Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Öy Kavramları / Gün Adları / Ay Adları

Yéñi sözcük türetim çalışmaları ile önerileri içerir.

Ynt: Öy Kavramları / Gün Adları / Ay Adları

İletigönderen ingichka » 26 Ağu 2011, 14:32

Tansık yazdı:Birinçi kün: Pazartesi
Ekinçi kün: Salı
Üçünçü kün: Çarşamba
Törtinçi kün: Perşembe
Beşinçi kün: Cuma
Åltınçı kün: Cumartesi
Yettinçi kün: Pazar
Özbek Türkçesine çok yakın görünüyor.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: Öy Kavramları / Gün Adları / Ay Adları

İletigönderen Oktay D. » 27 Ağu 2011, 01:57

Verdiğim kaynaklara bir zahmet bakınız, tüm makâleleri buraya aktaracak değilim. Biliniyor ki geç ile geçmek farklı köklere sahip. Nereden mi biliniyor? Kaynaklar verilidir. Farklı gelişmiş olamaz mı sorusu bir şey ifade etmez. Bu bakış açısıyla, tamamen aynı olup sadece biri uzun biri kısa ünlüye sahip sözcükleri de (ōt ile ot; āt ile at, açmak ile acıkmak, vb.) bu biçimde aynı köke mi bağlayacağız?
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7391
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3304

Ynt: Öy Kavramları / Gün Adları / Ay Adları

İletigönderen ingichka » 27 Ağu 2011, 04:30

Oktay D. yazdı:Verdiğim kaynaklara bir zahmet bakınız, tüm makâleleri buraya aktaracak değilim. Biliniyor ki geç ile geçmek farklı köklere sahip. Nereden mi biliniyor? Kaynaklar verilidir. Farklı gelişmiş olamaz mı sorusu bir şey ifade etmez. Bu bakış açısıyla, tamamen aynı olup sadece biri uzun biri kısa ünlüye sahip sözcükleri de (ōt ile ot; āt ile at, açmak ile acıkmak, vb.) bu biçimde aynı köke mi bağlayacağız?
Hepsi aynı şekilde aynı kurala bağlı olmayabilir. Bazı kuralların istisnaları da olabilir. Verdiğiniz kaynaklardaki bazı konuları da ayrı ayrı incelediğimizde belki farklı sonuçlara varabiliriz. Örneğin gece sözcüğü gerçekten geç'ten mi geliyor yoksa eski Türkçe kiçä'den mi geliyor? Bu konularda araştırma yapanlar profesör bile olsalar onların da gözden kaçırdığı bir şeyler olabilir. Üniversitede profesör olmuş nice hocalar "ilginç sözcüğü yanlış yapılmış bir sözcüktür" diyordu. Ama bu sözcük Türkmen Türkçesinde de bizdekine yakın bir anlamda bulunuyor. Üniversitede okutman olan ve Türk dili konusunda bir çok çalışması bulunan (bu çalışmalardan bazılarını profesörlerle birlikte hazırlamış) bir hocamız "egemen sözcüğü Yunanca hegemonya sözcüğünün Türkçeleşmiş şeklidir" diyordu. Oysa egemen sözcüğü Kazak ve Kırgız Türkçelerinde de bulunuyor. Onun için üniversite hocalarının yazdıklarını okuyabiliriz, kaynak da gösterebiliriz birak profesörlerin her söylediğini %100 doğru kabul etmek de olmaz.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: Öy Kavramları / Gün Adları / Ay Adları

İletigönderen Oktay D. » 27 Ağu 2011, 08:34

Verdiğim kaynaklarda bunların yanıtları var.
ingichka yazdı:Örneğin gece sözcüğü gerçekten geç'ten mi geliyor yoksa eski Türkçe kiçä'den mi geliyor?

İkisi aynı durum. Kaynağa baksaydınız, gece sözcüğünün Eski Türkçe kéçe sözcüğünden onun da Eski Türkçe kéç (geç) sözcüğünden geldiğini yazdığını görecektiniz (buradaki kapalı é sesi uzun ünlü).
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7391
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3304

Ynt: Öy Kavramları / Gün Adları / Ay Adları

İletigönderen ingichka » 27 Ağu 2011, 09:16

Oktay D. yazdı:Verdiğim kaynaklarda bunların yanıtları var.
ingichka yazdı:Örneğin gece sözcüğü gerçekten geç'ten mi geliyor yoksa eski Türkçe kiçä'den mi geliyor?

İkisi aynı durum. Kaynağa baksaydınız, gece sözcüğünün Eski Türkçe kéçe sözcüğünden onun da Eski Türkçe kéç (geç) sözcüğünden geldiğini yazdığını görecektiniz (buradaki kapalı é sesi uzun ünlü).
Elimdeki Eski Türkçe sözlüklerde geç sözcüğü käç ve kiç şeklinde bulunuyor. Gece sözcüğünün ise kiçä biçimi var sadece.

TDK DLT'de
kėç    كيج
geç (vakit).

keçti    كجتى
“ay kün keçti = ay, gün geçti”.

kéçti    كيجتى

“er kéçti = adam işte geçikti”.

(Kéç "geç" sözcüğüyle birlikte gecikmek anlamında kéç- fiili varsa yine eşseslilik oluyor).

Yeni Tarama Sözlüğü'nde geç sözcüğü bulunmuyor birak gecirek "geç, geççe, pek geç", gecirgenmek "geç bulmak, geç görmek, gecikmiş saymak" ve gicrek "geççe; zorla" şekilleri var. Geçmek ise Azerbaycan Türkçesinden farklı olarak "geçmek" şeklinde. Bu bilgilere bakılırsa:

1) EAT dönemine gelinceye kadar geçmek fiilinin hem kapalı e'li hem açık e'li şekilleri olabilir.
2) Azerbaycan Türkçesindeki keç-  (belki Doğu Türkçesinin etkisiyle?) böyle bir hal alırken gecä sözcüğü kalıplaşmış olarak g'li kalmış olabilir.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: Öy Kavramları / Gün Adları / Ay Adları

İletigönderen ingichka » 27 Ağu 2011, 10:16

TDK DLT'de şunlar da var:
keçildi    كجلدى
“suw keçildi = su geçildi”.

kėçildi    كيجلدى
“ış keçildi = iş geçikti”. [Buradaki ek isme değil sadece fiile gelebilen bir ek.]

keçürdi    كجردى
“ol meni suwdan keçürdi = o beni sudan geçirdi”.

kėçürdi    كيجردى
“ol ışığ keçürdi = o işi geciktirdi”.  [Buradaki ek de aynı şekilde isme değil sadece fiile gelebilen bir ek.]


Acıkmak ve gecikmek fiilleriyle ilgili de bir durum var.
Eski Türkçe açmak 1. Acıkmak, acıkmış olmak: TT. II. 8. 37. (Caferoğlu, s. 2) fiilinin yanında bir de Muharrem Ergin'in Türk Dil Bilgisi kitabında Türkçede işlek olmadığı söylenen bir fiilden fiil yapma eki -k- bulunuyor. Verdiği örneklere bakılırsa pasiflik / meçhullük eki işlevi de olan bir ektir: dur-u-k-mak "duraklamak", sür-ü-k-mek "sürülmek". (Acele etmek anlamındaki aşıkmak fiili de bu ekle yapılmış olabilir. şaş-mak > şaş-ı-l-mak ile kıyaslanabilir. Halk arasında kullanılan gör-ü-k-mek de bu ekle yapılmış gibi görünüyor.) Bu durumda acıkmak ve gecikmek fiillerinin isimden fiil yapma ekiyle yapılmış olma ihtimalinin yanında fiilden fiil yapma ekiyle türetilmiş olması ihtimali de olabilir.

Ayrıca Özbek Türkçesinde çoğu kez uzun a sesi -yazıda o ile gösterilen- o'ya yakın telaffuz edilen yarı uzun a sesine dönmüştür. Özbek Türkçesinde och "aç", och- "acıkmak" anlamına geliyor.  Bu durumda Eski Türkçedeki açmak fiili de belki uzun ünlülü ve aç sözcüğü ile sesteş olabilir.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: Öy Kavramları / Gün Adları / Ay Adları

İletigönderen ingichka » 27 Ağu 2011, 10:22

Yukarıda bahsettiğim ekin tanımında dönüşlülük işlevi olduğunu belirtmemişim. Pasiflik / meçhulluk ve dönüşlülük eklerinin kullanımı birbirine yakındır birak örneklerde daha çok dönüşlülük anlamı üzerinde durulabilir.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: Öy Kavramları / Gün Adları / Ay Adları

İletigönderen Oktay D. » 27 Ağu 2011, 11:45

Evet, bu yérlikte bu çatıdan (eylemden eylem yapıcıdan) söz eden başlıklarımız olmuştu. acık- eyleminin daha çok bu ekle āç- (aç olmak) eyleminden türetildiği öngörülüyor. Bunun yanında Halaç Türkçesinde aç (aç) ve açuk- (acıkmak) sözcükleri bulunmasıi /u/'lu biçim nedeniyle bu konuyu bulanık bırakıyor.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7391
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3304

Ynt: Öy Kavramları / Gün Adları / Ay Adları

İletigönderen ingichka » 05 Eyl 2011, 00:39

  su (III)


  Zaman, vakit.

Ol suda kim Rüstem ata atlana
Billidir kim gürzüne kim katlana

(Man. Tayr. XIV. 80)

Şadiyle geçer ömr bigi taze vü dürrem
Ol su ki sarayında hemişe olur icra

(Ah. Pş. XV. 13)

TDK Tarama
su (III)

Zaman, vakit : Ağşam sularında, dokuz sularında yola çıkmıştım. [ Derleme Sözlüğü c: 10 ]

-Samsun
*Bor -Niğde
TDK ttas
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: Öy Kavramları / Gün Adları / Ay Adları

İletigönderen ingichka » 01 Eki 2011, 23:54

haçan "ne zaman"daki çan "zaman" anlamına geliyor olabilir mi?

Azerbaycan Türkçesi: hara < hansı ara, hayan < hansı yan
Bir talay lehçede kayer < kayu yer (kaysı yer)
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: Öy Kavramları / Gün Adları / Ay Adları

İletigönderen D. Can Aktan » 02 Eki 2011, 00:11

ingichka yazdı:haçan "ne zaman"daki çan "zaman" anlamına geliyor olabilir mi?

Azerbaycan Türkçesi: hara < hansı ara, hayan < hansı yan
Bir talay lehçede kayer < kayu yer (kaysı yer)


Nişanyan'a göre;

haçan [ETü] Uy, Kaş x kaçan ne zaman (soru zarfı)
[Kıp] CodC 1300 χaçan  < ETü kaç +An3 → kaç 

+An3 için de böyle demiş.

+An3 · ETü kaçan örneğinde zarf yapan ektir. Aynı işleve sahip olan +In2 ekinin varyant biçimi olabilir.
  • 0

Üyelik görseli
D. Can Aktan
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 479
Katılım: 16 Ara 2008, 20:30
Konum: Ankara
Değerleme: 21

Ynt: Öy Kavramları / Gün Adları / Ay Adları

İletigönderen ingichka » 02 Eki 2011, 00:18

D. Can Aktan yazdı:
ingichka yazdı:haçan "ne zaman"daki çan "zaman" anlamına geliyor olabilir mi?

Azerbaycan Türkçesi: hara < hansı ara, hayan < hansı yan
Bir talay lehçede kayer < kayu yer (kaysı yer)


Nişanyan'a göre;

haçan [ETü] Uy, Kaş x kaçan ne zaman (soru zarfı)
[Kıp] CodC 1300 χaçan    < ETü kaç +An3 → kaç   

+An3 için de böyle demiş.

+An3 · ETü kaçan örneğinde zarf yapan ektir. Aynı işleve sahip olan +In2 ekinin varyant biçimi olabilir.
Türk lehçelerinde ka- ile başlayan bir kaç soru sözü var. Burada ka- "ne, hangi" gibi bir işlevde kullanılıyor sanki.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: Öy Kavramları / Gün Adları / Ay Adları

İletigönderen Oktay D. » 02 Eki 2011, 01:02

ka sözcüğü Ana Altaycada "ne?" aŋlamına gelen bir sözcüktür [1].

Dipçe.
[1] Talat Tekin, Japonca ve Altay Dilleri, Doruk yayınları, 1983.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7391
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3304

Ynt: Öy Kavramları / Gün Adları / Ay Adları

İletigönderen ingichka » 02 Eki 2011, 01:30

Oktay D. yazdı:ka sözcüğü Ana Altaycada "ne?" aŋlamına gelen bir sözcüktür [1].

Dipçe.
[1] Talat Tekin, Japonca ve Altay Dilleri, Doruk yayınları, 1983.
Japonca sorularda kullanılan ka ile bağlı açıklamasında bunu ayıtmış diyesin.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: Öy Kavramları / Gün Adları / Ay Adları

İletigönderen ingichka » 08 Eki 2011, 23:25

uçur: 1. vakit, an, fırsat; 2. öz uçurunda: zamanında; kurç uçur: hâd dakka; mınday uçurlarda: bu gibi hallerde 3. mevsim
K.K. Yudahin, Kırgız Sözlüğü, TDK
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

ÖncekiSoñraki

Dön Sözcük Türetme, Öneriler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 8 konuk

Reputation System ©'