnek gelmedi). Başka bir örnek ise Çincedir, adamlarda zaman kipi yok!!! :) Adamlarda eylemler her zaman yalın biçimdedir, eğer geçmişten söz ediliyorsa geçmişe dair bir zarf kullanılır. Örneğin "dün" varsa cümlede o zaman olayın geçmişte olduğu anlaşılır :) Bu yüzden Çincede zaman zarfları boldur ve ayrıntılıdır. Örneğin "daha önce, belirsiz bir geçmişte" anlamına gelen guò (過 / 过) zarfı var, bizde öyle tek bir zarf yok, tamlama olarak bir zarf tümleci yapmamız gerekir.
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6055

Ynt: Zaman karışıklığı

İletigönderen toorku » 13 Haz 2015, 07:41

türkçe zaman açısından ingilizceyle karşılaştırıldığında fakir değil aksine türkçede zamanlar eylemin bir parçası (ussal olarak) ancak ingilizcede düşünürseniz bizim zamanlara göre şekilsel olarak daha basit kaçıyorlar nitekim biz hint avrupa dillerindeki zamanları da öykünebilirken ingilizce bunu yapamaz

I have gone to school -bende var gitmiş okula- dır aslında bu

buna biz okula gittim diyebilirken öykünmeli söylersek okula gidişim var ya da okula gitme yaptım vb dersek yanlış olmaz türkçeyi zorlamış da olmayız ki ikinci kullanımın gayet doğal akacağı tümceler olacaktır sıklıkla

ancak ingilizcede yardımcı fiiller üstünden zaman oluşturmanın bazen söyleyişi daha kolaylaştırdığı durumlar olmuyor değil


Their son has broken their computer. (Oğulları bilgisayarlarını bozdu.)

bunu birebir çevirmek isterseniz o zaman onların oğlu bilgisayarlarını bozmuş oldu daha uygun kaçar birebir zamansal örtüşme aranıyorsa
  • 0

noktasızlaştıramalandıramadıklarımızdanmısınız
toorku
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 935
Katılım: 17 Ara 2014, 20:50
Değerleme: 1265

Ynt: Zaman karışıklığı

İletigönderen jikme-jik » 24 Kas 2019, 03:44

Orta okuldaki İngilizceci present perfect tense'i çevirirken "...mIş bulunuyor" şeklinde bir ifade kullanıyordu.
  • 0

jikme-jik
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 55
Katılım: 24 Nis 2010, 17:18
Değerleme: 77

Ynt: Zaman karışıklığı

İletigönderen bensay » 24 Kas 2019, 17:05

Their son has broken their computer > Oğulları bilgisayarlarını bozuk.


"oğulları bilgisayarlarının bozukladı" olmalı sanki
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 3163
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1835


Dön Géñel yazışma

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 4 konuk

Reputation System ©'