Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

eşek

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

Ynt: EŞEK

İletigönderen kuluduk » 07 Kas 2018, 21:54

Oktay D. yazdı:
kuluduk yazdı:Hiss anlamındaki es Arapça sözün ses değişimine uğramış şekli de olabilir zira Kıpçak grubu lehçelerde söz başında /h/ düşmesi yaygındır. Hiç sözü Kırgız Türkçesinde , Kazak Türkçesinde olmuştur.

Hangi h olduğuna bağlı olarak durum değişiyor. Kıpçakçada his sözcüğü hiss olarak bulunuyor. Kıpçakçada حِ (ha) sesi korunurken ه (he) sesi yiter. hiç sözcüğü ikincisiyledir, his sözcüğü ise birincisiyle. Örneğin hikaye sözcüğünde de h korunmuştur.
Bu konuda böyle kesin bir kaide olduğunu sanmıyorum, mesela Kırgız T. ajı hemen bulabildiğim bir örnek.
  • 0

kuluduk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 442
Katılım: 14 Tem 2015, 03:24
Değerleme: 135

Ynt: EŞEK

İletigönderen Oktay D. » 08 Kas 2018, 09:10

Kırgızcayı kimi Türkologlar Kıpçak Türkçesi olarak sayar ancak daha çok Sibirya Türkçelerine yakındır. Eñ yakın olduğu dil Güney Altaycadır. Ayrıca tüm ses dönüşümleri kesindir. İstisna varsa onuñ nedenini açıklamak gerekir (alıntı olması gibi).

Böyle bir örneği, atıyorum, Nogaycada bulabiliyor muyuz? Ben aradım ancak bulamadım.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6095

Ynt: EŞEK

İletigönderen kuluduk » 08 Kas 2018, 20:33

Oktay D. yazdı:Kırgızcayı kimi Türkologlar Kıpçak Türkçesi olarak sayar ancak daha çok Sibirya Türkçelerine yakındır. Eñ yakın olduğu dil Güney Altaycadır. Ayrıca tüm ses dönüşümleri kesindir. İstisna varsa onuñ nedenini açıklamak gerekir (alıntı olması gibi).

Böyle bir örneği, atıyorum, Nogaycada bulabiliyor muyuz? Ben aradım ancak bulamadım.
Kırgız Türkçesinde Arapça ha bazen düşer bazen /k/ sesine döner. Hacı sözü Kazak Türkçesinde de äji ve qajı şekillerinde bulunuyor.
  • 0

kuluduk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 442
Katılım: 14 Tem 2015, 03:24
Değerleme: 135

Ynt: EŞEK

İletigönderen ulduzéver » 12 May 2020, 19:01

Halaçça eşke ile Moğolca elçigen, sözcüğüñ ilk biçiminiñ elçige veyâ elçge gibi olabileceğini düşündürüyor. Démek Ana Türkçeden bir lç › ş dönüşümü olabilir. Ayrıca bizdeki éşek ‹ éşgekiñ soñundaki +k ile Moğolcadaki elçigeniñ soñundaki +n eklentisi, sözcüğüñ ilk biçiminiñ doğrudan Halaççadaki gibi e ile bittiğini, soñradan Türk dillerinde +k küçültme eki aldığını, Moğolcada ise +n "?" eki aldığını olası gösteriyor.
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 887
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Değerleme: 875

Ynt: eşek

İletigönderen Oktay D. » 12 May 2020, 21:03

Moğolca /lç,lc/, Géñel Türkçe /ş/, Çuvaşça /ś/ eşitliği zaten biliniyor. Örneğin
Türkçe baş (kafa) = Çuvaşça puś = Moğolca balçi
Türkçe bāş (yara) = Çuvaşça püśek = Moğolca bilçaġu
Türkçe biş- (çırpmak) = Çuvaşça peśer- = Moğolca bilça-
Türkçe kaşı- (kaşımak) = Çuvaşça xıś- = Moğolca kalça-
Türkçe yémiş = Çuvaşça śimeś > Macarca čümölç
Türkçe -ş- (işteş çatı eki) = Çuvaşça -ś- = Moğolca -lça-
...
Gériye kalan (-- sesinden gelmeyen) Türkçe -ş- sesleri ise Çuvaşçada ve Moğolcada -L- kalmış. Démeli, Çuvaşçadaki -ś- her zaman --'den geliyor ancak Ana Türkçe hem -- hem -L- Géñel Türkçede tümden -ş- olmuş.

Türkçede hayvan adları yapan +gAk, +gAn, +gA ekleri bulunuyor. Moğolcada ise sırasıyla +gA(n), +gAnA, +g ekleri karşılık geliyor. Türkçe içinde de hayvan yapan ekler nöbetleşebiliyor ancak çoğunlukla bu sırayla denk geldikleri de bir gérçek.

Ayrıca Moğolcada ünlüyle biten sözcükleriñ soñuna tekillik eki +n gelebiliyor, bu sözcükleriñ çoğullarında n düşüp yérine +t/+d geliyor. Böyle birkaç sözcük Eski Türkçeye de geçmiş aslında: tarkan>tarkat (tarkanlar), ...

Bu durumda
Ana Altayca *élci-gek/*élci-ge
> İlk Türkçe *élcigek
> > Ana Türkçe *éşgek > Oğuzca éşek
> > Ana Çuvaşça *eśek > Çuvaşça aśak
> Ana Moğolca *elcige
> > Klasik Moğolca eljige(n), iljige(n)
  • 10

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6095

Önceki

Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 7 konuk

Reputation System ©'