Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Biraz da Şiir

Bütün yazınsal ürünleriñ paylaşımını içerir.

Biraz da Şiir

İletigönderen Baturalptürk » 23 Eyl 2010, 19:43

Bu başlık altında, manzum edebiyatımızda geçen ve Türkçe Sözlüklerde bulunmayan sözcükleri tanıtmayı istiyorum. Çünkü, ne yazık ki, sözlükçülerimiz yazınımızı tarayıp sözlüğümüzü gerekli zenginliğe eriştiremediler. Oysaki bütün büyük yazarlarımız taranıp her bir kelime sözlüğe eklenmelidir. Örneklerini burada verebiliriz.
Bu uygulama ile yanıbaşımızdaki sözcükleri sanatın eşliğiyle tanıyacağız.
  • 0

Üyelik görseli
Baturalptürk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 532
Katılım: 15 Eki 2008, 17:47
Konum: Ankara
Değerleme: 59

Ynt: Biraz da Şiir

İletigönderen Baturalptürk » 23 Eyl 2010, 19:47

*Attila İlhan - Duvar

Deli Süleyman
...
yaz geceleri toprak sıcaktır
günde on saat çalışan köylüler
uykuya varmıştır dam başlarında
burkaşlı'dan garbi eser eğbez eğbez çam kokulu
...

eğbez eğbez   
Küme küme, kafile kafile, bölük bölük.
Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü
  • 0

Üyelik görseli
Baturalptürk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 532
Katılım: 15 Eki 2008, 17:47
Konum: Ankara
Değerleme: 59

Ynt: Biraz da Şiir

İletigönderen Baturalptürk » 23 Eyl 2010, 20:52

Tevfik Fikret - Şermin

İKİ YOLCU

Bir yaz günü, sabah erken
İki yolcu aynı köyden
Kasabaya gidiyordu;
  "Yolcu kısmı yolda gerek!"
  Koşmasını söyleyerek.
İki yolcu gidiyorken
Yolun döneğinde birden
Biri durdu, biri sordu:
-Niye durdun? Davran biraz;
"Yolcu kısmı yolda durmaz."
Durduğunun aslı vardı;
Birden gözleri karardı:
Yerde koca bir kestane...
  -Haydi yoldaş ağır ağır;
  Yol yürümekle alınır.
Aç gözlüde kulak olmaz;
Gözü kestanede, kurnaz,
Arıyordu bir bahane...
...

+Koşuğun içerisinde "dönek" diye bir sözcük kullanılmış, ancak bu şimdiki sözlüklerde yazan "kahpe, kaypak" anlamlarında değil. "Yol ayrımı, sapak" manasında kullanılmış.

+Ayrıca Tevfik Fikret'in şiirinin ne denli yalın olduğu da dikkatinizi çekmiştir.
  • 0

Üyelik görseli
Baturalptürk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 532
Katılım: 15 Eki 2008, 17:47
Konum: Ankara
Değerleme: 59

Ynt: Biraz da Şiir

İletigönderen bensay » 24 Eyl 2010, 10:04

İyi bir düşünce, iyi bir başlangıç... Bol katılımcılı süreği gelirse çok iyi olur.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2533
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1002

Ynt: Biraz da Şiir

İletigönderen Baturalptürk » 25 Eyl 2010, 09:23

Attilâ İlhan

MUSTAFA KEMAL

dağ başını efkâr almış
gümüş dere durmaz ağlar
gözyaşından kana kesmiş gözlerim
ben ağlarım çayır ağlar çimen ağlar
ağlar ağlar cihan ağlar
mızıkalar iniler ırlam ırlam dövülür
altmış üç ilimiz altmış üç yetim
yıllar gelir geçer kuşlar gelir geçer
her geçen seni bizden parça parça götürür
mustafa'm mustafa kemal'im

diz dövdüm
gözlerim şavkı aktı sakarya'nın suyuna
sakarya'nın suları nâmın söyleşir
hemşehrim sakarya öksüz sakarya
ankara'dan uçan kuşlar
kemal'im der günler günü çağrışır
kahrolur bulutlara karışır
gök bulut yaşmak bulut
uca dağlar dev boyunlu morca dağlar
divan durmuş bekleşir
mustafa'm mustafa kemal'im

nasıl böyle varıp geldin hoşgeldin
çıngı kaymış yalazlanmış gözlerin
şol yüzünde güneş sütü sıcaklık
ellerinden öperim mustafa kemal
senin dalın yaprağın biz senin fidanların
biz bunları yapmadık
sen elbette bilirsin bilisin mustafa kemal
elsiz ayaksız bir yeşil yılan
yaptıklarını yıkıyorlar mustafa kemal
hani bir vakitler kubilay'ı kestiler
çün buyurdun kesenleri astılar
sen uyudun asılanlar dirildi
mustafa'm mustafa kemal'im

karalar kuşanmış karadeniz akmam diyor
dokunmayın ağlamaktan bıkmam diyor
bu gece kıyamet gecesi bu vapur bandırma vapuru
yattığı yer nur olsun mustafa kemal
ben ölümden korkmam diyor
korkmam diyen dilleri toz oldu toprak oldu
değirmen döndü dolandı yıllar oldu
bir kusur işledik bağışlar mı kimbilir
o bize öğretmedi kazan kaldırmasını
günahı vebali öğretenin boynuna
erdirip oldurana ana avrat sövmesini
yüreğim kırıldı kanım kurudu
var git karadeniz var git başımdan
mızıka çalındı düğün mü sandın
bir yol koyup gideni gelir mi sandın
mustafa'm mustafa kemal'im

ankara'nın taşına bak
tut ki baktım uzar gider efkârım
çayır ağlar çimen ağlar ben ağlarım
gözlerimin yaşına bak
ankara kalesi'nde rasattepe'de
bir akça şahan gezer dolanır
yaşın yaşın mezarını aranır
şu dünyanın işine bak
mustafa'm Mustafa Kemal'im


+ "ırlam ırlam" ikilemesini bulamadığım gibi "ırlam" sözcüğüne de erişemedim sözlüklerde. "Irlamak" ile ilgili olabilir tabii.

+ "şol" = şu, o  . Türkçe Sözlük'te "ol" kelimesi varken "şol" neden yok, bilmiyorum.

+Başkaca "uca (yüce), çıngı (kıvılcım), yaşın yaşın (gizli gizli)" sözleri halk ağızlarına özgü, sözlüklerde bulunan ama yazı dilinde nadiren kullanılan sözler. Attilâ İlhan'ın bu sözleri ustaca kullanması takdire şayan.
  • 0

Üyelik görseli
Baturalptürk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 532
Katılım: 15 Eki 2008, 17:47
Konum: Ankara
Değerleme: 59

Ynt: Biraz da Şiir

İletigönderen Temirbek » 29 Eyl 2010, 16:17

Düşüncen çok güzel Baturalptürk. Ben de buna benzer bir başlığı türkülerimizde, halk ağızlarında, deyişlerde, atasözlerinde geçen, ancak yaygınca bilinmeyen sözcükler için düşünmüştüm. TDK'nıñ eksik gedik sözlüğüne bakarak, Türkçedeki sözcük sayısı o kadar sanılmamalıdır.
  • 0

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1122

Ynt: Biraz da Şiir

İletigönderen bensay » 30 Eyl 2010, 13:27

ırlamak   
(nsz) Türkü, şarkı söylemek, yırlamak: “Bu çocuk kafilesi 'Allah Deyü Deyü' ilahisini cumhurca ırlayarak yola düzüldüler.” -Y. K. Beyatlı.

Güncel Türkçe Sözlük
--------------------------------------------------------------------------------
ırlamak   
Sarsmak, sallamak.

Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü


ırlanmak   
Sallanmak: Dişlerim ırlanıyor.

Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü
--------------------------------------------------------------------------------
ırlanmak   
Türkü söylemek.

Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2533
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1002

Ynt: Biraz da Şiir

İletigönderen Oktay D. » 30 Eyl 2010, 13:34

ırlam "şarkı, nâme" olarak geçer, ır/yır "şarkı".
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7724
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4080

Ynt: Biraz da Şiir

İletigönderen Boraan » 30 Eyl 2010, 14:14

ırlamak   
Sarsmak, sallamak.

Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü


Burdan Irlayış müziği diyerek de  rock müziği demiş oluyoruz :)
  • 0

Üyelik görseli
Boraan
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1806
Katılım: 23 Eki 2007, 17:34
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 65

Ynt: Biraz da Şiir

İletigönderen Baturalptürk » 03 Eki 2010, 12:40

Attilâ İlhan - Duvar

CEBBAR OĞLU MEHEMMED

kaman cıvarında bahar gelince
yıkılır ovadan abdal çadırları
yücesinde pare pare duman tutmuş
düdüldağ'ın yaylasında mekân kurulur
hoş gelmişsin evvel bahar
nisan ayı içinde donanır dağlar
donanır yeşilinden alından
istasyon deresi kabarmıştır
hacıdağ'ın selinden
dağlar sıra sıradır eylim eylim
dağlar uzanır bir uçtan bir uca
dağlar birbirinden yüce
yamaçlarında kireç yakılır
bir ömür boyunca kahrı çekilir
kimse anlamamış sırrını hikmetini
bu bereket nerden gelir
başınızdan duman eksilmesin gâvurdağları
siz hikâyet eylediniz bana
bahçe kazasının kaman köyünden
cebbar oğlu mehemmed'in hikâyesini
...

+ eylim eylim ikilemesi aynen Derleme Sözlüğü'nde mevcut:

eylim eylim    
Salkım salkım.
Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü 
  • 0

Üyelik görseli
Baturalptürk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 532
Katılım: 15 Eki 2008, 17:47
Konum: Ankara
Değerleme: 59

Ynt: Biraz da Şiir

İletigönderen Baturalptürk » 13 May 2011, 10:40

Attilâ İlhan'ın Duvar adlı şiir kitabını okuduktan sonra "neylemek" diye bir eylemin sözlüklere eklenmesi gerektiği kanısına vardım. İşte örnekler:

* Cebbar Oğlu Mehemmed
...
cesaretlerine söz yoktu ama
neyleyip nitsinler düşman daha çoktu
...

* Duvar
...
çığlıklarını değil kırbaç sesini duyduk
biz duvarız neyleyelim gözlerimiz ağlamayı bilmez
...

* Düştü Polonya Kalesi
...
görmüyor kör etmiş kan gözlerini
görmüyor neylesin görmüyor artık
ne hürriyet ne şarkılar ne insan
...

* Marianne
...
sevgilim şu orman argonne ormanı
verdun kalesidir gördüğün kale
büyüdükçe büyür dünya yangını
neyleyim tutuştu bir yol meşale
...

* Marianne
...
hey sevgilim hemen haber uçurduk
neyleyelim düştü verdun kalesi
zaferkuşun tutamadık kaçırdık
mateme büründü frenk ülkesi
...

* Diliyâr

döne hey gece bayrak gibi rüzgâra karşı
dağ başları yıldız böcek ovalar çın çın öter
kayalar kayalar sarı kayalar
şövalye başlarını yere çalıp ağlayanlar
gönül dertmekân delim delim deliresi
dağlar diz dövüp ağlar ulum ulum uluyası
gök yıldızcıl garipsemiş garip ovalar
sen ve ben dünyalı şair ve dünyalı balerin
neyleyim hürriyetliyiz hürriyete sevdalıyız
biz şair kişiyiz insanlardan söyleşiriz
haydi hovarda gençlik hey alev kanlım
cehennemî marşlar uçuşmuş başımızda
seferîyiz demiş yedi iklimi gezmişiz
dağ şarkıları mavilik salkım salkım arzular
aziz insan sebil sebil hürriyet
ve barış hem biricik hem kocaman hem yahşi
hem yahşi aman hem baş tacı arzumuz
...

Çıkma: "Neyleyim" sözünün yanısıra, "yıldızcıl, dertmekân, hürriyetli" sözlüklerde bulunmayan kelimelerdir. "Yahşi" sözcüğünü ve "delim delim deliresi, ulum ulum uluyası" gibi sözleri kullanması  Türkçe'nin özünden çıkarttığı şık, özgün, coşkun ve takdir edilesi şairlik eserleridir.

* Heyamol
...
aldı kaptan
gözleri deniz feneri gibi
dedi: - neylersin
haramiler gezer olmuş
...

Güncel Türkçe Sözlük'te yalnızca "neyleyim" sözünün bulunmasına karşılık ben en başta "neylemek" fiilinin sözlüklere eklenmesi gerektiğini düşünüyorum.
  • 0

Üyelik görseli
Baturalptürk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 532
Katılım: 15 Eki 2008, 17:47
Konum: Ankara
Değerleme: 59

Ynt: Biraz da Şiir

İletigönderen Boraan » 13 May 2011, 14:02

güncel sözlükte bulunmuyor ama 1969 tarama sözlüğünde gözardı edilmemiştir.

neylemek   
Ne yapmak

Tarama Sözlüğü 1969
  • 0

Üyelik görseli
Boraan
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1806
Katılım: 23 Eki 2007, 17:34
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 65

Ynt: Biraz da Şiir

İletigönderen Oktay D. » 04 Tem 2011, 07:59

Bence n'eylemek biçiminde yazılmalı, ne de olsa ne eylemek sözünden kaynaşmış. Aynı biçimde n'apmak, n'aber, n'asıl biçiminde genelleştirilebilir. nasıl < ne asıl sözü Güncel Sözlükte geçiyorsa n'eylemek de geçmelidir bence.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7724
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4080

Ynt: Biraz da Şiir

İletigönderen Baturalptürk » 27 Tem 2011, 13:57

Özdemir Asaf - Dünya Kaçtı Gözüme

İŞTE

Bir gözüm doygundur, yalan bakar.
Bir gözüm çocuktur, bilmez.

Bir gözüm dinleniktir, utanır.
Bir gözüm sevinmeyi bilmek için sevinmez.

Bir gözüm gördüğünce caygındır.
O bir gözüm altı olur, eksilmez.


DÜŞÜNGÜ

Hepsinin gelmesini bekleme;
Bir kişi gelmeyecek.

Sen alışmayasın diye,
Korkmayasın diye,
Düşünesin diye...
...

* 'Dinlenik' ve 'düşüngü' sözcükleri.
  • 0

Üyelik görseli
Baturalptürk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 532
Katılım: 15 Eki 2008, 17:47
Konum: Ankara
Değerleme: 59

Ynt: Biraz da Şiir

İletigönderen Baturalptürk » 27 May 2013, 21:51

ŞEYHOĞLU

Tapunla öğrenen kimse tahammül kılsa hicründen
Degüldür âdemî vallah ko gitsün degme hayvanı

(Huzurunda bulunmaya alışan kimse ayrılığına dayanabiliyorsa vallahi adam değildir, hayvanı bırak gitsin)

*Doğum ve ölüm tarihi, net olmamakla birlikte, 1340?-1409? olan Şeyhoğlu bir Germiyanlıdır. Yukarıda dikkat çeken kelime "tapu". Bu "huzur, kat" anlamlarına geldiği gibi "hizmet, hürmet" manalarını da karşılamakta. "Öğrenmek" fiili ise o günün dilinde "alışmak, ülfet etmek" demek. Yukarıdaki beyit şöyle açıklanabilir:
Eğer senin yanında olmaya alışmış bir kişi senin ayrılığına dayanabiliyorsa, o insan olamaz. Bırak gitsin o hayvanı. "Değme" sözcüğü de tevriye sanatı ile hem iki anlama geliyor  hem de uzak anlamı olan "seçkin"i işaret ediyor.
  • 0

Üyelik görseli
Baturalptürk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 532
Katılım: 15 Eki 2008, 17:47
Konum: Ankara
Değerleme: 59


Dön Türkü, yır, koşuk, aytış, öykü...

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

Reputation System ©'