Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

SÜRE BİRİMLERİ ÜZERİNE

Dil ile ilişkili olan, öbür ulamlarla uyuşmayan géñel yazışmaları içerir.

SÜRE BİRİMLERİ ÜZERİNE

İletigönderen Körmös » 14 Eyl 2020, 14:15

SÜRE BİRİMLERİ ÜZERİNE

Çağımızın olmaz ise olmaz sözcüklerinden biri kesinlikle süre birimleridir. Ancak -ne yazık ki- Türkçe’de bulunan süre birimleri bildiren sözcüklerin çoğu yad kökenlidir. Bu yazımda sizlere bunlardan konuşanacağım ve birkaç sözcük önerimi üleşeceğim(paylaşacağım).
İsterseniz yad kökenli süre belirten sözcüklere bakalım. Salise, saniye, dakika, saat, hafta, sene, asır. Günümüzde sene ile asır’ın karşılıkları olan yıl ile yüzyıl sıklıkla kullanılmaktadır. Peki, öbür sözcüklere karşılıklar? Hafta sözcüğü yerine düşünülen yedice sözcüğü Türkçü ile ulusçu(milliyetçi) çevrelerce sıklıkla kullanılır. Karşılığı olmayan sözcüklere bakalım. Önce salise ile saniye… Salise Arapça üçünü, saniye ise Arapça ikinci demektir. Nice(nasıl) İngilizce’de second ikinci ile saniye demek ise Arapça’da da öyle. Öyle ise bu sözcükleri türeticeğimiz sözcükler ikinç ile üçünç olmalıdır(bence). Neden ikinci ile üçüncü değil diye sorarsanız yanıtı ise ikinci ile üçüncü sözcüklerini budunumuzca(halkımızca) yadırganabilir. Bunun için ikinç ile üçünç sözcükleri daha iyi olacağı kanısındayım. Bunlar da yadırganırsa (ne değin bana da saçma gelse de) kinç ile çünç kullanılabilir. Ancak dediğim gibi, saçma duruyorlar. Bir de dakika’ya bakalım. Arapça “1. Partikül, incelik, ayrıntı, nüans 2. Derecenin altmışta biri” demek. Kökü olan dakka ise inceltti, küçülttü demektir. İngilizce minute’e bakalım. Kökü Latince minuta “süre birimi, küçük andaç(not)” . Bunun da kökü “küçük parçacık” demek. Son kökü ise öncül Hint-Avrupa ana dilinde bulunan mei sözcüğü. Küçük demek. Elimizde birkaç belirli kök var. “küçük(küçültmek), inceltmek, andaç”. Bu köklerden bir sözcük türetilebilir. Benim kişisel görüşüm, öncül Türkçe olan ve yazılı örneği bulunmayan ñin(i)ş sözcüğü. Bu sözcük ince sözcüğünün de kökeni (ñin(i)ş>yinç->yinçge>inçge>ince). Günümüze nyin(i)ş gibi çevrilir. Y’yi atarsak nin(i)ş kalır. Bu köke bir addan ad yapan ek gelirse sözcüğümüze ulaşırız.
Saat’a bakalım. Arapça “1. En, genişlik, süre 2. Günün 24’te biri” demek. Ayrıca öteki dillere de baktım(teker teker açıklama gereksinimini duymadım) çoğu Arapça ile özdeş bir evrim geçirmiş ya da başka türlü bir değişim olarak ise zaman kökünü görüyoruz. Ancak, doğru ya! Bizim zaman’a da karşılığımız yok. Ancak eski Türklerin vardı ve öd diyorlardı. Öğle ile öğüt sözcüklerinin kökü budur. Öd’ü diriltmek için öd ya da öt kullanılabilir. Ki bu arada öd sözcüğünün anlamlarından biri saat’tir. Öd sözcüğü zaman olarak diriltilip ona bir addan ad yapan ek eklenerek saat karşılığı bulunabilir.
Benden bu yazılık bu değin. Başka bir yazıda görüşmek dileğiyle!
  • 0

Körmös
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 21
Katılım: 13 Eyl 2020, 23:50
Değerleme: 13

Dön Géñel yazışma

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

cron
Reputation System ©'