1. bét (Toplam 1 bét)

tezginmek, tezginç

İletiGönderilme zamanı: 26 Mar 2017, 20:50
gönderen ulduzéver
tezgin-: Dönmek, tavaf etmek. (DLT II, KB, KT)
tezginmek: Gezinme, dolaşma. (KT)
tezginç (I) Çember. (KT)
tezginç (II) Dağ dönemeci. (DLT III)
tezginç (III) Hayat. (KB)

KB 126
Yarattı kör evren tuçı evrilür,
anıŋ birle tezginç yeme tezginür
=
Bak, feleği yarattı durmadan döner; onunla birlikte hayat da durmadan devreder.

Burada "evren" ve "tezginç" ikisi de dönmek/devretmekle gelmiş. Tezginç nasıl hayat diye çevrilmiş bilemiyorum. Evreni felek değil kainat anlamında tutarsak tezginç felek olmalı. Doğrusu kafam karıştı bu konuda.

Ynt: tezginmek, tezginç

İletiGönderilme zamanı: 26 Mar 2017, 23:21
gönderen Oktay D.
evren sözcüğü özünde tüm göğü çeviren ve koruyan bir ejderiñ adıdır. Eski Türkler gökyüzüne baktıklarında yıldızlarıñ kutup yıldızı çevresinde döndüğünü fark étmiş olmalılar. Bu yüzden ebir- "evirmek, çevirmek" sözcüğünden türetmişler diye düşünüyorum ve "gökyüzü, felek" añlamıne gitmesi doğal.

Öte yandan tezgin- sözcüğünüñ *tegzin- biçiminden göçüşme ile değişmiş olabileceğini düşünüyorum:
tegir- "dönmek, çevirmek"
> *tegiz- (Ana Türkçedeki r>z dönüşümü)
> *tegzin- "çevrinmek, kendi kendine dönmek"
> tezgin- (göçüşme)

Bunu kanıtlamak için aynı añlamda *tegzin- veya *tegrin- sözcüklerini saptamam gérekir.

Ynt: tezginmek, tezginç

İletiGönderilme zamanı: 27 Mar 2017, 01:49
gönderen ulduzéver
Sonuçta bu tezginç ne anlama geliyor? tezginçin tezginmesini işte çevirideki gibi "hayatın devretmsesi" diye anlamlandırmak doğru olur mu?

Ynt: tezginmek, tezginç

İletiGönderilme zamanı: 26 Nis 2017, 21:57
gönderen ulduzéver
Belkim téz- (kaçmak, aceleyle yürümek) eyleminden gelir. yutmaktan yutkunmak gibi

Ynt: tezginmek, tezginç

İletiGönderilme zamanı: 29 Nis 2017, 19:22
gönderen Oktay D.
ulduzéver yazdı:Belkim téz- (kaçmak, aceleyle yürümek) eyleminden gelir. yutmaktan yutkunmak gibi

Añlam uymuyor onda.

Ynt: tezginmek, tezginç

İletiGönderilme zamanı: 28 May 2017, 17:59
gönderen ulduzéver
Ağızlarda çizgin-, çiğzin-, çiğrin-, çevzin-, aynı anlamda bulunmakta.

Nesîmi de çizgin- diye kullanmış :)

Kə'bənin ehrâmına irməz hacînin dəgməsi
Çizginir dər girdinə sürtər üzünü dâşinə

(Ka'benin ihrâmına ermez hacıların herbiri
Kapının etrafını dolaşır, yüzünü sürer daşına)

Şimdi tézgin-çizgin- diye uyarlanabilirmi?

Ynt: tezginmek, tezginç

İletiGönderilme zamanı: 29 Ara 2019, 14:21
gönderen bensay
tez- eylemiyle anlam olarak çok aykırı olduğunu düşünmüyorum tezgin- eyleminin, tezmek bir bocalama halidir de özünde, ne yapacağını bilemekten panik ve telaş yapılır, öte yandan dön- anlamındaki teg- eylemiyle de ilgili olabilir, sonuçta dönmek, dolaşmak, dolanıp durmak gibi anlamları var birincil olarak. ancak cizgin- biçimini anlayabilmiş değilim doğrusu, çiz- eylemiyle ilgisi olmayacağı açık, tezgin-, tizgin-, çizgin- gibi bir gelişimin olup olamayacağı benim bilgi ulayı ve kaynak alanımın dışındadır.

Ynt: tezginmek, tezginç

İletiGönderilme zamanı: 29 Ara 2019, 14:52
gönderen Oktay D.
Öz añlam "bocalamak" déğil, "dolaşmak". O yüzden téz- (hızlıca yürümek) ile ilgili değil, tegir- (dönmek, dolanmak, çevirmek) ile ilgili.