Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

üzgün sözcüğü üzerine

Dil ile ilişkili olan, öbür ulamlarla uyuşmayan géñel yazışmaları içerir.

üzgün sözcüğü üzerine

İletigönderen icnisina » 19 Mar 2020, 16:57

"-gan" yapım ekinin (?) "-en" eylemsi ekiyle (?) yakın işlevi olabileceğini sanırım. Ancak birini diğerinin yerine koyduğunda başka bir anlam çıkartması gerekirdi yakın eklerse. Bu durumla ilgili olan sözcük: Üzgün.

Yerlerini değiştirirsek şöyle olacak: Üzgün ile üzen. Üzgünle eş olan sözcükse üzülen, üzülmüş. "Öyleyse '-gan' eki türediği eylemi etkenden edilgen mi ediyor" gibi salakça bir soru sordum.

Beni aydınlatır mısınız?


Etken ile etkin kökçe eş iki ayrı sözcükse hangi iki ayrı eki almış?
  • 0

icnisina
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 53
Katılım: 10 Şub 2020, 23:26
Değerleme: 43

Ynt: üzgün sözcüğü üzerine

İletigönderen icnisina » 19 Mar 2020, 16:58

Türkçe bilgim yoktur, Türkçede büyük yeri olan ekleri bilmiyor oluşum da gülünçtür. Bağışlayın.
  • 0

icnisina
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 53
Katılım: 10 Şub 2020, 23:26
Değerleme: 43

Ynt: üzgün sözcüğü üzerine

İletigönderen bensay » 19 Mar 2020, 17:41

-gAn eki demişsiniz ancak verdiğiniz örnek sözcük -gIn eki türevi. üzgün ile üzen'i değil üzgen ile üzen'i karşılaştırmak gerekiyor. kaynaklarda -An ekinin kaynağı -gAn eki olarak geçiyor. değme nice her nekadar -an eki -gan ekinden doğmuşsa da günümüzde en azından türkiye türkçesinde aralarında ayırtı oluşmuş, ayrı ekler durumuna gelmişlerdir. birbiri yerine geçerlikler olabilir ancak örneğin "doğurgan" sözcüğü ile "doğuran" sözcüğü eş anlamlı değildir. adı geçen eklere ilişkin özet bilgiler aşağıdadır:

-An

Bu eke ilişkin olarak T. Banguoğlu “Türkçede geniş kullanışı olan bu hal sıfatfiillerini (E.T. -gen) her fırsatta sıfat ve ad olarak (kılıcı adı) da kullanırız: alan, yazan, çalışan… Bunlardan isimleşmiş olanlar sabit sıfat ve adlar olurlar: kıran, kapan, çağlayan…Eski Türkçeden bir çok -gen adları bize damak seslerini yitirip gelmişlerdir: kazgan >kazan gibi sıçan, tavşan, yalan, Yaradan. Bu sıfatfiiller çeşitli bileşikler yapmış olarak da görülür: ahmak ıslatan, başı çeken…” açıklamasını yapar.

Bu eke ilişkin olarak T. Gülensoy “Fiilden hayvan adı yapan ek: <-kan: sıçan <sıç-kan” açıklamasını yapar.

Bu eke ilişkin olarak A. Tietze “böğürtlen” sözcüğü özdeğinde şu açıklamayı yapar: “Fiilin ettirgen fiilsıfatı (participium activum) halinden çıkarak isim (appellativum) durumuna gelmiş kelimelerin sayısı az değildir… Bazı kelimelerde bu partisibin manası daha ziyade passivum manasında görünüyor (ms. çevren daha çok çevrilen bir nesnedir)…”.

-gAn

Bu eke ilişkin olarak T. Banguoğlu “Eski Türkçede -gen hal sıfatfiili eki dilimizde bir yandan damak sesini düşürerek aynı anlamda -en sıfatfiillerini veredursun, bir yandan da damak sesini koruyup anlatımca farklılaşarak fiilden berkitme ve alışkanlık sıfatları (adjectif habituel) yapar olmuştur. Bu işleyişte daha çok çift heceli tabanlara gelir: çalışkan, unutkan, alıngan, girişken, sıkılgan, somurtkan… Tek hecelilere daha nadir olarak gelir: kaygan, ivgen, çözgen, gezgen…az sayıda adlaşmış -gen sıfatlarına da rastlanır: sergen, yelken, ısırgan, ilişken, sütleğen, kırlağan, şırlağan gibi…” açıklamasını yapar.

Bu eke ilişkin olarak A. Tietze “-gan: birinin esas karakterini veya adetini bildiren sıfatlar yapar (alıngan)” açıklamasını yapar.

Bu eke ilişkin olarak T. Gülensoy “Genellikle fiil kök ve gövdelerinden ‘alışkanlık’ sıfatları ya da ad türeten ak: ısırgan (otu), sütleğen (ağacı), şırlağan (yağı), alıngan, sürüngen…” açıklamasını yapar.

-gIn

Bu eke ilişkin olarak T. Banguoğlu bu eke ilişkin olarak “Bu da -gen eki gibi başlıca berkitme ve alışkanlık sıfatları yapar…: dalgın, yorgun, üzgün, süzgün, bezgin, kızgın, keskin…Bu sıfatlardan bir takımı ya aynı zamanda, ya da başlı başına ad olmuşlardır. Bunlar arasında afetleri, zorlu davranışları gösterenler ve başkaları vardır: taşkın, yangun, salgın, kırgın, tutkun, bozgun, vurgun, sürgün…” açıklamasını yapar.

Bu eke ilişkin olarak A. Tietze “-gın/-kın: geçişsiz fiillerden participium activum manalı, geçişli fiillerden hem participium activum hem de participium passivum manalı sıfatlar teşkil eder (akkın)” açıklamasını yapar.

Bu eke ilişkin olarak T. Gülensoy “Fiilden sıfat (ET’de ad) yapan ek” açıklamasını yapar.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 3163
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1835

Ynt: üzgün sözcüğü üzerine

İletigönderen bensay » 09 Nis 2020, 20:13

bugün F. Güzel'de -An ekine ilişkin şu bilgiyi buldum : Aslında sıfat-fiil eki olan –(y)An, kalıplaşma yolu ile çeşitli kalıcı adlar oluşturmuştur. Daha çok araç gereç, hayvan, bitki adları ile soyut kavramlar türetir. Banguoğlu, ekin Eski Türkçe -GAn sıfat-fiil ekinden geldiğini söylerken Korkmaz, tarihi dönemlerde abartma adları yapan -GAn ekinin ön sesinin düşmesi ile oluşan -An eki ile sıfat-fiil ekinin farklı olduğunu, şekildeki tıpkılık dolayısıyla bu ekleri karıştırmamak gerektiğini vurgulamıştır.

sanırım Korkmaz'ın belirttiği nedenle "doğuran" ile "doğurgan" özdeş değiller.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 3163
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1835


Dön Géñel yazışma

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 3 konuk

Reputation System ©'