Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

eşek

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

eşek

İletigönderen BARIÞ » 07 Ağu 2012, 17:39

Gökbey yazdı:İyi de, eşek sözcüğü Türkçe.


Evet Türkçeymiş. Gökbey Arkadaşım eşeğin kökenlemesini yaparsan beni sevindirirsin.

Bilgisizliğimi affedin Nişanya' nın genelağ betiğinden başka Etimolojik kaynağım yok elimde. Nişanyandan da bıktım usandım. Çadır, Çekiç ve benzeri tüm öz sözlerimize bir kulp bulup başka dillere yamamış. Nişanyanda Ana Türkçe sözcük olarak geçmekle birlikte;

5. yy'dan itibaren örnekleri bulunan Erm éş/işak էշ/իշակ (a.a.) sözcüğü ile muhtemel etimolojik ilişkisi 200 yıldan beri geniş çaplı olarak tartışılmıştır. Ermenice sözcük muhtemelen HAvr *ekwos (at) kökünün türevidir.

Yardımınızı esirgemezseniz beni mutlu edersiniz.

Uğurola!


Dipçe.
Bu ve kimi iletiler, Sözcük Türetme bölümündeki eşek başlığından aparılıp Köken Açıklamaları'ndaki bu başlığa taşınmıştır.
  • 0

En soñ Oktay D. tarafından 12 May 2020, 23:04 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Gérekçe: başlık adı
Üyelik görseli
BARIÞ
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 580
Katılım: 27 Ara 2011, 18:14
Değerleme: 14

Ynt: EŞEK

İletigönderen D. Can Aktan » 07 Ağu 2012, 20:40

BARIŞ yazdı:Evet Türkçeymiş. Gökbey Arkadaşım eşeğin kökenlemesini yaparsan beni sevindirirsin.

Bilgisizliğimi affedin Nişanya' nın genelağ betiğinden başka Etimolojik kaynağım yok elimde. Nişanyandan da bıktım usandım. Çadır, Çekiç ve benzeri tüm öz sözlerimize bir kulp bulup başka dillere yamamış. Nişanyanda Ana Türkçe sözcük olarak geçmekle birlikte;

5. yy'dan itibaren örnekleri bulunan Erm éş/işak էշ/իշակ (a.a.) sözcüğü ile muhtemel etimolojik ilişkisi 200 yıldan beri geniş çaplı olarak tartışılmıştır. Ermenice sözcük muhtemelen HAvr *ekwos (at) kökünün türevidir.

Yardımınızı esirgemezseniz beni mutlu edersiniz.

Uğurola!


Nişanyan kendini aşağıya atsın, eşek sözcüğü Dîvânu Lugâti't-Türk'te eşgek biçiminde geçiyor.
  • 0

Üyelik görseli
D. Can Aktan
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 479
Katılım: 16 Ara 2008, 20:30
Konum: Ankara
Değerleme: 17

eşek

İletigönderen Türkeröz » 26 Kas 2014, 22:01

Divanü Lügati't-Türk
eşyek anlamı
eşek
  • 0

Üyelik görseli
Türkeröz
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 3178
Katılım: 25 Nis 2008, 17:08
Değerleme: 667

Ynt: EŞEK

İletigönderen datadeveb » 01 Kas 2018, 21:54

olaylar olaylar

TDK sözlükte
1. -i Toprağı veya toprak gibi yumuşak bir şeyi biraz kazmak
"Bereket versin ateş koydu demin komşu kadın / Üşüyorsan eşiver mangalı, eş, eş de ısın" - M. A. Ersoy
2. Araştırmak, incelemek



kaçmak > kaçar > kaçak > kaçı > kaçırmak
eşmek > eşer > eşek > eşi > eşirmek
(incelemek) > (inceler) > (inceleş) > (inceleşi) > (incelir) ::: (türetimlerim olmadı ama anlatmak istediğimi anladınız)

öñeri eşek
keşif veya benzeri bir anlam


açmak kaçmak denge ilişkisine dayanarak
eşmek keşmek denge ilişkisi kurulabilir mi bilmem ama keşmenin dengesel anlamını buldum sanırım. Olur mu bilmem. Değinip geçiyorum.

öñeri keşmek
hacking

öñeri keşek
açık bırakılan noktayı bulmak

öñeri keşici
hacker


Önemli olan eşek sözcüğünün anlamı. Diğer yandan hayvan olan eşek buluşçu özelliktedir. Yol bulur ve onun en yararlısını kullanır. Meraklıdır. Merak sözcüğüne de bu anlam kökünden bir yol çıkar mı bakmamız gerekir. Keni zaten deneme insanlarca çok sık kullanılan hayvandır. Hayvan deyip basit özelliğe indirircesine geçmemek gerek.
  • 0

Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhid söyleyelim. Çok tövbe edelim. Kuran-ı Kerim okuyalım, onunla edim "amel" edelim, salih kul olalım. Allahu Teâlâ kabul etsin.

Canlı yazışmalar > OTK: https://discord.gg/ZrDbZgd
Üyelik görseli
datadeveb
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2599
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 1183

Ynt: EŞEK

İletigönderen datadeveb » 02 Kas 2018, 00:00

Bu arada değinmeyi unuttum. Eşmek ile deşmek arasında anlam dengesi var. Eşmek keşmek dengesi seslerde sıkıntı çıkarıyor eşmek keşlemek sözcüğü de düşünülebilir.
  • 0

Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhid söyleyelim. Çok tövbe edelim. Kuran-ı Kerim okuyalım, onunla edim "amel" edelim, salih kul olalım. Allahu Teâlâ kabul etsin.

Canlı yazışmalar > OTK: https://discord.gg/ZrDbZgd
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2599
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 1183

Ynt: EŞEK

İletigönderen kuluduk » 05 Kas 2018, 22:45

From Ottoman Turkish اشك‎ (eşek, “donkey, ass; a silly, stupid, perverse man”), from Proto-Turkic *eĺgek (“donkey”). Related to Proto-Mongolic *elǯigen (“donkey”), hence Mongolian илжиг (ilžig, “donkey”), perhaps from a common source or a result of language contact (Starostin, Etymological dictionary of the Altaic languages (Handbuch der Orientalistik; VIII.8), Leiden, New York, Köln: E.J. Brill).
  • 0

kuluduk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 442
Katılım: 14 Tem 2015, 03:24
Değerleme: 135

Ynt: EŞEK

İletigönderen Oktay D. » 07 Kas 2018, 15:19

éşek ile eşmek arasında añlam veya ses veya biçim ilişikisi bulunmuyor. Eski Türkçe éş sözcüğü "kulak" démek (bkz. éşid— > işit— ), +gAk eki de organ adları yapan bir ek (kulgak > kulak gibi). Bu canlı uzun kulaklı olduğu için böyle dénmesi añlam ilişkisini doğrular niteliktedir.
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6095

Ynt: EŞEK

İletigönderen datadeveb » 07 Kas 2018, 16:21

Eski Türkçe: [ Orhun Yazıtları, 735]
közin körmedük kulkakın eşidmedük (...) bunça bodun saçın kulkakın bıçdı [bunca halk saçı kulağı kesti]
Eski Türkçe: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
[[bazıları kulkak ve bazıları kulġak derler, fakat en doğrusu kulak'tır]]
Kıpçakça: [ Codex Cumanicus, 1303]
auricula - Tr: χulag
Köken
Eski Türkçe kulkak veya kulġak "kulak, işitme organı" sözcüğünden evrilmiştir.

Ek açıklama
Eski Türkçe kul "hizmetçi" adından türetilmesi yapı ve anlam bakımından güçtür.

Benzer sözcükler
deniz kulağı, kulakçık, kulaklık, kulaktan dolma, telekulak

Bu maddeye gönderenler
gulaş


Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)
Eski Türkçe: [ Orhun Yazıtları, 735]
bu sabımın edgüti işid [bu sözümü iyi dinle]
Eski Türkçe: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
kulak éşitse köŋül bilir [kulak işitse gönül bilir]
Köken
Eski Türkçe éşit- veya éşid- "(kulak) duymak" fiilinden evrilmiştir.

Benzer sözcükler
işitilmek, işittirmek

Bu maddeye gönderenler
işitsel


Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)
Eski Türkçe: [ Uygurca Maniheist metinler, 900 yılından önce]
atnıŋ eşgekniŋ müyüzi örmez [atın eşeğin boynuzu çıkmaz]
Eski Türkçe: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
eşgek: al-ḥimār. [[Bir diğer telaffuzu daha fasih olan eşyek'tir.]]
uzun eşek [ Lugat-i Halimi, 1477]
χirsek [Fa.]: Bir oyundur ki oğlancuklar oynarlar... Bu yerlerde bu oyuna uzun eşek dérler.
Türkiye Türkçesi: [ Meninski, Thesaurus, 1680]
eşek siŋeği, eşekçi
Türkiye Türkçesi: [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
eşek arısı, yaban eşeği
Köken
Eski Türkçe eşgek "«yürügen», malum yük hayvanı" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe eş- "(at vb.) yorga yürümek" sözcüğünden Eski Türkçe +(g)Ak ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için eş- maddesine bakınız.

Ek açıklama
Anlam bağı için karş. merkeb "taşıyıcı", çarpā "dörtayak", i.e. "eşek". • 5. yy'dan itibaren örnekleri bulunan Ermenice éş էշ (aynı anlamda) ve küçültme hali işak իշակ "eşek yavrusu" ile benzerliği tesadüf olmalıdır. Evcil eşek eğer Orta Asya kökenli ise, Ermeniceye çok erken bir alıntı düşünülebilir. Acaryan'ın Ermenice sözcüğü Hintavrupa Anadilinde *eqwos biçimine bağlaması tatmin edici değildir.

Benzer sözcükler
eşek arısı, eşekçi, eşekleşmek, eşşoğlu eşek, uzun eşek


Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)
Eski Türkçe: [ Uygurca İyi ve Kötü Prens Öyküsü, 1000 yılından önce]
oğlum téginke éş boluŋlar [oğlum prense arkadaş olsunlar]
Türkiye Türkçesi: [ Meninski, Thesaurus, 1680]
eş اش: Socius, par [yoldaş, arkadaş, bir çiftin her biri] (...) eş itmek, eşlendürmek: tezvīc [evlendirmek], çiftlemek.
Türkiye Türkçesi: [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
eşleşmek (...) eşsiz
Yeni Türkçe: eşkenar [ Geometri Terimleri, 1937]
eşkenar dörtgen
Yeni Türkçe: eşdeğer "Fr equivalent karşılığı" [ TDK, Türkçe Sözlük, 1. Baskı, 1945]
eşdeğer: Değerleri eşit olan. (...) eşdeğerlik
Yeni Türkçe: eşgüdüm [, 1978]

Köken
Eski Türkçe éş "yoldaş, arkadaş" sözcüğünden evrilmiştir.

Benzer sözcükler
eşanlamlı, eşbaşkan, eşgüdüm, eşkenar, eşlemek, eşleşmek, eşleştirmek, eşli, eşlik etmek, eşsiz, eşsüremsel, eşzamanlı, tekeş

Bu maddeye gönderenler


Baktığım kaynaklarda eş sözcüğünün kulak anlamına geldiğine yönelik açıklama bulamadım. Anladığımca işit- (eşid-) kulak anlamına gelmiyor. Bir şeyi anlamak, çözmek anlamında kulak yoluyla duyma anlamına geliyor. Sesi görmek gibi bir şey.
  • 0

Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhid söyleyelim. Çok tövbe edelim. Kuran-ı Kerim okuyalım, onunla edim "amel" edelim, salih kul olalım. Allahu Teâlâ kabul etsin.

Canlı yazışmalar > OTK: https://discord.gg/ZrDbZgd
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2599
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 1183

Ynt: EŞEK

İletigönderen Oktay D. » 07 Kas 2018, 17:15

éş sözcüğü Kıpçak Türkçelerinde es diye geçer, Oğuzcada unutulmuştur o yüzden Oğuzca sözlüklerde bulamazsıñız. "yoldaş" añlamındaki éş sözcüğü başka bir sözcüktür.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6095

Ynt: EŞEK

İletigönderen datadeveb » 07 Kas 2018, 18:16

Kıpçak türkçe sözlüklerden birine baktım. Eş sözcüğü orada kulak anlamına da gelmiyor. Veya es... Eşeğin kendi yolunu şaşırmadan bulma özelliği eskiden de biliniyordu. Adını kulaktan mı aldı yoksa yetisinden mi aldı? Kulak sözcüğüne yönelik bir açıklama bulamadım...

Kıpçak Türkçe Sözlüğü
  • 0

Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhid söyleyelim. Çok tövbe edelim. Kuran-ı Kerim okuyalım, onunla edim "amel" edelim, salih kul olalım. Allahu Teâlâ kabul etsin.

Canlı yazışmalar > OTK: https://discord.gg/ZrDbZgd
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2599
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 1183

Ynt: EŞEK

İletigönderen kuluduk » 07 Kas 2018, 19:11

Oktay D. yazdı:éş sözcüğü Kıpçak Türkçelerinde es diye geçer, Oğuzcada unutulmuştur o yüzden Oğuzca sözlüklerde bulamazsıñız.
Eşitmek/işitmek de muhtemelen bu kökten türemiş o zaman.
  • 0

kuluduk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 442
Katılım: 14 Tem 2015, 03:24
Değerleme: 135

Ynt: EŞEK

İletigönderen Oktay D. » 07 Kas 2018, 20:12

datadeveb yazdı:Kıpçak türkçe sözlüklerden birine baktım. Eş sözcüğü orada kulak anlamına da gelmiyor. Veya es... Eşeğin kendi yolunu şaşırmadan bulma özelliği eskiden de biliniyordu. Adını kulaktan mı aldı yoksa yetisinden mi aldı? Kulak sözcüğüne yönelik bir açıklama bulamadım...

Kıpçak Türkçe Sözlüğü


Bir dönem çok gözde olmuş Dombıra şarkısınıñ sözleri ve çevirisi:
Dombıra sazım estgen ataylar (Dombıra sazımı işiten atalar)
Manesiñe es bergen anaylar (Añlamına kulak veren analar)


Ayrıca yolladığıñız sözlükte es sözcüğü "his, duygu" añlamında bulunuyor. Nitekim, añlam géñişlemesine dönük olarak "duymak" ile "işitmek" arasındaki ilişki ortadadır.

es-kipcakca.png
es-kipcakca.png (58.37 KiB) 5081 kéz görüntülendi
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6095

Ynt: EŞEK

İletigönderen kuluduk » 07 Kas 2018, 20:53

Hiss anlamındaki es Arapça sözün ses değişimine uğramış şekli de olabilir zira Kıpçak grubu lehçelerde söz başında /h/ düşmesi yaygındır. Hiç sözü Kırgız Türkçesinde , Kazak Türkçesinde olmuştur.
  • 3

kuluduk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 442
Katılım: 14 Tem 2015, 03:24
Değerleme: 135

Ynt: EŞEK

İletigönderen datadeveb » 07 Kas 2018, 20:56

Et olan kulak anlamı yine çıkaramıyorum. Çeviriyi yapanlar doğru mu çevirmiş? Söylenen sözlerde arapça sözcükler de var. Belli ki yalın türkçe örneğine bakmıyoruz.

Dombıra sazım estgen ataylar, Dombıra sazımı işiten babalar
Manesine es bergen anaylar, Manasına kulak veren analar
Estgenine oy berip, İşittiğine akıl yorarak,


Böyle de çevrilebiliyor...
- Anlamına akıl veren analar
- Anlamına duygu/his veren analar

oy verip çevirisi nasıl oluyor da akıl vermek olarak çevriliyor? oy sözcüğü vadi anlamına geldiği geçiyor kıpçak türkçesinde... Kıpçak türkçesinde arapça sözcüklerde bol bol görülüyor.

Bu çeviri baktığım sözlüğe göre tutarlı görünmüyor.
  • 0

Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhid söyleyelim. Çok tövbe edelim. Kuran-ı Kerim okuyalım, onunla edim "amel" edelim, salih kul olalım. Allahu Teâlâ kabul etsin.

Canlı yazışmalar > OTK: https://discord.gg/ZrDbZgd
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2599
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 1183

Ynt: EŞEK

İletigönderen Oktay D. » 07 Kas 2018, 21:20

kuluduk yazdı:Hiss anlamındaki es Arapça sözün ses değişimine uğramış şekli de olabilir zira Kıpçak grubu lehçelerde söz başında /h/ düşmesi yaygındır. Hiç sözü Kırgız Türkçesinde , Kazak Türkçesinde olmuştur.

Hangi h olduğuna bağlı olarak durum değişiyor. Kıpçakçada his sözcüğü hiss olarak bulunuyor. Kıpçakçada حِ (ha) sesi korunurken ه (he) sesi yiter. hiç sözcüğü ikincisiyledir, his sözcüğü ise birincisiyle. Örneğin hikaye sözcüğünde de h korunmuştur.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6095

Soñraki

Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: mehmetö ve 6 konuk

Reputation System ©'