1. bét (Toplam 2 bét)

yénik/yinik

İletiGönderilme zamanı: 21 Nis 2017, 02:20
gönderen ulduzéver
Hafif demek

Bildiğimce Eski Türkçe ile Karahanlı Türkçesinde kullanılmış yénit-/yinit- (hafifleştirmek) diye bir eylem var. Köken eylem yéni-/yini- (hafifleşmek) olabilr ancak öyle bir eylem bulamadığım için emin olamadım.

Ynt: yénik/yinik

İletiGönderilme zamanı: 22 Nis 2017, 05:56
gönderen blgram
ben de türkçe ağızlarda hafif anlamındaki yinil sözünü biliyorum.

Ynt: yénik/yinik

İletiGönderilme zamanı: 22 Nis 2017, 14:20
gönderen Oğuzosis
blgram yazdı:ben de türkçe ağızlarda hafif anlamındaki yinil sözünü biliyorum.

Doğrudur, bütün Türk lehçelerinde de var olan bir söz zaten. Yazıyorum:
Azerice: Yüngül
Başkurtça: Yiñel
Kazakça: Jeñil
Kırım Tatarca: Yengil
Kırgızca: Ceñil
Özbekçe: Yengil
Tatarca: Ciñel
Türkçenin ağızları: Yenlik, yenil, yinil, yüngül, yenik...
Türkmence: Yeñil ("y" çizgili)
Uygurca: Yénik, yengil

Ynt: yénik/yinik

İletiGönderilme zamanı: 22 Nis 2017, 18:41
gönderen ulduzéver
Köken éylemi de işte kutadgu biligde buldum
yéni- (hafifleşmek) biçiminde:

1654
Kutuldı ilig kitti emgekleri,
bodun asgı arttı yénip yükleri
=
Kurtuldu hükümdar gitti emekleri (zahmetten kurtuldu)
Halkın yükleri hafifleşerek kazancı arttı

Bu arada AzTürkçedeki yüngül sözcüğünün yün sözcüğünden türetildiğini düşünüyordum. başka lehcelerde de ñ ile bulunduğu bir sorun olarak öne çıkıyor. niyekim yéni- éylemi ñ ile değil. belkim verdiğimiz örñek sözcükler bu éylemden ayrı bir kökten gelmiş ya da yén diye bir sözcük hepsinin kökeni olabilir. araştırılmalı...

Ynt: yénik/yinik

İletiGönderilme zamanı: 24 Nis 2017, 14:50
gönderen Oğuzosis
Burada sadece Azerice ve Kırım Tatarcasında "ñ" harfi yok. Bir de şunu diyeyim ki Özbekçe ve Uygurcada yazılış "ng", okunuş ise "ñ". Sonradan oluşmuş bir farklılık da olabilir, kuşkulu ancak.

Ynt: yénik/yinik

İletiGönderilme zamanı: 26 Nis 2017, 12:05
gönderen vergici
Zonguldak Devrek İlçesi köylerinde yeğin olarak kullanılıyor. Yeğin -Hafif karşılığı.

Ynt: yénik/yinik

İletiGönderilme zamanı: 26 Nis 2017, 17:43
gönderen ulduzéver
vergici yazdı:Zonguldak Devrek İlçesi köylerinde yeğin olarak kullanılıyor. Yeğin -Hafif karşılığı.


yeğin halk ağzında zorlu, katı, şiddetli, hızlı, üstün, iyi ve Azerbaycan Türkçesinde hızlı demektir. yeğ sözcüğünden türetildiğini düşünüyorum nitekim üstün ve iyi anlamlarına da iyedir. Ancak bu kökenlemeden çok emin değilim.

Ynt: yénik/yinik

İletiGönderilme zamanı: 31 Ara 2019, 17:23
gönderen bensay
Aysun Ata KTİKT adlı yapıtında
yüng: tüy
yüngül: hafif

açıklamasını yapmış. Buradaki "ng" gerçekte "genizcil n" olduğundan ölçünlü Türkiye Türkçesine uyarlaması "yünül" olacaktır. Yünün, tüyün hafifliği bağlamında sanırım böyle bir anlam gelişmiş. Ölçünlü T. Türkçesinde bildiğimiz bir de "yeğni" sözcüğü var hafif anlamında. Bir de çoçukluğumuzda kullanılan bir sözcük vardı (kimileyin ben bugün bile kullanmaktayımdır, özellikle ağırlıkta hafiflik söz konusu olduğunda) söylendiği biçimyle "yelinçek" diye yazabileceğim bir sözcük, ölçünlü T. Türkçesine nice uyarlanır bilmiyorum, yeğnicek/yeğnilcek midir sözcük gerçekte, yel ile mi ilgili bir sözcüktür bilemedim.

Ynt: yénik/yinik

İletiGönderilme zamanı: 31 Ara 2019, 21:48
gönderen Oktay D.
Eldeki bilgiler:
Eski Türkçe yénik, yéñül
Eski Uygur yénik, yöñül, Karahanlı yüñül, yénik, yeni- (hafiflemek), Çağatay yéñgil,
Orta Kıpçak yüñgül
Özbek yéñil, Uygur yéñil, yénik
Nogay/Karay/Kumuk yeñil, Başkır jeñel, Tatar jiñel, Kazak/Karakalpak jeñil, Balkar ceñgil, Kırgız ceñil
Oyrat ceñil, Tuva çiik < *çeñik, Tofalar niñeş, Hakas niik < *neñik, Sarı-Yugur jiig < *jeñig
Halaç yiñgil, yeyin
Türkmen yeñil, Azerbaycan yüñül, yeyin, Türkiye yüñül, yeyni, Gagauz yilin
Çuvaş śĕmĕl
Ayrıca Macarcaya cenge (zayıf) olarak geçmiş.

Buradan añlaşılıyor ki *yéni- (hafiflemek), oradan yénik (hafif) türemiş. yéñil sözcüğü de o sözcüğüñ olası bir *yén (hafif?) kökünden +gil ekiyle türemiş olmalı. Ancak i>ü olmasını açıklamıyor.

Ynt: yénik/yinik

İletiGönderilme zamanı: 31 Ara 2019, 22:08
gönderen bensay
tüm bunlardan i>ü gelişimi açıklanmaya gereksinimli olmak üzere yüngül sözcüğünün yünle ilgisi olmadığı ulayı ve yünül olarak uyarlanmaması gerektiğini anlıyorum, peki bu yeğnideki yumuşak g nedir, genizcil n dolayısıyla t.türkçesine özgü bir biçim midir?

Ynt: yénik/yinik

İletiGönderilme zamanı: 31 Ara 2019, 23:52
gönderen Oktay D.
Eski Türkçe yéni– > Eski Türkçe *yénig > Anadolu yéni sözcüğü öñce yeyni olarak é > ey ikiz ünlüsü oluşturup ardından yeğni olmuş. Anadolu ağızlarında yiyni, yeyni, yḗni gibi biçimler var. Belki de yéni- sözcüğünüñ kapalı e'si uzundur, yḗni > yéyni diye ikiz ünlü o yüzden oluşmuştur.

Ynt: yénik/yinik

İletiGönderilme zamanı: 01 Oca 2020, 00:34
gönderen bensay
bu durumda muğla ağzındaki yelinçek sözcüğü "yeynilcek" gibi bir biçimden evrilme gibi, "y" erimiş, "l" ile "n" yer değiştirmiş, olabilirliği var mıdır?

Ynt: yénik/yinik

İletiGönderilme zamanı: 01 Oca 2020, 00:51
gönderen Oktay D.
Gagauzcada da yilin var. *yélin biçimi *yénil < *yéñil biçiminiñ göçüşmeye uğramışı olabilir. Burada arada y zaten bulunmadığı için erimesi de söz koñusu déğil. Yalñızca göçüşme olmuş olmalı.

Ynt: yénik/yinik

İletiGönderilme zamanı: 01 Oca 2020, 01:06
gönderen bensay
peki, "+çek" öğesinin küçültme/pekiştirme işlevli olduğunu düşünüyorum, ancak bu öğe "l" katı ünsüz olmadığına göre niye "cek" değil?

Ynt: yénik/yinik

İletiGönderilme zamanı: 01 Oca 2020, 01:57
gönderen Oktay D.
Derleme Sözlüğünde ben yalñızca yelincek biçimini görüyorum. Siziñ bunu duyduğuñuz kişi belki biraz diş seslerini çok çıkarıyordur.

Türkiye Türkleriniñ c, d, g sesleri özünde yalıñ /c, d, g/ olarak çıkmaz, sırasıyla /ç, t, k/ sesleriniñ yarı ötümlüleşmişi olarak çıkar. Örneğin opera için şan dersi alan Türkler, İtalyanca şarkılardaki c, d, g seslerini çıkarmak için ek sesletim eğitimleri alırlar. Bu yüzden de bazen yabancılar bizim bu sesleri sert sanabiliyor. İtalya'da soyadımı söylerken d ve g 'ye özellikle dikkat étmem gérekiyordu yoksa /toankün/ añlıyorlardı.