Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

öncel

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

öncel

İletigönderen Batuhan Düzgün » 15 Haz 2014, 19:57

öncel
isim
1. isim Bir görevde, meslekte kendinden önce yerini tutmuş olan kimse, selef, eslaf, ardıl karşıtı
2. Önceden yaşamış olanlar
3. mantık Sonucun çıkarıldığı önerme veya önermeler

Kökeni nedir? Yanlış bir türetim mi?
  • 0

Üyelik görseli
Batuhan Düzgün
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 93
Katılım: 21 Ara 2012, 16:51
Konum: Edirne
Değerleme: 1

Ynt: öncel

İletigönderen Oktay D. » 15 Haz 2014, 20:42

öncül sözcüğünüñ yazıya yañlış aktarılmış biçimidir. Aynı anlamda öncül sözcüğü de TDK GTS'de geçmektedir. Ayrıca matemaitkçiler ardıl karşıtı olarak öncül'ü kullanır, öncel'i kullanmaz.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7834
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4287

Re: öncel

İletigönderen birtancazin_ » 24 Tem 2014, 21:49

Cil eki ile şin..çin karistirildigindan bu is ve uzluk bildiren ci ekine nispet eki l eklenerek olusmus olan egilim yatkinlik yonelim ozellik vurgulayan cil eki yanlış kullaniliyor.
bencil etcil otcul evcil tavsancil balikcil ayri
kircil ayridir. Kirşin kircinden gelişir akçıl da.
eski turkcede irenk adlarinda çin şin çil olarak da donuserek kullabildi ve bu cil ise gelisiguzel kullanilamaz çünkü Sin eki halen islektir cil eki de oyle.
ardil önül olabilir Öncül olmamali
  • 0

birtancazin_
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 339
Katılım: 23 Ağu 2013, 23:15
Değerleme: 33

Re: öncel

İletigönderen birtancazin_ » 24 Tem 2014, 21:51

Onceki anlaminda oncel de aslinda dogrudur
  • 0

birtancazin_
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 339
Katılım: 23 Ağu 2013, 23:15
Değerleme: 33

Re: öncel

İletigönderen Oktay D. » 24 Tem 2014, 22:06

Adlara eklenen bir +L eki yok ki Türkçede. Nasıl olacak +ci +L ? Ayrıca +çıl eki, +sıl ekiniñ başka bir sesletimidir, karıştırıyorsunuz. bkz: M. Erdal, "Old Turkic Word Formation", Wiesbaden, 1991.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7834
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4287

Re: öncel

İletigönderen birtancazin_ » 24 Tem 2014, 23:27

Sil çil olamaz örnek yok ki
akçıl kırçıl farklı
tavşancıl balıkcıl evcil farkli
biri şın ekinden biri cı.l olusumu
l nasıl olmaz
oğul.. ok yaratmak türemek ve ilgili mi emin değilim ancak temsil etmek de demek. Ogan .... yaratıcı ve oguş....sülale bazen aile
  • 0

birtancazin_
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 339
Katılım: 23 Ağu 2013, 23:15
Değerleme: 33

Re: öncel

İletigönderen birtancazin_ » 24 Tem 2014, 23:29

Aslında arda selef demek ancak ardıl olarak türetilen sözün karşıtı önül olsa gerek
  • 0

birtancazin_
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 339
Katılım: 23 Ağu 2013, 23:15
Değerleme: 33

Re: öncel

İletigönderen Oktay D. » 24 Tem 2014, 23:38

Eski Türkçede +sı- ekiniñ +sıg ve +sıl türevlerinde s-ç nöbetleşmesi görülür: korkınççıg~korkunçsıg gibi. (bkz) Fuat Bozkurt, Türklerin Dili, İstanbul, 2005. , (bkz) Marcel Erdal, Old Turkic Word Formation, Wiesbaden, 1991.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7834
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4287

Re: öncel

İletigönderen birtancazin_ » 24 Tem 2014, 23:43

Olabilir ancak karahan cagatay doneminden osmanli dönemine renk adları ve ekleriyle ilgili çalışmaya da bakabilirsiniz.
  • 0

birtancazin_
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 339
Katılım: 23 Ağu 2013, 23:15
Değerleme: 33

Re: öncel

İletigönderen Oktay D. » 24 Tem 2014, 23:46

Varsa öyle bir ek gösteriñ. Bu yazışmalıkta bu eki çok tartıştık ve kimse bulamadı. Uğraştık olmadı. Belki sizde başka kaynaklar vardır. Varsa söyleyiñ bilelim nerede varmış. "ilgili çalışmalar" deyip kurtulamayız, tonlarca çalışma var. Nereden nasıl bulacağız o çalışmaları? O kadar zamanımız var mı? Ama siz madem biliyorsuñuz var olduğunu, kanıt vérmeñiz gerekir. Makale, kitap, yazıt...
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7834
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4287

Re: öncel

İletigönderen birtancazin_ » 25 Tem 2014, 00:14

Elbette bilgisayarımdaki kayıtlı makale ve yayınlardan biridir bu yukarida soz ettiğim yarın paylasacagım.
Yine de şunu eklemek isterim
binlerce yıl once yoksul dagarcik ile konusulan dil kendi içinde ma etkileşimler ile gelisti bu nedenle eski Agzanışları ayırtetme ölçütü gözardı edilmeden dikkatle incelenmeli ekler
şın ekini çın olarak görüyoruz bazen ve eñlerle (renk) ilgili gecmekte hep bu durum oguzcada çıl olarak da görülüyor anadolu evresinde .
ayrica msi si yanj benzerlik eki ile ca ekinin benzerligi nispet anlamli gil al il kullanimlari ortustugunden kayma olasılıgını dikkate alalım
l yoktur demek turkceye haksızlık ve hint aricilik saçmalığının yansımaları.
  • 0

birtancazin_
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 339
Katılım: 23 Ağu 2013, 23:15
Değerleme: 33

Ynt: öncel

İletigönderen datadeveb » 27 Eyl 2018, 05:10

Bu konuyla ilgili olarak düşüncelerimi eklemek istedim. Bana göre öncel sözcüğü şöyle;

ön :: önce :: öncel
gün :: günce :: güncel

Örnekler:
"Bugün güncel konularımızı değil, öncel konularımızı ele alacağız."
"Öncelik kazanmış konuları öncel konular dizinine taşıyınız."

Bencel (bana göre olan) anlamı
Önce olan, önce ele alınan, önce durumuna geçen
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 496
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 307

Ynt: öncel

İletigönderen ulduzéver » 27 Eyl 2018, 05:36

öñcel sözcüğü öñ + +cE- (Ana Türkçe +çA-) + -l diye kökenlenebilir, bence başka bir yolu yoktur. +çA- ekiniñ +cA- olmuş biçimi Azerbaycan Türkçesinde qırcan- ‹ qır "nâz" + +cAn- "nâzlanmak" sözcüğünde de görünmekte.
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 650
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 577

Ynt: öncel

İletigönderen datadeveb » 27 Eyl 2018, 06:12

Ek olarak şunu da belirteyim.
+cel eki (kök + gibi olan) anlamı yüklüyor gibi.

Kılcal damar, güncel konu, öncel durum...

Yani öncel denildikten sonra +lik eki gelirse sözcük "öncellik" olarak türetilmeli, "öncelik" sözcüğüne alışık olduğumuz için düşünceniz "öncelik" sözcüğüne eğrilmesin.
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 496
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 307

Ynt: öncel

İletigönderen bensay » 27 Eyl 2018, 10:12

+cAL/çAl için sanırım aşağıdaki sözcükler YT olmayan eski örnekler olacaktır, tümü de renklere ilişkin;

kırçal
Kır saçlı insan ya da kır tüylü hayvan.
Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü

Gökçel Köken: T.
Cinsiyet: Kız
Gök rengini andıran, mavimsi.
Cinsiyet: Erkek
Gök rengini andıran, mavimsi.
Kişi Adları Sözlüğü

Akçal Köken: T.
Cinsiyet: Erkek
1. Beyazımsı, beyaza çalan. 2. İhtiyar.
Kişi Adları Sözlüğü


+ImsI / +ImtrAk ekleriyle işlevdeş gözükmektedir. Kırçal örneğinin “kırcal” olmayıp, kırçal biçiminde olması bu sözcüklerin “alaca” anlamındaki “çal” sözcüğü ile oluşmuş bileşik sözcükler olabileceğini düşündürmektedir?

çal
1. Ala renk. 2. Ben, çil, leke. 3. Kül rengi.
Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü


Öte yandan bu ekin (?) ünlü uyumuna uyum sağlamış olması bileşik sözcük olmayabileceğini de düşündürmektedir? Son söz: Bu örnekler eki aydınlatmaya pek yeterli değil.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2598
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1092

Soñraki

Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Google [Bot] ve 10 konuk

Reputation System ©'