Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Dönrü - Doğru - Eğri

Yéñi sözcük türetim çalışmaları ile önerileri içerir.

Dönrü - Doğru - Eğri

İletigönderen datadeveb » 06 Eki 2018, 21:35

Doğrusal sözcüğü üzerinde düşünürken dönmeyle ilgili uygun bir sözcük bulmaya çalışıyordum. Bu sırada dönüş sözcüğünden dönüşsel sözcüğünü düşündüm. Bu düşüncelerimin doğrultusunda dönrü sözcüğü neden olmasın diye konuyu başlatmış oldum.

TDK'da
Doğru:
1. sıfat Bir ucundan öbür ucuna kadar yönü değişmeyen, eğri ve çarpık karşıtı

Eğri
1. sıfat Doğru veya düz olmayan, bir noktasında yön değiştiren, çarpık, münhani, doğru karşıtı
"Eğri bir yol."

Bana göre;
Dönrü
(sıfat) Bir ucuyla öbür ucunun birleştiği noktası aynı olurken iki ucun birbiri arasındaki eğimli yönü değişmeyen, daire
  • 8

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 871
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 535

Ynt: Dönrü - Doğru - Eğri

İletigönderen Oktay D. » 06 Eki 2018, 23:06

Bence mantık oldukça güzel.

Eski Türkçede daha sık olan sözcük tegir— (çevirmek, döndürmek) > değir— idi. Örneğin değirmen,
TDK Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü yazdı:değrek
Yuvarlak

TDK Tarama Sözlüğü yazdı:değre, (deyre)
Civar, etraf, çevre

gibi...

Şöyle bir şey buldum:
Bilim ve Sanat Terimleri Sözlüğü yazdı:değri Osm. Disk
Teknik Terimler - Dayanım 1949


Örüntü:
eğir— > eğri
doğur— > doğru
değir— > değri
dönür— (döndürmek) > dönrü
evir— > eviri
çevir— > çeviri
  • 10

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4444

Ynt: Dönrü - Doğru - Eğri

İletigönderen datadeveb » 06 Eki 2018, 23:31

Hım... Şöylesi gözümün önüne geldi.

eğir— > eğri
eğer— > eğre
eğdir— > eğdirmek
doğur— > doğru
doğar— > doğra
doğdur— > doğdurmak
değir— > değri
değer— > değre
değdir— > değdirmek
dönür— > dönrü
döner— > dönre
döndür— > döndürmek
evir— > evri
ever— > evre
evdir— > evdirmek
çevir— > çevri
çever— > çevre
çevdir— > çevdirmek
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 871
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 535

Ynt: Dönrü - Doğru - Eğri

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 07 Eki 2018, 08:56

"Evri" sözcüğünü ben de yorumları okurken usumdan türetmiştim. Evren sözcüğünün evirmekten gelmesi çok güzel bir şey bu arada. :D
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 844
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 559

Ynt: Dönrü - Doğru - Eğri

İletigönderen datadeveb » 07 Eki 2018, 16:05

Çevri sözcüğü, küre sözcüğünün karşılığı olabilir mi?
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 871
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 535

Ynt: Dönrü - Doğru - Eğri

İletigönderen Oktay D. » 08 Eki 2018, 09:50

Özünde çevri ile çeviri (tercüme) aynı sözcük, nedense /i/'sini düşürmeden kullanmışlar. Dahası, çeviri yérine çevri démeliyiz çünkü çevre dérken /i/yi düşürüyoruz bunda niye düşürmeyelim ki?

çevri bende "küre" çağrışımı yapmadı ancak belki evri buna daha uygun olabilir. Çünkü evren (kainat) sözcüğü var ve evreni imgelerken eñ az 3 boyutlu düşünüyoruz.

Bu arada geometride nasıl ki çember (circle) ile daire (disk) arasında bir ayrım varsa küre (sphere) ile top (ball) arasında da bir ayrım var. Çember ve küre dénince içi boş yalñızca sınırları añlaşılırken daire ve top dénince ise içi dolu ve hatta sınırları hariç añlaşılır. Topolojide ve geometrik topolojide de bu kullanım ve ayrım öñemlidir. Bu nédenle
top
dolu küre, İng. ball

evri
küre, İng. sphere

dönrü
çember, İng. circle

değri
daire, disk, İng. disk

eğri
doğru olmayan çizgi, İng. curve

doğru
düz çizgi, İng. straight line

olarak tümlenebilir.
  • 9

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4444

Ynt: Dönrü - Doğru - Eğri

İletigönderen ulduzéver » 08 Eki 2018, 18:15

Yéri gelmişken belkim
dürü
silindir

Düşünülebilir.
  • 9

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 668
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 626

Ynt: Dönrü - Doğru - Eğri

İletigönderen datadeveb » 08 Eki 2018, 20:03

ulduzéver yazdı:Yéri gelmişken belkim
dürü
silindir

Düşünülebilir.


Bilişimde bunu paket anlamında kullananlar gördüm. Görünüş biçimi olarak silindir olabilir belki.
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 871
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 535

Ynt: Dönrü - Doğru - Eğri

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 08 Eki 2018, 20:51

Bunlar gerçekten de çok güzel sözcükler arkadaşlar, ellerinize sağlık! :)
  • 4

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 844
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 559

Ynt: Dönrü - Doğru - Eğri

İletigönderen ulduzéver » 08 Eki 2018, 21:32

datadeveb yazdı:
ulduzéver yazdı:Yéri gelmişken belkim
dürü
silindir

Düşünülebilir.


Bilişimde bunu paket anlamında kullananlar gördüm. Görünüş biçimi olarak silindir olabilir belki.


Evet. Ağızlarda da paket, hediye gibi añlamları vâr. Öbür öñerilere uyak olarak öñerdim. İşte dür- eyleminden silindir, bir de rulo sözcüğü için yakşı karşılıklar çıkar. Başka eklerle de sınayabiliriz. Ağızlarda dürgü = tomar kullanılıyor. Tomar ile ruloyu ayırmalımıyız bilmem.

Bir de paket için daha çok bür- "büzmek, katlamak" ve bük- eylemleri yakışırdı neyse...
  • 4

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 668
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 626

Ynt: Dönrü - Doğru - Eğri

İletigönderen datadeveb » 08 Eki 2018, 21:46

Görsel biçim olarak bana göre "çevri" sözcüğünün karşılığı küre olması daha iyi olur gibi. Kürenin yapısını düşünelim. Küreyi elimize aldığımızda hangi açıdan bakarsak bakalım görünüş her an aynı biçimde oluyor. Yani çevrilme durumu yaptığımızda ne kadar çevirme yaparsak yapalım açıları ne kadar değiştirirsek değiştirelim aynı görünüşe ulaşıyoruz. Söz çevirileri de aynı amaçla yapılır. Anlam olarak aynı şeye ulaşmak için. Çeviri sözcüğündeki i sesinin düşmemesiyle çeviri ve çevri ayrımı da belirtilmeye doğal bir olanak olmuş diye ele alırız.

Evirmek ise yapıyı değiştirme anlamında çevirme anlamında olan bir sözcük. Yani evirme durumunda birbiri ardınca görülen değişik durumları anlamak baskın oluyor. Görsel olarak bunu neye karşılık olarak kullanabiliriz bilmiyorum ama küre değil. Yani ne bileyim küremsi başka bir biçim belki de ya da şu an düşünemediğim bir şey.
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 871
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 535


Dön Sözcük Türetme, Öneriler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: bensay, datadeveb, Google [Bot], ulduzéver ve 8 konuk

Reputation System ©'