Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

kız

Yéñi sözcük türetim çalışmaları ile önerileri içerir.

kız

İletigönderen Külliyât-ı Türkî » 25 May 2020, 18:30

Kız kelimenin aslı Türkî olmasına rağmen bu kelimenin mânâsını tahkik1 ettiğimizde bana pek emniyet vermeyen bir kaynak olan "Nişanyan Lûgat" diyor ki: ETü sözcük "cömert, bol" kavramının zıddı ve kıs- fiilinin eşdeğer sıfatıdır. "Evlenmemiş dişi, bakire" anlamı muhtemelen "bereketsiz" fikrinden türemiştir.
Eğer gerçekten hakîkat bu ise bu kelimeye tekâbül edecek başka bir karşılık bulmamız daha hoş olacaktır. Lisânımızın cinsiyetçi olmayan bu tavrını bozan tek kelime olması sâyesinde bu kelimeyi ihraç ederek lisânımızı daha müsavatçı2 bir tavra getirmemiz mümkün olacaktır.


1- soruşturma.
2- eşitlikçi
  • 6

.rıdışıd teyinedem relkrüt ebeçög
Üyelik görseli
Külliyât-ı Türkî
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 43
Katılım: 25 May 2020, 18:18
Konum: Istabul
Değerleme: -24

Ynt: kız

İletigönderen Oktay D. » 26 May 2020, 14:10

kız sözcüğü uzun /ı/ içeren bir sözcük, oysa kıs- (kısıtlamak) ve kıt (kısıtlanmış, az) sözcükleriyse kısa /ı/ içeriyorla [T.Tekin, 1995][E.Ceylan, 1991]. Bu yüzden Nişanyan'ıñ bu köken açıklaması yalñış. Ayrıca Kaşgarlı'nıñ DLT'deki savı olan, kısa ünlülü kız (pahalı, değerli) sözcüğüyle uzun ünlülü kīz (kız çocuğu) sözcükleriniñ aynı sözcük oluşu da yañlış olur.

Kısaca kīz sözcüğünüñ kıs- eylemine dayanan cinsiyetçi bir türetim olduğu savı geçersiz. Böyle bir türetim olduğu, halk kökenlemesi nedeniyle Kaşgarlı'nıñ ayrık sözcükleri bir tutmasından kaynaklanan bir sanıdır.

Büyük olasılıkla Eski Türkçe kıl- (çocuk doğurmak, ortaya çıkarmak) sözcüğünden geliyor. Türevleri: kılınç (yaradılış), kılık (yaradılış), vb. Nitekim ogul (kız veya erkek çocuk) sözcüğü de og- (çocuk doğmak, oluşmak, denk gelmek, şans olmak) sözcüğünden türer. Bence kıl- (doğurmak) > *kılız (doğurma) > kīz olmuş olmalı (akıcı L sesi ünlüyü uzatarak yitmiş olmalı: kelt- > kēt- veya bult > būt gibi [Tekin, 1977]). Tabii çok eski tek seslemli sözcüklerde bu tür kökenlemelerden emin olmak çok güç oluyor.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6023

Ynt: kız

İletigönderen Külliyât-ı Türkî » 26 May 2020, 14:12

Oktay D. yazdı:kız sözcüğü uzun /ı/ içeren bir sözcük, oysa kıs- (kısıtlamak) ve kıt (kısıtlanmış, az) sözcükleriyse kısa /ı/ içeriyorla [T.Tekin, 1995][E.Ceylan, 1991]. Bu yüzden Nişanyan'ıñ bu köken açıklaması yalñış. Ayrıca Kaşgarlı'nıñ DLT'deki savı olan, kısa ünlülü kız (pahalı, değerli) sözcüğüyle uzun ünlülü kīz (kız çocuğu) sözcükleri de aynı sözcük oluşu da yañlış olur.

Kısaca kīz sözcüğünüñ kıs- eylemine dayanan cinsiyetçi bir türetim olduğu savı geçersiz. Böyle bir türetim olduğu, halk kökenlemesi nedeniyle Kaşgarlı'nıñ ayrık sözcükleri bir tutmasından kaynaklanan bir sanıdır.

Büyük olasılıkla Eski Türkçe kıl- (çocuk doğurmak, ortaya çıkarmak) sözcüğünden geliyor. Türevleri: kılınç (yaradılış), kılık (yaradılış), vb. Nitekim ogul sözcüğü de og- (çocuk doğmak, oluşmak, denk gelmek, şans olmak) sözcüğünden türer. Bence kıl- (doğurmak) > *kılız (doğurma) > kīz olmuş olmalı (akıcı L sesi ünlüyü uzatarak yitmiş olmalı: kelt- > kēt- veya bult > būt gibi [Tekin, 1977]). Tabii çok eski tek seslemli sözcüklerde bu tür kökenlemelerden emin olmak çok güç oluyor.


Oh teşekkürler, beni rahatlattınız. Az kalsın Türkçe'ye cinsiyetçi denebilecekti... Demek ki ne bizim ekinimizde ne de ötkenimizde cinsiyetçilik yokmuş.
  • 1

.rıdışıd teyinedem relkrüt ebeçög
Üyelik görseli
Külliyât-ı Türkî
Kurt sevici
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 43
Katılım: 25 May 2020, 18:18
Konum: Istabul
Değerleme: -24

Ynt: kız

İletigönderen Oktay D. » 26 May 2020, 14:31

Cinsiyetçilik, kişioğlunda tarıma geçince ortaya çıkmış ve sanayi devrimiyle terk édilmeye başlanmış bir ara aşama aslında (200.000'lik kişioğlu tarihinde 12.000 yıl kısa sayılır). Göçebelikte yaşamak için her bireyiñ kendi olanaklarıyla kendine yétecek kadar çalışabilmesi ve her işi yapabilmesi gérekiyor, oysa tarım toplumlarında iş bölüşümü olduğu için herkes her işi yapmak zorunda değil. Bu yüzden de ev düzeninde kadın ve erkek farklı görevlere itilince yavaş yavaş erkek egemen bir yol çizilmiş oldu. Ta ki sanayi devriminde kadınlar da iş gücüne katılana kadar.

Türkler göçebeliği eñ géç bırakan toplumlardan oldukları için cinsiyetçiliğiñ öz sözcüklerine sirâyet édecek vakti olmadan sanayi devrimine uyum sağladı. Hâlen ekinimizde cinsiyetçilik gévşek doñ gibi durur, Avrupa gibi yérleşik toplumlardaki cinsiyetçilik, değişen çağa karşın oldukça köklü ve içe işlemiş olarak bulunuyor (eñ azından hukukî olarak cinsiyetçiliği çözmeleri de elbette büyük başarıdır).

Kısaca biz târihî olarak şanslıyız ki dilimiziñ öz sözcükleri cinsiyetçiliğe bulaşmak durumunda kalmamış.
  • 11

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6023

Ynt: kız

İletigönderen berkit » 29 Tem 2020, 18:18

<< ETü kız 1. kıt, nadir, 2. cimri, 3. yetişkin olmayan dişi, bakire
<< ETü kıs- sıkmak, zapt u rapt altına almak, özgürlüğünü kısmak, daraltmak

İkisi de kısa ünlü.
  • 0

آنڭڭ آمي

-- Uygur atasözü
Üyelik görseli
berkit
Chang Chong Turuk Kagan
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 32
Katılım: 23 Tem 2020, 13:36
Konum: Near of ur mom.
Değerleme: -25


Dön Sözcük Türetme, Öneriler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 13 konuk

Reputation System ©'