Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

halk, demokrasi, cumhuriyet

Yéñi sözcük türetim çalışmaları ile önerileri içerir.

Ynt: halk, demokrasi, cumhuriyet

İletigönderen ulduzéver » 04 Oca 2019, 11:10

il erk ve boylar erk (bodun erk'iñ uyarlanmışı) ikisi de démokrat karşılığı olabilirler. Cumhûriyetiñ temeli halkıñ oyuyla olsa da halkıñ erkiyle yönetilmeyebilir de. Başka bir déyişle cumhûriyet tekçe saltanatsal olmayan hâkimiyetlere dénir.
Benim öñerilerim:
il erk
démokrat

il erkel
démokratik

il erklik
démokrasi

il ul
temeli il olan, cumhûrî

il ulluk
temeli il olma durumu, cumhûriyet


ul "temel" sözcüğü añlamında başka bir sözcük de düşünülebilir.
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 703
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 653

Ynt: halk, demokrasi, cumhuriyet

İletigönderen cingelek » 04 Oca 2019, 12:53

İl ul şeklinde bir yapı hem söylediğiniz manayı ifade edemez hem de söylenişi zor. Bir de siz özül diye bir kelimenin varlığından haberdarsınızdır, günümüzde temel anlamında özül varken niye eski köke gidiyorsunuz? Ayrıca il kelimesi bizde vilayet anlamında kullanılır olmuştur. El ise halk anlamında kullanılmaktadır.
  • 8

cingelek
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 374
Katılım: 17 Mar 2015, 15:28
Değerleme: 376

Ynt: halk, demokrasi, cumhuriyet

İletigönderen ulduzéver » 04 Oca 2019, 13:14

Dédiğim gibi aynı kavram başka sözcüklerle de düşünülebilir démeli halk temel gibi bir birleşiği amaçlamıştım. Öñeriler tekçe bir başlangıç gibiydi. İl ve él sözcükleri de aynı sözcüktürler zâten. Tekçe kullanım açısından biraz farklı duruyorlar.
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 703
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 653

Ynt: halk, demokrasi, cumhuriyet

İletigönderen cingelek » 04 Oca 2019, 14:25

ulduzéver yazdı:Dédiğim gibi aynı kavram başka sözcüklerle de düşünülebilir démeli halk temel gibi bir birleşiği amaçlamıştım. Öñeriler tekçe bir başlangıç gibiydi. İl ve él sözcükleri de aynı sözcüktürler zâten. Tekçe kullanım açısından biraz farklı duruyorlar.
Evet, il ve el aynı sözcüktür fakat günümüzde il deyince vilayet, el deyince halk anlamı yaygındır.

İL
i. (Eski Türkçe’de “ülke, vilâyet” anlamına gelen kelime Batı Türkçesi’ne el şeklinde geçmiş, son dönemlerde “vilâyet” karşılığı olarak yeniden kullanılmaya başlanmıştır) [Kelime Farsça’ya, Arapça’ya ve Kafkas dillerine de geçmiştir]
1. Bir ülkenin bir vâli yönetimindeki en önemli idârî bölümü, vilâyet: “İl il Türkiye.”
2. E. T. Türk. ve halk ağzı. Ülke, yurt, memleket, diyar [Bugün El şeklinde kullanılmaktadır].

EL
i. (Eski Türk. il)
1. Yakın olmayan kimse, yabancı
2. Halk, ahâli, başkaları, herkes.
3. Ülke, yurt, memleket, diyar.
4. Aşîret, kabîle.
(Kubbealtı Lugati)

Azerbaycan, Türkmen ve Özbek Türkçelerinde böyle bir ayrım görülmemektedir:
el : is.
1. Camaat, xalq, adamlar.
2. Ölkə, məmləkət, vilayət.
3. Tayfa, qəbilə.
(Azerbaycan Dilinin İzahlı Lugati)

il at
[i:l]
1. Halk, ilat adamlar.
2. Ýurt, watan.
(Türkmen Dilinin Düşündürüşlü Sözlüğü)

EL 'maʼlum yurtda birgalikda yashovchi aholi’, ’yurt’. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli i:l tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 340), oʻsha davrlardayoq i: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 379) va bu unli e unlisiga almashgan (Devon, I, 83; DS, 168): i:l > il > el.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild)
1 Bir joyning odamlari, aholisi, xalqi; umuman, koʻpchilik odam, xaloyiq, hamma.
2 Bir yurtga, qabilaga mansub odamlar; millat, xalq.
3 Yurt, diyor, mamlakat.
(Özbek Dilinin İzahlı Lugati)
  • 5

cingelek
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 374
Katılım: 17 Mar 2015, 15:28
Değerleme: 376

Ynt: halk, demokrasi, cumhuriyet

İletigönderen datadeveb » 04 Oca 2019, 15:03

ulkan
temel kan, yani birbirini ayrı olarak gören kanların buluştuğu ortak nokta, demokrasi?

ulkancılık
demokrasicilik



ulilçelik
cumhuriyet?

ulilçelikçilik
cumhuriyetçilik?



ululçalık
cumhuriyet? ul ul ikilemiyle türetim

ululçalıkçılık
cumhuriyetçilik?
  • -10

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhidi söyleyelim. Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım, uymaya gayret edelim, salih kul olalım inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1346
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 171

Ynt: halk, demokrasi, cumhuriyet

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 04 Oca 2019, 20:34

Budun
Halk

Elerki
Demokrasi

Kamerki
Cumhuriyet


kamu + erki > kamerki
budun sözcüğünün boyun olması gerektiğini duymuştum bir yerde
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dérnek Üyesi
 
İleti: 1342
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: İstanbul
Değerleme: 798

Ynt: halk, demokrasi, cumhuriyet

İletigönderen datadeveb » 04 Oca 2019, 21:05

Eksiciler çocuk musunuz? Şurada beyin estirmesi yapıyoruz. ul + kan türetimi mi yanlış. Yani sağda solda ulkan diye kullanmaya mı başladı birileri. :D Yalnız ben ulkan sözcüğünü çok sevdim o başka. Tam bir demokrasi sözcüğü. temel kan:(soy)
  • 0

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhidi söyleyelim. Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım, uymaya gayret edelim, salih kul olalım inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1346
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 171

Ynt: halk, demokrasi, cumhuriyet

İletigönderen TDK » 04 Oca 2019, 21:26

Ulilçelik nedir?
  • 0

TDK
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 64
Katılım: 28 Haz 2014, 22:11
Değerleme: 25

Ynt: halk, demokrasi, cumhuriyet

İletigönderen cingelek » 04 Oca 2019, 21:45

TDK yazdı:Ulilçelik nedir?
Evet, uluilçelik, ululçalık... Bunların yapısı nedir?
  • 0

cingelek
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 374
Katılım: 17 Mar 2015, 15:28
Değerleme: 376

Ynt: halk, demokrasi, cumhuriyet

İletigönderen datadeveb » 04 Oca 2019, 21:52

Ul yukarıda temel anlamında olduğu söyleniyor. İlçelik de ilçelerden oluşan birliktelik. Ul ilçelikte bunu temel kavramıyla pekiştirmedir.

Ulilçelik = cumhuriyet? (?: olur mu sizce diye yazdığım imdir)

Aynı ende bakarsak şöyle bir güzel sözcük bütünlüğü görülüyor.

ul + ilçelik
ul + il + çelik
  • 0

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhidi söyleyelim. Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım, uymaya gayret edelim, salih kul olalım inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1346
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 171

Ynt: halk, demokrasi, cumhuriyet

İletigönderen cingelek » 04 Oca 2019, 22:03

datadeveb yazdı:Ul yukarıda temel anlamında olduğu söyleniyor. İlçelik de ilçelerden oluşan birliktelik.
İlçedeki çe eki Farsça menşelidir:
DÜKKÂNÇE
(ﺩﻛّﺎﻧﭽﻪ) i. (Ar. dukkān ve Fars. küçültme ekiyle dukkān-çe) Küçük dükkân, dükkâncık.

İLÇE
i. (il’den küçültme ekiyle il+çe)
(Kubbealtı Lugati)

İlçedeki çe eki dikkat ederseniz ünsüz uyumuna uymuyor; uysaydı ilce şeklinde olurdu.
  • 0

cingelek
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 374
Katılım: 17 Mar 2015, 15:28
Değerleme: 376

Ynt: halk, demokrasi, cumhuriyet

İletigönderen datadeveb » 04 Oca 2019, 22:16

Nişanyanda şöyle yazıyor.

ilçe
YTü: [ Osmanlıcadan Türkçeye Cep Kılavuzu, 1935]
ilçe = Kaza [yönetim birimi]
< TTü il ülke, diyar +çA

→ il

Not: Küçültme ekinin TTü olağan şartlarda +ce olması gerekirken sert sessizin korunması bilinçli bir arkaizm veya özensizlik örneğidir. Karş. kızılca, oğulca.


Ulilcelik olarak düzeltiriz gerekirse. Doğrusu neyse ona yöneliriz.
  • 0

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhidi söyleyelim. Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım, uymaya gayret edelim, salih kul olalım inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1346
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 171

Ynt: halk, demokrasi, cumhuriyet

İletigönderen ulduzéver » 04 Oca 2019, 22:28

boylardanlık
boylardan temellenme durumu, cumhûriyet


- X ülkesiniñ boylardanlığı cumhûriyeti doğrudan él erk démokrat tir.
  • 3

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 703
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 653

Ynt: halk, demokrasi, cumhuriyet

İletigönderen cingelek » 04 Oca 2019, 22:30

ulduzéver yazdı:
boylardanlık
boylardan temellenme durumu, cumhûriyet
+DAn ayrılma hâli ekinden sonra +lIk ile türetilmiş başka örnek var mı? (Gündelik, yüzdelik gibi +DA bulunma hâli ekinden sonra geldiği örnekler mevcut.)
  • 0

cingelek
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 374
Katılım: 17 Mar 2015, 15:28
Değerleme: 376

Ynt: halk, demokrasi, cumhuriyet

İletigönderen ulduzéver » 04 Oca 2019, 22:41

cingelek yazdı:
ulduzéver yazdı:
boylardanlık
boylardan temellenme durumu, cumhûriyet
+DAn ayrılma hâli ekinden sonra +lIk ile türetilmiş başka örnek var mı? (Gündelik, yüzdelik gibi +DA bulunma hâli ekinden sonra geldiği örnekler mevcut.)

Başka örnek yok sanırım. Vâr olup olmaması öñeriyle ilgili mi?
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 703
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 653

ÖncekiSoñraki

Dön Sözcük Türetme, Öneriler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 8 konuk

Reputation System ©'