Yanıtsız iletiler    Étkin başlıklar

Tüm zamanlar UTC + 3 saat





Yéñi başlık gönder Başlığı yanıtla  [ 9 ileti ] 
Yazdırma görüntüsü Önceki başlık   Soñraki başlık  
Yazar İleti
Aranacak:
 İleti Başlığı: Fıçı, Varil / Engel, Barikat
İletiGönderilme zamanı: 04 Tem 2014, 23:43 
Çevrimdışı
İlgili
İlgili
Katılım: 29 Haz 2014, 18:40
İleti: 5
Değerleme: 5
Alıntı:
Görsel

Görsel

Fıçı

~ OYun boûttis/boútzi βούττις fıçı, varil, gemi hacim birimi = OLat butta/buttis fıçı, metal halkaları olan büyük küp

Tarihçe (En eski kaynak)

fuçī "fıçı, gemi hacim birimi (tonun sekizde biri)" [ Kahane & Tietze, The Lingua Franca in the Levant (1500) : bin beşyüz fuçı alır ulu gemilerden ]

fuçī "fıçı" [ Filippo Argenti, Regola del Parlare Turco (1533) ]


Kelime Kökeni

Orta Yunanca boûttis veya boútzi βούττις "fıçı, varil, gemi hacim birimi" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Geç Latince butta veya buttis "fıçı, metal halkaları olan büyük küp" sözcüğü ile eş kökenlidir.


Ek Açıklamalar

Butta/ buttis/ butticus/ boutza şeklinde yazılan geç-Latince sözcük 11. yy'da kayda geçmiş ve Papias'ın sözlüğünde "Yunanca" olduğu belirtilmiştir. DuCange Lat I.795. /tt/ > /tz/ evrimi Yunancada ve Güney İtalya lehçelerinde standarttır. Vutsi > fuçi biçimi Türkçeye Yunancadan veya İtalyan gemici ağızlarından alınmış olmalıdır. LinguaFr 496-498. || Fransızca bouteille, İngilizce bottle (fıçıcık > şişe) sözcükleri Latince buttis > buttella (fıçıcık) biçiminden türetilmiştir.


Görsel

Görsel

Varil

~ Ven baríl [İt barile] sıvılar için küçük fıçı << OLat barriclus [küç.] a.a. < OLat *barrica fıçı → barikat


Tarihçe (En eski kaynak)

varel [ Filippo Argenti, Regola del Parlare Turco (1533) ]
varel/varela [ Seydi Ali Reis, Mirat-ül Memalik (1557) ]


Kelime Kökeni

Venedikçe baríl "sıvılar için küçük fıçı" sözcüğünden alıntıdır. Venedikçe sözcük Geç Latince aynı anlama gelen barriclus sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Geç Latince yazılı örneği bulunmayan *barrica "fıçı" sözcüğünün küçültme halisidir.


Ek Açıklamalar

Türkçede eskiden kullanılan varela biçimi standart İtalyancadan alınmıştır. İngilizce barrel (aynı anlamda) bir Latin dilinden alınmıştır.


Görsel

Görsel

Barikat

~ Fr barricade Paris'te 1588 ihtilali esnasında asilerin büyük fıçıları toprak ve taş doldurarak yaptığı mevzilere verilen ad, her çeşit derme çatma korunak < Fr barrique fıçı, varil << OLat *barrica a.a. ~ ?


Tarihçe (En eski kaynak)

barikad [ Sahak Paşa Abro, Avrupa'da Meşhûr Ministroların Tercüme-i Hâlleri (1855) ]


Kelime Kökeni

Fransızca barricade "Paris'te 1588 ihtilali esnasında asilerin büyük fıçıları toprak ve taş doldurarak yaptığı mevzilere verilen ad, her çeşit derme çatma korunak" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca barrique "fıçı, varil" sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Geç Latince aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *barrica sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcüğün kökeni belirsizdir.

Engel

<? TTü en gel- أنگل yoluna çıkmak, mani olmak → en2, gel-

Tarihçe (En eski kaynak)

engel "rakip, hasım, mania" [ Meninski, Thesaurus (1680) : gül çengelsiz, muhabbet engelsiz olmaz ]
engelli "manialı koşu" [ m (1950) : Doğan Acarbay 400 metre engellide 54-6 ile ikinci oldu ]
engelli "sakatlığı olan" [ m (1982) : işitme engelli çocukların yetiştirilmesinde en geçerli ve yararlı yöntemlerden biri ]


Kelime Kökeni

Türkiye Türkçesinde en gel- أنگل "yoluna çıkmak, mani olmak" sözcüğünden türetilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.


Ek Açıklamalar

Farsça engel (düğme, ilik) sözcüğüyle ilişkilendirilemez. Türkçe en sözcüğünün buradaki anlamı Arapça ˁarḍ (1. yatay olma, 2. yolunu kesme, önüne çıkma) ile paraleldir.


Bilgiler ışığında:

Fıçı: AĞAÇ ÇELEK

Varil: DEMİR ÇELEK

Barikat/Engel: TOSUK, TOSALGI, BÜĞET


  • 0

Tepeye Dön
 Kimlik  
 
İletiGönderilme zamanı: 05 Tem 2014, 01:00 
Çevrimdışı
Yazışmacı
Yazışmacı
Katılım: 05 Oca 2014, 23:49
İleti: 1045
Konum: kocaeli
Değerleme: 535
çelek? boçka güzelmiş bütünleşme içinde güzel bir adım olur

tosalga tosuk nedir ? engel güzel bir sözcük değil mi ?


  • 0

Tepeye Dön
 Kimlik  
 
İletiGönderilme zamanı: 05 Tem 2014, 18:37 
Çevrimdışı
Yönetici
Yönetici
Üyelik görseli
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
İleti: 8557
Konum: İstanbul
Değerleme: 6166
Adı Soyadı: Oktay DOĞANGÜN
M.calli yazdı:
çelek? boçka güzelmiş bütünleşme içinde güzel bir adım olur

tosalga tosuk nedir ? engel güzel bir sözcük değil mi ?

boçka Rusçadır.


  • 0

Tepeye Dön
 Kimlik  
 
İletiGönderilme zamanı: 05 Tem 2014, 23:14 
Çevrimdışı
Yazışmacı
Yazışmacı
Katılım: 05 Oca 2014, 23:49
İleti: 1045
Konum: kocaeli
Değerleme: 535
görünüm olarak öyle duruyor ama bohçayı çağrıştırmıştı bana rusçada bol miktarda tatar kaynaklı türkçe sözcük olduğuyla ilgili bi yazı okumuştum kaynak var mı? göremedim ben


  • 0

Tepeye Dön
 Kimlik  
 
İletiGönderilme zamanı: 05 Tem 2014, 23:42 
Çevrimdışı
Yönetici
Yönetici
Üyelik görseli
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
İleti: 8557
Konum: İstanbul
Değerleme: 6166
Adı Soyadı: Oktay DOĞANGÜN
M.calli yazdı:
görünüm olarak öyle duruyor ama bohçayı çağrıştırmıştı bana rusçada bol miktarda tatar kaynaklı türkçe sözcük olduğuyla ilgili bi yazı okumuştum kaynak var mı? göremedim ben

Yukarıdaki sözlük görselinde Rusça kısmında yazıyor zaten. Ayrıca Türkçede boç- diye bir eylem veya boç diye bir ad yok. Oradaki ka Rusça küçültme ekidir.


  • 0

Tepeye Dön
 Kimlik  
 
İletiGönderilme zamanı: 06 Tem 2014, 12:09 
Çevrimdışı
Yazışmacı
Yazışmacı
Katılım: 05 Oca 2014, 23:49
İleti: 1045
Konum: kocaeli
Değerleme: 535
neyin küçüğü oluyor peki boçka? bütünüyle kendi çıkarımım olarak bohça boğumlama anlamı barındırıyormuş bakacak olursanız fıçılarda uçlarından boğumlanmış görünümündedir dahası ahşap fıçıların uç kısımlarında biçimini koruması için çelik boğumlar olur böyle bir isimlendirme yapılmış olabilir diye düşünüyorum


  • 0

Tepeye Dön
 Kimlik  
 
İletiGönderilme zamanı: 06 Tem 2014, 13:59 
Çevrimdışı
Yönetici
Yönetici
Üyelik görseli
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
İleti: 8557
Konum: İstanbul
Değerleme: 6166
Adı Soyadı: Oktay DOĞANGÜN
Bilmiyorum, Rusça köken bilim sözlüğüm yok ne yazık ki.


  • 0

Tepeye Dön
 Kimlik  
 
İletiGönderilme zamanı: 27 Oca 2022, 02:36 
Çevrimdışı
Dérnek Üyesi
Üyelik görseli
Katılım: 23 Ağu 2017, 21:00
İleti: 265
Değerleme: 376
Adı Soyadı: Furkan Yıldırım
Serdar Kılıç'ın "Doğadaki İnsan" izlencesinde görmüştüm, bir bölgede şeker hastalığına iyi geliyor diye evlerde kullanılan sürahi hacminde fıçılar üretiyorlardı. O bölgede yatık deniyormuş. Suyun dinlenmeye yatırılmasından dolayı mı (Fıçının amacı zaten içine koyulan ne olursa olsun dinlenmeye yatırmak.) yoksa görünüm olarak eninin boyundan daha uzun olmasından dolayı mı bilemedim. (O bölgede üretilen fıçıların özelliği o şekilde) Büyük fıçılar da içerisi doldurulduktan sonra uzunlamasına yatırılır, yukarıdaki görüntülerdeki gibi, belki de o nedenle yatık diyorlardır. Bu mantıkla da düşünebiliriz, "dinlenmeye yatırmak" benzeşiminden hareketle de düşünebiliriz. Bütün fıçılar için bu sözcük kullanılabilir.


Alıntı:
yatık (I)
1. Ağaç testi.
Dişli *Bolvadin, *Emirdağ -Afyon
*Eğridir ve köyleri, Sücüllü *Yalvaç, Başköy, İlegöp *Uluborlu, Uluğbey *Senirkent -Isparta
Honaz, Tufluca -Denizli
Kocabergos *Erdek, *Dursunbey -Balıkesir
*Gelibolu, Fili, Okçular *Biga, Kale *Kepez -Çanakkale
Çeltikçi *Orhangazi, *Mustafa Kemal Paşa -Bursa
Kurşunlu, *Gölpazarı, Pazarcık *Bozüyük -Bilecik
*Adapazarı -Kocaeli
*Gerede -Bolu
*Cide -Kastamonu
*Ayancık -Sinop
Karasınir, Dereköy, Kolukısa *Kadınhanı, -Konya
-Antalya
Türkiye'de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü


yatık (I)
2. Çamdan yapılmış su fıçısı.
Göbel -Balıkesir
Holanda *Sivrihisar, İsmetpaşa -Eskişehir
Soğancık *Kartal, -İstanbul
Papasköy -Samsun
Ağrakos *Suşehri -Sivas
Osmaniye *Ilgın -Konya
Ceylân, *Lüleburgaz -Kırklareli
Kızılpınar,. Germeyan *Çorlu -Tekirdağ
Kırım Türkleri, Rumeli Türkleri
Türkiye'de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü


yatık (I)
3. Ağaçtan yapılmış süt, pekmez fıçısı.
Mangırlar -Bolu
Türkiye'de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü


yatık (I)
4. Tahtadan oyularak yapılmış matara.
*Alaşehir -Manisa
Türkiye'de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü


  • 0

Tepeye Dön
 Kimlik  
 
İletiGönderilme zamanı: 27 Oca 2022, 13:32 
Çevrimdışı
Dérnek Üyesi
Üyelik görseli
Katılım: 23 Ağu 2017, 21:00
İleti: 265
Değerleme: 376
Adı Soyadı: Furkan Yıldırım
Ek olarak bu ürünün değişik görevler için üretilmiş biçimlerine değişik adlar vermişiz. Örneğin ayran ve tereyağı yapmak için kullanılan aşağıdaki biçimlerin ikisine de yayık deniyor.
Eklenti:
ahsap-yayik.jpg
ahsap-yayik.jpg [ 169.33 KiB | 930 kéz görüntülendi ]
Eklenti:
ahsap-yayik2.jpg
ahsap-yayik2.jpg [ 116.25 KiB | 930 kéz görüntülendi ]

Aşağıdaki biçimine ise külek deniliyor. Gülensoy Eski Türkçe küli- "gömmek" sözcüğünden geldiğini söyler. DLT'de ise 2 ilginç sözcük vardır bu sözcük ile ilişkisi olma olasılığı bulunan.
1. Külergen: her zaman karnı şişerek yıkılıp yere yayılan
2. Külermek: yıkılıp yere yayılmak, karın şişkinliğinden ve benzeri şeylerden yere yıkılıp yayılmak.
Yani karnı şiş, yere yıkılıp yayılan şeyler için (bütün fıçıları tarif ediyor aslında) külemek sözcüğü kullanılmış, külek buradan geliyor da olabilir.
Eklenti:
Külek.jpg
Külek.jpg [ 187.66 KiB | 930 kéz görüntülendi ]


  • 0

Tepeye Dön
 Kimlik  
 

Eskiden yéñiye gönderileri göster:  Diz  
Yéñi başlık gönder Başlığı yanıtla  [ 9 ileti ] 


Tüm zamanlar UTC + 3 saat




Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 20 konuk


Bu bölüme yéñi başlıklar gönderemezsiñiz
Bu bölümdeki başlıklara yanıt véremezsiñiz
Bu bölümdeki iletileriñizi düzenleyemezsiñiz
Bu bölümdeki iletileriñizi silemezsiñiz
Bu bölüme eklentiler gönderemezsiniz

Geç:  
phpBB® Forum Software © phpBB Group katkılarıyla
Powered by Reputation System © Pico88

Theme Created By ceyhansuyu

Türkçe çéviri: Oktay Doğangün
Reputation System ©'