Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Osmanlıca türetilmiş kelimeler (Yeni Osmanlıca)

Dil ile ilişkili olan, öbür ulamlarla uyuşmayan géñel yazışmaları içerir.

Osmanlıca türetilmiş kelimeler (Yeni Osmanlıca)

İletigönderen BoZCiN » 06 Mar 2020, 11:48

Dil çalışmaların önündeki en büyük engellerden biri de eski dili (Osmanlıca) savunan bazı kişiler. Oysa gelişen dünya ile birlikte Osmanlıca'yı yetersiz gören ve zenginleştirmek isteyen pek çok Osmanlı düşünürü varmış. Hatta 1800 sonları ve 1900 başlarında pek çok Yeni Osmanlıca terim oluşturulmuş. Hatta tarih boyunca pek çok Osmanlıca terimin, kendi kendine oluşmadığını, bir gereksinim sonucu -özellikle saraylarda- kullanıldığını düşünüyorum.

"İlahiyat" bunlardan biri. 1800 sonlarında Fransızca théologie karşılığı olarak türetilmiş Yeni Osmanlıca terimdir. Bu gibi terimleri de ortaya çıkarırsak bugün yapılan türetim ya da yeniden canlandırma çalışmalarına çok daha fazla destek verileceğini sanıyorum.

hüviyet
Arapça kişi zamirine +iyye(t) masdar eki eklenerek türetilmiş sözcük, eski metinlerinde nadiren "Allah'ın mahiyeti (essence)" anlamında felsefe terimi olarak görülür. 19. yy sonlarında Yeni Osmanlıca bürokratik deyim olarak benimsendi.

iptida
Eski bir sözcük olmasına karşın Yeni Osmanlıca ibtidāī terimi Fransızca primaire (ör. école primarie) ve primitif (ör. tribu primitif) karşılığıdır.

tereddi
Arapça ve Osmanlıca kullanımda sadece "hayvanın bayırdan düşerek ölmesi" anlamında bir İslami hukuk terimi iken, 20. yy'ın ilk yarısında Fransızca degénération karşılığı olan başka bir anlam kazanmıştır. 19. yy sözlüklerinde (Lehce-i Osmani ve Kamus-ı Türki'de) geçmez.

mihrak
Modern fizik terimi olarak 19. yy'da türetilmiştir. Karş. Latince focus "ocak, ateş yeri" > İngilizce focus "odak". • Siyasi propaganda kavramı olan dış mihraklar deyimi, herhangi bir somut anlam ifade etmediği için tercih edilmiş olmalıdır.

vaha
Türkçede sadece Mısır'da bir yer adı olarak bilinirken 19. yy'da, Batı dillerindeki kullanıma paralel olarak genel coğrafya terimi olarak benimsendi. Eski Yunanca Oásis aynı yerin Yunanca adıdır.

matrah
Vergi terimi olarak kullanımı 20. yy Türkçesine özgü olup, Arapça gramere göre açıklanması zordur. • İtalyanca materasso > Fransızca materasse > İngilizce mattress "yaygı, yer yatağı" Arapça sözcüğün özgün anlamından alıntıdır.

gibi.
  • 0

Üyelik görseli
BoZCiN
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 280
Katılım: 01 Tem 2008, 20:55
Değerleme: 166

Dön Géñel yazışma

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 1 konuk

cron
Reputation System ©'