Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Türkçe'nin bilim dili olmasında önümüze çıkan sorunlar

Dil ile ilişkili olan, öbür ulamlarla uyuşmayan géñel yazışmaları içerir.

Türkçe'nin bilim dili olmasında önümüze çıkan sorunlar

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 27 Kas 2018, 23:15

Bu soru uzun bir süredir usumu aklımı meşgûl tutuyor. Biz kimi terimleri Türkçe'ye tam olarak nasıl çevireceğiz? Nereden geldiği belli olmayan (okuduğumuzda) bir sürü sözcük var. Toplu bir Türkçeleştirme yapmaya kalksak tam olarak ne yapacağız?

Örneğin; polietilen, polinivil alkol, nitrik asit (kezzap), etenol, polilaktik asit vb. terimleri nasıl Türkçeleştireceğiz?
  • 0

En soñ TürkçeSözlük78 tarafından 27 Kas 2018, 23:21 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Dérnek Üyesi
 
İleti: 1342
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: İstanbul
Değerleme: 798

Ynt: Kimya bileşenlerinin hepsini nasıl Türkçeleştireceğiz?

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 27 Kas 2018, 23:20

Bu sorum doğrudan biyoloji için de uyarlanabilir aslında. Tıp okuyan insanların öğrendiği o binlerce saçma sapan ve kimsenin anlamadığı (doktorlar dışında) LATİNCE kökenli sözcükleri tam olarak nasıl karşılayacağız? Kemik adlarından tutun bir sürü küçük göze birimine dek her şey neredeyse Latince! Şimdiye dek Türkçe olduğunu öğrendiğimde şaşırdığım bir tek "koful" sözcüğü var. Onun dışında "krossing over"lardan tutun neredeyse her şey yad kökenli!
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dérnek Üyesi
 
İleti: 1342
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: İstanbul
Değerleme: 798

Ynt: Türkçe'nin bilim dili olmasında önümüze çıkan sorunlar

İletigönderen datadeveb » 28 Kas 2018, 02:14

Tek solukta söylenen seslerin anlamı olanlarını ele almak gerek. Sonra eylem anlamı yüklenmiş sözcükleri türetimlerle türetip tüm türetimlerin büründüğü anlamları ele almak gerek. Bunları da bir düzende bir arada görmek gerek. Koca bir uygulama geliştirilerek bu çalışma yapılabilir. Gereğe göre yeni ekler kullanılmaya başlanır. Ancak bunun için morfosentaktik türkçe karşılığı üzerinde araştırma, çalışma yapmadım denilen çalışmanın yapılması ve ses anlam ilişkilerinin bağbağ harita larının belirlenmesi gerekir.

6000'den çok kök ses var tek solukta söylenen. Bunların yan yana getirilerek türetimi gibi bi çok yöntem var. Yani türetilme yöntem ve kurallarına göre anlamı olmayan birçok sözcük bekliyor. Yabancı sözcüklerden arınıp türkçe dokuyu yalın olarak düşünmemiz gerekiyor. Yabancı sözcükler bozuk sözcükler oluyor. Bu nedenle tıkanıyoruz. Anlamlar karışıyor. Sonra kök sesin anlamını oturtamıyoruz. Sıkıntımız burada.
  • 0

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhidi söyleyelim. Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım, uymaya gayret edelim, salih kul olalım inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1346
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 171

Ynt: Türkçe'nin bilim dili olmasında önümüze çıkan sorunlar

İletigönderen Oktay D. » 28 Kas 2018, 09:46

Sorduğuñuzuñ bir bölümünü dérneğiñ ikinci bétiği olan Özleştirmeciliğiñ Bildirgesi'ndeki "Kişi Dilleri Arasında Çeviri İçin Kişisel Bir Yaklaşım" adlı yazıda ele aldık. Soñ çıkan bétik olan Özleştirme Kılavuzu'nda da başka yönlerinden söz édildi. Bu bétiklerde daha çok koñunuñ uygusal teknik ayrıntıları tartışılmış durumda.

Böyle bir Türkçeleştirme olanaklı elbette. Felsefe, Fizik ve Matematik gibi eski alañlarda Türkçeleştirme özvérisi oldukça yüksek, o alañlarıñ araştırmacı ve uygulayıcıları bu koñuda 100 yıl içerisinde oldukça iyi yol kat étmiş durumdalar. Ancak tıp ve mühendislikte durum başka, özellikle tıpta tıpçılarıñ Latince takıntıları bulunuyor ve Türkçeleştirmeye dirençliler.

Özünde sorun, sözcük türetme veya karşılama déğil, daha çok yéñi karşılıkları kullanacak olanlarıñ bakış açısı.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8341
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5516

Ynt: Türkçe'nin bilim dili olmasında önümüze çıkan sorunlar

İletigönderen bensay » 28 Kas 2018, 10:49

onum tıp alanında da sayın süreyya ülker'in oldukça kapsamlı bir sözlüğünün yanıberi yanısıra kocaeli üniversitesi tıp sözlüğü de bulunmakta, kimi sözcüklerin yetkinliği değilseye türkçeliği/doğruluğu tartışılabilir ancak el atılmamış, işlenmemiş konular değil, bu aşamada ülketin devletin ne yazık ki türkçe terimler üzerinden öğretimin yapılmasına yönelik özendirici olmaması verilmiş emeklerin tozlanmasına, unutulmasına, neredeyse boşa gitmesine, yitelek heba, heder, helak, telef olmasına neden olmaktadır.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2890
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1457

Ynt: Türkçe'nin bilim dili olmasında önümüze çıkan sorunlar

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 28 Kas 2018, 20:47

datadeveb yazdı:Bunları da bir düzende bir arada görmek gerek. Koca bir uygulama geliştirilerek bu çalışma yapılabilir. Gereğe göre yeni ekler kullanılmaya başlanır.


Ben de bunu daha önceden düşünmüştüm. Latince'de sözcük türetmede (birleşik sözcük türetmede) çoğunlukla kullanılan birkaç sözcüğü, öz anlamlarından azıcık ayrık olacak biçimde yaparsak çoğu sözcüğü türetmekte kendimize kolaylık sağlayabiliriz.
Örneğin "poli" sözcüğünün anlamı "çok", biz buna "çok" demek yerine "çok"a benzeyen bir şey türetebilir ve her çeviriye koyabiliriz.
Örneğin Yunanca terimlerde başa gelen "a" damgası olumsuz bir anlam taşır. Teist ve ateist gibi. Burada her şeye "tanımaz" tanrıtanımaz örneğindeki 'tanımaz'ı kast ediyorum. koyamayacağımızdan başka bir benzer sözcüğe gereksinimimiz söz konusu olabilir.

datadeveb yazdı:6000'den çok kök ses var tek solukta söylenen. Bunların yan yana getirilerek türetimi gibi bi çok yöntem var. Yani türetilme yöntem ve kurallarına göre anlamı olmayan birçok sözcük bekliyor.


Burada kısa sözcük türetmenin yanında anlamını tam olarak karşılamaya da güzel bir özen göstermeliyiz. Kısa sözcük türeteceğiz diye çağrışımsız sözcükler türetmemeliyiz.

datadeveb yazdı:Yabancı sözcüklerden arınıp türkçe dokuyu yalın olarak düşünmemiz gerekiyor. Yabancı sözcükler bozuk sözcükler oluyor. Bu nedenle tıkanıyoruz. Anlamlar karışıyor. Sonra kök sesin anlamını oturtamıyoruz. Sıkıntımız burada.


Dediklerinize sözcüğü sözcüğüne katılıyorum. Bu terimler Türkçeleştirilmedikçe toplumumuzdaki bilim bilinci artmayacaktır. Her bilimsel bulguyu değme kişi herkes anlayabilmelidir. Karbon kimyası, kalkülüs filan işlenirken bile köyünden öğrenim görmeye gelmiş bir köylü konuya yabancı kalmamalıdır.

Oktay D. yazdı:Böyle bir Türkçeleştirme olanaklı elbette. Felsefe, Fizik ve Matematik gibi eski alañlarda Türkçeleştirme özvérisi oldukça yüksek, o alañlarıñ araştırmacı ve uygulayıcıları bu koñuda 100 yıl içerisinde oldukça iyi yol kat étmiş durumdalar. Ancak tıp ve mühendislikte durum başka, özellikle tıpta tıpçılarıñ Latince takıntıları bulunuyor ve Türkçeleştirmeye dirençliler.


Evet, felsefe olsun, matematik olsun veya fizik olsun bu bilimler ve bilimimsiler bilime benzeyenler yâni matematik ve felsefe kolayca Türkçeleştirilebiliyor. Ben başlığı biyoloji ve kimya alanındaki sözcükleri nasıl türeteceğimizi düşünemediğimden/bulamadığımdan açmıştım. Bir de bunları kullanacak olan insanların bilinçlenmesi var tabii ki de. Bu başka bir konu ama. Onlar olkunla zamanla bilinçlenecektir. Biz şimdilik sözcükleri nasıl türeteceğimize bakmalıyız bence. Onlara ne denli iyi, güzel görünümlü sözcükler sunarsak onlar da o denli bu sözcükleri kullanmaya yakınlaşırlar.

Oktay D. yazdı:Özünde sorun, sözcük türetme veya karşılama déğil, daha çok yéñi karşılıkları kullanacak olanlarıñ bakış açısı.


Dediğim gibi, kimi terimlerde Türkçeleştirme sıkıntıları oluşuyor. Bence bu bilinç konusunu güzel bir özleştirme dizgesi sistemi oluşturduktan sonra düşünmeliyiz. İnsanların kullanıp kullanmayacağı kaygısı ile türetim yaparsak hiçbir yere varamayız.

bensay yazdı:onum tıp alanında da sayın süreyya ülker'in oldukça kapsamlı bir sözlüğünün yanıberi yanısıra kocaeli üniversitesi tıp sözlüğü de bulunmakta, kimi sözcüklerin yetkinliği değilseye türkçeliği/doğruluğu tartışılabilir ancak el atılmamış, işlenmemiş konular değil, bu aşamada ülketin devletin ne yazık ki türkçe terimler üzerinden öğretimin yapılmasına yönelik özendirici olmaması verilmiş emeklerin tozlanmasına, unutulmasına, neredeyse boşa gitmesine, yitelek heba, heder, helak, telef olmasına neden olmaktadır.


Bu sözlükleri araştıracağım, sağ olun Bensay hocam.
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dérnek Üyesi
 
İleti: 1342
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: İstanbul
Değerleme: 798

Ynt: Türkçe'nin bilim dili olmasında önümüze çıkan sorunlar

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 28 Kas 2018, 22:30

Bir de usuma takılan başka bir soru var, Latince'yi güzelce bilen birisi varsa ve sorumu yanıtlarsa sevinirim.
Örneğin;
"Floroklorokarbon" sözcüğünde flor ve klor sözcüğünün sonuna gelen "o" damgası Latince'de bulunan bir kural mı yoksa keyfî bir nen şey mi?
Bunu Türkçe olarak söylemek istersek "Işnarsal yeşilözsel kömürözleri" demiş oluyoruz ve Latince karşılığında olduğu gibi kolay bir söyleyiş karşımıza gelmiyor. Eğer bu "o" olayı keyfî bir nen şey ise belki bunun gibi bir neni şeyi Türkçe'nin kurallarının dışına çıkmayarak ve Latinlere özenmeyerek kendimize uyarlayabiliriz. Böyle bir şeyi yapmamız çoğu bileşiğin adının Türkçeleştirilmesinde kolaylık sağlayacaktır.
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dérnek Üyesi
 
İleti: 1342
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: İstanbul
Değerleme: 798

Ynt: Türkçe'nin bilim dili olmasında önümüze çıkan sorunlar

İletigönderen Oktay D. » 01 Ara 2018, 05:02

TürkçeSözlük78 yazdı:Bir de usuma takılan başka bir soru var, Latince'yi güzelce bilen birisi varsa ve sorumu yanıtlarsa sevinirim.
Örneğin;
"Floroklorokarbon" sözcüğünde flor ve klor sözcüğünün sonuna gelen "o" damgası Latince'de bulunan bir kural mı yoksa keyfî bir nen şey mi?

Fransızcada flor, klor ve karbon diye okunan sözcükler Latincede fluorum (akış), chlorum (yeşil), carbone (kömür) olarak bulunur. Géñellikle -o ile biten sözcükler -den halidir. Latincede ismiñ halleri Türkçedekinden veya İngilizcedekinden farklıdır. Yalıñ haliñ de soñunda bir ses olur. Ayrıca Latincedeki bu tür sözcükleriñ çoğu Yunancadan alıntıdır: chloros gibi. Soñuçta sözcükleri birleştirirken yalñızca yan yana dizmiş oluyorlar, Fransızcada bu dizimiñ yalñızca soñundaki sözcük soñ ünlüsünü yitiriyor.

Kısaca bire bir Latince biçimi düşünürsek
chloro fluoro carbone = yeşilden akıştan kömür
gibi bir türetim olduğunu görürüz. Beñzer bir biçimi bazen Türkçede görebiliyoruz: kardan adam, kumdan kale, dériden ayakkabı, kumaştan gömlek.
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8341
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5516

Ynt: Türkçe'nin bilim dili olmasında önümüze çıkan sorunlar

İletigönderen Oktay D. » 01 Ara 2018, 05:05

TürkçeSözlük78 yazdı:Latince'de sözcük türetmede (birleşik sözcük türetmede) çoğunlukla kullanılan birkaç sözcüğü, öz anlamlarından azıcık ayrık olacak biçimde yaparsak çoğu sözcüğü türetmekte kendimize kolaylık sağlayabiliriz.
Örneğin "poli" sözcüğünün anlamı "çok", biz buna "çok" demek yerine "çok"a benzeyen bir şey türetebilir ve her çeviriye koyabiliriz.

Neden çok dururken başka bir sözcük kullanacağımızı añlayamadım.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8341
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5516

Ynt: Türkçe'nin bilim dili olmasında önümüze çıkan sorunlar

İletigönderen bensay » 01 Ara 2018, 12:12

konuya dışarlıklıyım yabancıyım , "floroklorokarbon" sözcüğü flor ile klor da içeren karbon demekse anlatım "florlu klorlu karbon" biçiminde türkçeleştirilebilir
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2890
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1457

Ynt: Türkçe'nin bilim dili olmasında önümüze çıkan sorunlar

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 01 Ara 2018, 19:56

Oktay D. yazdı:
TürkçeSözlük78 yazdı:Latince'de sözcük türetmede (birleşik sözcük türetmede) çoğunlukla kullanılan birkaç sözcüğü, öz anlamlarından azıcık ayrık olacak biçimde yaparsak çoğu sözcüğü türetmekte kendimize kolaylık sağlayabiliriz.
Örneğin "poli" sözcüğünün anlamı "çok", biz buna "çok" demek yerine "çok"a benzeyen bir şey türetebilir ve her çeviriye koyabiliriz.

Neden çok dururken başka bir sözcük kullanacağımızı añlayamadım.


Çok kullanırsak büyük olasılıkla "çok X bulunur" derken sıkıntı çıkacaktır. Bu sözcükleri türetirken bence çok anlamına gelen başka bir sözcük kullanmalıyız. Çok sözcüğüne bir de "poli" anlamı katarsak iş içinde çıkılamaz bir hâl alabilir. Çok yerine kullanacağımız sözcüğü türetip her yere (çeviriye) koyarsak insanlar o sözcüğü gördüğünde doğrudan bilimsel anlamda "çok" olduğunu anlar.
Bir de bu yapacağımız ekin TDK saçmalığına uyulup ayrı yazılması gerektiği konusu var. Bence bilimsel terimler Türkçeleştirilirken birleşik sözcükler türetilmelidir.
  • 2

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dérnek Üyesi
 
İleti: 1342
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: İstanbul
Değerleme: 798

Ynt: Türkçe'nin bilim dili olmasında önümüze çıkan sorunlar

İletigönderen Oktay D. » 03 Ara 2018, 15:23

çoklu kullanırız o zaman. Örneğin çoklukömür (polikarbon) gibi.

çokgeñ dérken sorun olmuyor, çok büyük bir olasılıkla başka durumlarda da sorun yaşanmayacak. Aşırı nadir bir-iki durum için de çoklu kullanılabilir. Bu déñli yalıñ ve añlaşılabilir bir sözcüğümüz varken başka bir tanesini aramak aşırı kasıntı olup tutmasına engel olacaktır. Oysa çok/çoklu zaten oldukça iyi ve kullanımı yaygın.
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8341
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5516

Ynt: Türkçe'nin bilim dili olmasında önümüze çıkan sorunlar

İletigönderen binsozcuk » 24 Ağu 2019, 16:54

O alana yıllarını veren uzmanlar gerçekte o konuda en iyi Türkçe sözcükleri bulabilirler, bunun için buradaki kişilerin Türkçe bilincini yayması, yine sözcük türetme konusundaki deneyimlerini bu kişilerle paylaşmaları gerekiyor. Yine alanlarında uzman da olsalar buradaki kişilerin görüşlerini almaları gerekiyor, çünkü Türkçe'ye yürek vermiş kişilerin görüşü de çok katkı sağlayacaktır.
  • 2

binsozcuk
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 63
Katılım: 23 Ağu 2019, 10:43
Değerleme: 50

Ynt: Türkçe'nin bilim dili olmasında önümüze çıkan sorunlar

İletigönderen Tarhundaradu » 28 Ağu 2019, 12:15

Arkadaşlar, öncelikle esenlikler dilerim. Benim bilmek istediğim konu şudur, acun üzerinde bizden başka bilimsel deyimleri bütünüyle öz diline çevirmeye çalışan bir ulus var mıdır? Ben özüm adına olduğunu sanmıyorum. Bence sizlerin bu çalışması da epey anlamsız. Tarih boyunca bilim dili ortak ve tek bir dil olmuştur. Koptça, Akkadça, Hellence, Latince, Fransızca, Almanca ve sonunda İngilizce. Bu dilin dışında bir dili bilimsel dil olarak onamak hem diğer uluslardan bilimci ve araştırmacılar tarafından yayımlanan çalışmaları izlememizi önler, hem de yabancı bir dil öğrenmeyi zorlaştırır. Özenli bakarsanız tarih boyunca hangi ulus kendi kültürel emperyalizmini yapacak güç ve gelişmişliğe eriştiyse onun dili bilim dili olmuştur. Eski Mısır, Akkad, Hellas, Roma, Fransa, Almanya ve Birleşik Devletler gibi. O yüzden dünya kültürel ve bilimsel üretiminin merkezi olmadan kendi dilini bilim diline çevirme çabası anlamsızdır. Biz kendi öz yazınımızı geliştirip dolduracağız ki bizim dilimiz dışarlıklı uluslar arasında da bilim dili olsun, özümüz özümüze gelin-güvey olmayalım. İyi yazışmalar.
  • 0

Tarhundaradu
İlgili
İlgili
 
İleti: 9
Katılım: 09 May 2019, 21:33
Değerleme: 12

Ynt: Türkçe'nin bilim dili olmasında önümüze çıkan sorunlar

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 07 Kas 2019, 00:54

Bilim dili İngilizce diye kendi dilimizi bilim dili yapmaktan asla caymamalıyız. Size çok sevdiğim bir hocamın sözünü söyleyeceğim yalnızca: "Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır."
  • 0



En soñ TürkçeSözlük78 tarafından 07 Kas 2019, 00:54 tarihinde kabartıldı.
Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dérnek Üyesi
 
İleti: 1342
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: İstanbul
Değerleme: 798


Dön Géñel yazışma

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

cron
Reputation System ©'