Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

-la yapım eki

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

Ynt: -la yapım eki

İletigönderen Oktay D. » 26 Haz 2019, 21:51

Türkeröz yazdı:-lı/-li/-lu/-lü ekleri adlara geliyor. gözlü, gözlüklü, içli dışlı, sulu, sarılı, acılı, tatlı, sıralı, örgülü... Eylemlere gelirken ise

kurulu<kur-(u)lu (kurulmuş) ve/veya kurul-u
süzülü<süz-(ü)lü (süzülmüş) ve/veya süzül-ü
sarılı<sar-(ı)lı (sarılmış) ve/veya sarıl-ı
serpili<serp-(i)li (serpilmiş) ve/veya serpil-i
örülü<ör-(ü)lü ve/veya örül-ü

ünlü gelmeyen de var;

kapalı<kapa- (kapanmış)

Burda ünlüyle bittiği için yine ünlü gelmemiş.


Yalnızca buna değil, ayrıca şunlara da geliyor;

göçeli "Türkiye'ye göçeli yıllar oldu."
evleneli
doğalı
çıkalı
gideli
geleli
olalı
yapalı
...

Ekleri karıştırıyorsuñuz. Sırf soñ kısmı LI ile bitiyor diye bu örnekleriñ tümünü aynı ekle açıklamak doğru değil. Burada toplamda 3 farklı ek söz koñusu.

Öñcelikle kurulu, ..., örülü, vb. sözcüklerdeki ek doğrudan tek bir ektir. Eski Türkçedeki biçimi -gli olup dudak beñzeşmesine uğramaz:
Eski Türkçe yaratıglı (yaratılmış) > *yaratılı
Eski Türkçe erigli (olmuş) > *erili
Bu ek, +li ekinden geliyor olamaz çünkü +li ekiniñ Eski Türkçe biçimi +lig olduğundan bu sözcükleriñ soñunda -g olması gérekirdi. Örneğin yaratıglı yérine yaratıglıg olsaydı dédiğiñiz gibi olurdu ama déğil.

Aynı şekilde kapalı sözcüğünde de aynı ek vardır:
kapa- > kapaglı > kapalı

Öte yandan göçeli, ..., yapalı gbi sözcüklerde ise bambaşka bir ek vardır: Eski Türkçe -galı. Bu ek, yine soñunda -g olmadığı için +li ekiyle açıklanamaz.
Eski Türkçe algalı > alalı
Eski Türkçe bargalı > varalı

Kısaca bugünkü Türkçede soñu /li/ ile biten 3 farklı ek vardır:
ada gelen +lig > +li (at > atlı "ata sahip" gibi)
eyleme gelen -gli > -ili (kur- > kurulu "kurulmuş" gibi)
eyleme gelen -galı > -alı (git- > gideli "gitme zamanıyla" gibi)
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8283
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5362

Önceki

Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

Reputation System ©'