1. bét (Toplam 1 bét)

Ünlü uyumları tepe taklak

İletiGönderilme zamanı: 30 Eyl 2010, 17:31
gönderen Gökbey
Koyayım yerine koyiim, götüreyim yerine götiriim, ne yapayım yerine naapiim gibi kullanımlar artık sıradanlaştı. Bu konuda ne düşünüyorsunuz?

Ben, bir géçiş süreci olarak görüyorum. Géçişiñ bitmiş biçimi Azericede olduğu gibi olacak. Önce ünlü bozulması, sonra kalınlaşma, ardınca dudak benzerliği...

koyayım > koyiim > koyum > qoyum (Az.)
bileyim > biliim > bilim (bu sözcük géçişini bitirdi, "ne bilim" gibi kullanımı var. - Tür.)
götüreyim > götiriim > götürüm (Az.)
oturayım > oturiim > oturum (Az.)


-ayım > -iim olarak kısalıyor dilde. Azericede olmuş bitmiş, bizde ise konuşma dilinde géçiş sürecinde... Öyle ki, bir yırda da buna benzer bir kullanım işitmiştim ancak hangi Türk dili olduğunu unuttum. Yırıñ içinde şu söz vardı; "seni kanday unutayiim?"

Ynt: Ünlü uyumları tepe taklak

İletiGönderilme zamanı: 30 Eyl 2010, 18:44
gönderen Oktay D.
Bu söyleyişler İstanbul ağzıdır, yüzyıllar önce oluşmuştur. İstanbul ağzınıŋ belirli özellikleri iyi biliniyor. Bu konuda araştırma yapan araştırmacılarıŋ sayısı burada sayamayacağım kadar çok.

Özelliklerden hatırladıklarımı diziyorum:

İstanbul ağzında dar ünlüyle devam edecek /y/ veya /ğ/ sesleri iki tarafındaki ünlüleri (geŋiş yuvarlaklar hariç) daraltıp inceltir, kısaca /i/ yapar. Bu söyleyişleri eski yapım Türk filmlerinde görebilirsiŋiz. Örŋekler:

kalacağız = İstanbul A. kalıciğiz > kalıciiz
durayım = İstanbul A. duriyim > duriim
alacak = İstanbul A. alicek
yapmayacak = istanbul A. yapmiyicek > yapmiicek
Oğuzca gele yorırım = İstanbul A. geliyorurum > geliyorum
Eski Türkçe edgü > Oğuzca eyyü = İstanbul A. iyü > iyi > ii

İstanbul ağzında /c/ sesi ünlüyü daraltır:
kalacak > İstanbul A. kalıcak
başlayan > İstanbul A. başlıyan

İstanbul ağzında önsesteki kapalı /e/ sesleri /i/ olur, içsestekiler /e/ olur:
évet > İstanbul a. ivét
ér- "olmak, oluşmak" > İstanbul a. ir- > i- (ek eylem)
Eski Türkçeedé "sahip" > Oğuzca eyé >iye
Eski Türkçe bétig > Eski İstanbul ağzı betik/beti

Ayrıca hem İstanbul ağzında hem de Anadolu ağızlarında iki ünlü arasındaki çekim ekine ait olmayan /y/ veya /ğ, g/ sesleri yiter (yukarıdaki örŋekler bunu da sağlar). Çoğunlukla yitip kendini (ikincil) uzun ünlüye bırakır:
ne yapayım > İstanbul a. naapiim
ne yapayım > Yörük ağızları naapam
ne görüyorsun > Yörük ağızları nöörüyoŋ
ağız > İstanbul a. aaz
boğaz > İstanbul a. buaz