Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

temel, asıl, esas

Yéñi sözcük türetim çalışmaları ile önerileri içerir.

temel, asıl, esas

İletigönderen Gökkurt » 25 Oca 2012, 03:25

Uğrola,

değişik anlamda kullanılan sözcükler (tümünü bilerek yapıştırdım).

Güncel Türkçe Sözlükten:

temel
isim Rumca
1. isim Bir yapının toprak altında kalan ve yapıya dayanak olan duvar, taban vb. bölümlerinin tümü
"Evin temelleri sökülüyor gibi sarsılıyor." - H. E. Adıvar
2. Bu bölümleri yapmak için kazılan çukur
3. sıfat, mecaz En önemli, belli başlı, ana, taban, esas, asıl, baz
"Devletin temel kanununun adı Anayasa'dır." - B. Felek
4. mecaz Bir şeyin gelişimi için gereken ilk ögeler
"Temelde sıradan bir Fransız vodviline dayanırdı oynadıkları oyun." - N. Cumalı

1 ma 2 için ne dersiniz ?

esas
isim (esa:sı) Arapça es¥s
1. isim Bir şeyin özünü oluşturan ana öge, temel
2. Bir iş veya sözde doğru biçim
"Bu işin esası böyle değil."
3. sıfat Ana, temel olarak alınan, başlıca, asal, esasi
"Esas düşünce. Esas görev."

Asalın Farsça olduğunu okudum.

asıl -slı
isim Arapça a¹l
1. isim Bir şeyin kendisi, örnek, kopya karşıtı
"Bir belgenin aslı."
2. Kök, köken, kaynak
"Yazının aslı resimdir."
3. Gerçeklik
"Bu haberin aslı yok."
4. Soy, nesep
"İnsan, dedi, aslını unutmamalıdır." - S. F. Abasıyanık
5. sıfat Gerçek, esas
"Ama benim asıl niyetim eski sevgilisinin adını öğrenmek." - A. Ümit
6. sıfat Bir şeyin temelini oluşturan, ana
7. sıfat Aranılan nitelikleri en çok kendinde toplamış olan
"Asıl sanat budur."
8. sıfat Bir görevde sürekli bulunan, yedek karşıtı
"Asıl jüri üyesi toplantıya gelmediğinden yedek üye çağrıldı."
9. zarf (a'sıl) Gerçekten, gerçek olarak
"Bana umut vermeye çalışıyor ama asıl onun teskin edilmeye ihtiyacı var." - A. Ümit

8 için ne dersiniz ?
  • 0

En soñ Oktay D. tarafından 22 Kas 2016, 18:35 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Gérekçe: başlık adı düzeltildi
Gökkurt
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 430
Katılım: 13 Mar 2010, 13:11
Değerleme: 303

Ynt: temel, asıl, esas

İletigönderen Tumay » 25 Oca 2012, 12:08

DLT sözlüğünde ''şüt'' sözcüğünü asıl,esas anlamlarında vermiş.Bilginize!
  • 0

Tumay
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 825
Katılım: 15 Ağu 2011, 00:04
Değerleme: 1

Ynt: temel, asıl, esas

İletigönderen Engin » 25 Oca 2012, 12:34

Türkçede aslî olarak ş- ile başlayan sözler yoktur, olanlar da ikincil gelişmelerden dolayı ortaya çıkmıştır, örneğin ET sış- > TT şiş- gibi; burada gerici ses benzeşmesi söz konusu olabilir. DLT'te geçen şüt sözünün Türkçeliğinden emin miyiz?
  • 0

Üyelik görseli
Engin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 605
Katılım: 28 Mar 2010, 01:16
Konum: Almanya
Değerleme: 14

Ynt: temel, asıl, esas

İletigönderen Tumay » 25 Oca 2012, 12:51

Emin olmadığım için buraya yazdım.Çince olabilir ançıp olmayadabilir ???
  • 0

Tumay
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 825
Katılım: 15 Ağu 2011, 00:04
Değerleme: 1

Ynt: temel, asıl, esas

İletigönderen ingichka » 25 Oca 2012, 13:10

Engin yazdı:Türkçede aslî olarak ş- ile başlayan sözler yoktur, olanlar da ikincil gelişmelerden dolayı ortaya çıkmıştır, örneğin ET sış- > TT şiş- gibi; burada gerici ses benzeşmesi söz konusu olabilir. DLT'te geçen şüt sözünün Türkçeliğinden emin miyiz?
Bu qural nerädän çıktı? Şaş-, şış-, şış, şor, şu, şuñqar vs. necä açıqlanıyor?
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: temel, asıl, esas

İletigönderen ingichka » 25 Oca 2012, 13:10

ingichka yazdı:
Engin yazdı:Türkçede aslî olarak ş- ile başlayan sözler yoktur, olanlar da ikincil gelişmelerden dolayı ortaya çıkmıştır, örneğin ET sış- > TT şiş- gibi; burada gerici ses benzeşmesi söz konusu olabilir. DLT'te geçen şüt sözünün Türkçeliğinden emin miyiz?
Bu qural nerädän çıktı? Şaş-, şış-, şış, şor, şu, şuñqar vs. necä açıqlanıyor?
çıqdı^^
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: temel, asıl, esas

İletigönderen Tumay » 25 Oca 2012, 13:24

Şif:Pamuk kozası
Şişek:İki yaşındaki kuzu
Şimşek:Çakım
Şımarık
Şırıldamak
şu
Şaşma
Şipidik/Şıpıdık:Terlik
Şarlamak
Şelek:Sırtta taşınan yük
Şat:Cesaret (DLT)

Bunlar ''Ş'' imcesiyle  başlayan sözcükler olduğunu kanıtlıyor.
  • 0

Tumay
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 825
Katılım: 15 Ağu 2011, 00:04
Değerleme: 1

Ynt: temel, asıl, esas

İletigönderen Tumay » 25 Oca 2012, 13:46

Töz:Temel demektir.TDK sözlüğünde bulabilirsiniz.
  • 0

Tumay
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 825
Katılım: 15 Ağu 2011, 00:04
Değerleme: 1

Ynt: temel, asıl, esas

İletigönderen fankibiber » 25 Oca 2012, 14:41

Verilen örnekleriñ çoğu yañsıma sözcük gibi duruyor. Diğerleri de Engin'iñ dediği gibi ikincil değişim olsa gerek.
  • 0

Hoşça kalıñ, ulayı balıklar için sağ oluñ.
fankibiber
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 438
Katılım: 04 Nis 2010, 02:57
Değerleme: 16

Ynt: temel, asıl, esas

İletigönderen Engin » 25 Oca 2012, 14:55

Şaş- sözü Eski Türkçede saş- diye, yani s ile de yazılmış, ş ile başlayanı ise benzeşme dolayısıyla oluşmuş ikincil bir şekildir.
Şu sözü zaten bir bileşim diye biliniyor, şu < şol < uşol (+ol). Nişanyan ve Gülensoy bu konuda hemfikir. Her sözün kökenine değinemeyecim ancak birçok söz de yansımadır ([i]şıpıdık [/i]sözü gibi).

Bu "kural"dan birçok Türkoloji çalışmalarında bahsediliyor. Size şimdilik iki kaynak vereceğim:

"Of the two Proto-Turkic sibilants only s- occurred word-initially. All initial
š- sounds in native Turkic words have developed from a primary or secondary
si-." [1]

"Initial š- is supposed not to have existed in Proto-Turkic, and it is still very
rare except when going back to č-. Certain other cases of s- in native words may go back to si-." [2]

[1] Róna-Tas, András: The Reconstruction of Proto-Turkic and the Genetic Question. Turkic Languages (ed. Lars Johanson & Éva Ágnes Csató). S. 71.

[2] Johanson, Lars: The History of Turkic. Turkic Languages (ed. Lars Johanson & Éva Ágnes Csató). S. 105.
  • 0

Üyelik görseli
Engin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 605
Katılım: 28 Mar 2010, 01:16
Konum: Almanya
Değerleme: 14

Ynt: temel, asıl, esas

İletigönderen Tumay » 25 Oca 2012, 15:50

Haklısınız, yalnız bu sözcükler sözlükte ''Ş'' başlığı altında verildiği için Türkçe sözcükler ''Ş'' ile başlayamaz diyemeyiz diye düşünüyorum.Yoksa özge bir nedeni yok.
  • 0

Tumay
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 825
Katılım: 15 Ağu 2011, 00:04
Değerleme: 1

Ynt: temel, asıl, esas

İletigönderen Engin » 25 Oca 2012, 16:47

Ben bugünkü Türkçede başlayamaz diye bir şey demedim zaten. İyi okuyun lütfen.
  • 0

Üyelik görseli
Engin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 605
Katılım: 28 Mar 2010, 01:16
Konum: Almanya
Değerleme: 14

Ynt: temel, asıl, esas

İletigönderen Tumay » 25 Oca 2012, 16:53

Öyle,dediniz demedim yanlış anlamayın.Yalnızca oyumu söyledim.
Esenlikler..
  • 0

Tumay
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 825
Katılım: 15 Ağu 2011, 00:04
Değerleme: 1

Ynt: temel, asıl, esas

İletigönderen ingichka » 25 Oca 2012, 19:53

Engin yazdı:Şaş- sözü Eski Türkçede saş- diye, yani s ile de yazılmış, ş ile başlayanı ise benzeşme dolayısıyla oluşmuş ikincil bir şekildir.
Şu sözü zaten bir bileşim diye biliniyor, şu < şol < uşol (+ol). Nişanyan ve Gülensoy bu konuda hemfikir. Her sözün kökenine değinemeyecim ancak birçok söz de yansımadır ([i]şıpıdık [/i]sözü gibi).

Bu "kural"dan birçok Türkoloji çalışmalarında bahsediliyor. Size şimdilik iki kaynak vereceğim:

"Of the two Proto-Turkic sibilants only s- occurred word-initially. All initial
š- sounds in native Turkic words have developed from a primary or secondary
si-." [1]

"Initial š- is supposed not to have existed in Proto-Turkic, and it is still very
rare except when going back to č-. Certain other cases of s- in native words may go back to si-." [2]

[1] Róna-Tas, András: The Reconstruction of Proto-Turkic and the Genetic Question. Turkic Languages (ed. Lars Johanson & Éva Ágnes Csató). S. 71.

[2] Johanson, Lars: The History of Turkic. Turkic Languages (ed. Lars Johanson & Éva Ágnes Csató). S. 105.
Eski Türkcä deyändä Türk diliniñ hangi dönämi? Äski Uyğur Türkcäsindä şaşmaq yenä şaşmaq şäklindä.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: temel, asıl, esas

İletigönderen Oktay D. » 25 Oca 2012, 20:00

töz "a. 1. Kök, asıl, cevher. 2. fel. Değişenlerin özünde değişmeden kaldığı varsayılan idealist kavram, cevher." [Güncel Türkçe Sözlük]

Burada "asıl" ile eş añlamlı olduğu görülüyor. Sanıyorum öz sözcüğünüñ kimi dar añlamları da karışık olarak bu üç sözcükle eşleşiyor:
öz (I) a. 1. fel. Bir kimsenin benliği, kendi manevi varlığı, iç, nefis, derun, varoluş karşıtı: “Özünü bir yerde bırakıp sadece kalıbını gezdirmişti.” -H. Taner. 2. “Kendine, kendi kendini” anlamlarında birleşik kelimeler türeten bir söz: Öz eleştiri, öz geçmiş, öz yönetim. 3. Bir şeyin en kuvvetli veya kıvamlı bölümü, hülasa, zübde, ekstre: Karaciğer özü. Meyve özü. Mısır özü. 4. Çıbanların içinde ölmüş dokudan oluşan irinle birlikte çıkan parça. 5. zm. Kendi, zat: “Bir od düştü yanar tatlı özüme / Dünya zindan görünüyor gözüme” -Karacaoğlan. 6. mec. Bir şeyin temel ögesi, künh, zübde: “Ortalıktaki krizi sebep gösteriyorlar ama asıl kriz şirketin kendi özünde.” -A. Gündüz. 7. bit. b. Bitkilerin kök, gövde ve dallarının boydan boya ortasında bulunan, hafif, gevrek ve çoğu yumuşak bölüm: “Ağacın çürüğü özünden olur / Yiğidin iyisi sözünden olur” -Halk türküsü. [Güncel Türkçe Sözlük]
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8276
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5347

Soñraki

Dön Sözcük Türetme, Öneriler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 12 konuk

cron
Reputation System ©'