Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Uruğ

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

Uruğ

İletigönderen bensay » 17 Eki 2019, 11:02

dipkökte "tohum, çekirdek" anlamı olan bu sözcüğün günümüz türkiye türkçesine uyarlaması ne olmalıdır. bu sözcük günümüz ür/üre-/ürü- gibi bir türeyişe mi iyedir, yoksa vur-/<ur- (bir neni bir nenin üstüne getirmek/koymak) kökenli bir türeyişe mi iyedir?
  • 1

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2985
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1545

Ynt: Uruğ

İletigönderen Yiğit98 » 17 Eki 2019, 14:41

Tdk'de aratınca, aşiret, ırk, oymak (aşiret), soy, tane, tohum, tane sözcüklerinin diğer lehçelerde uruğ karşılıkları çıkıyor.

tohum
Türkiye Türkçesi:
tohum | Azeri Türkçesi: torⱨum | Başkurt Türkçesi: börtök orlok | Kazak Türkçesi: dän tukım urık | Kırgız Türkçesi: uruk tukum | Özbek Türkçesi: uruğ | Tatar Türkçesi: börtik orlık | Türkmen Türkçesi: tohum | Uygur Türkçesi: uruk

tane

Türkiye Türkçesi: tane | Azeri Türkçesi: dänä | Başkurt Türkçesi: börtök orlok | Kazak Türkçesi: dän | Kırgız Türkçesi: dan | Özbek Türkçesi: dàn uruğ | Tatar Türkçesi: börtik orlık | Türkmen Türkçesi: dǟne | Uygur Türkçesi: dan ğällä |
  • 0

"Bizim bulunduğumuz yer mi doğru, onlarınki mi? Bunun hesabını yapmakta fayda yoktur! Onların bize yaklaşmasını bekleyemeyiz; Bizim, onlara yaklaşmamız gerekli... dil bağı kurmamız lazım... Bunları kim yapacak? Elbette Biz!" M. Kemal Atatürk
Yiğit98
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 247
Katılım: 21 Tem 2019, 20:35
Değerleme: 129

Ynt: Uruğ

İletigönderen Oktay D. » 18 Eki 2019, 00:37

Eski Türkçe urug (tohum, soy)
Orta Türkçe urug (akraba)
Özbek urug (tohum), Uygur uruk (tohum)
Türkmen uruğ (soy)
Tatar orlık (tohum), Başkırt orlok (tohum)
Kazak urık (tohum), Nogay urlık (tohum), Balkar urluk (tohum), Karakalpak urık (tohum)
Kırgız uruk (soy), Tuva/Tofalar urug (çocuk, kız çocuğu), Yakut/Dolgun urū (akraba)
Çuvaş vırı (tohum)

Burada görülen *urluk biçimi, *urugluk biçiminden geliyor olmalı.

Bu sözcükle ilgili olabilecek tek sözcük, ur (büyüme, tümör) oluyor. Onuñ dışında pek bir şey söylenemez.

Türkiye Türkçesine ise uru veya urluk olarak uyarlanır.
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8409
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5649

Ynt: Uruğ

İletigönderen bensay » 18 Eki 2019, 11:03

"ur" bir üreme gerçekte, bu nedenle ur/ür denkliği var gibi, gibi, geliyor. "ur" donmuş bir sözcük, türevleri "ür" üzerinden işliyor olamaz mı, öyleyse tohumu "ürü" ile karşılamak daha yerinde ve çağrışımlı olacaktır, öbür türkçelerde üremek "ur" üzerinden "urumak, uramak" gibi bir sözcükse bu bize yol gösterebilir, şu sanayi anlamında "uran" sözcüğü var ya (TDK güncel sözlükte de yer alıyor) böyle olabileceğini düşündürüyor.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2985
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1545

Ynt: Uruğ

İletigönderen Oktay D. » 18 Eki 2019, 13:23

Türkiye/Azerbaycan ur, Tatar urı, Başkırt uru, Kazak ura, Nogay urı, Kırgız ur, Tuva uru, Oyrat/Şor ur.

Görüldüğü gibi ur sözcüğü yalñızca Çağdaş Türkçelerde ve hep kalıñ ünlülü olarak geçiyor. Eğer üre- sözcüğüyle birleştirmeye çalışıyorsañız orada eski biçiminiñ beñzeşmediğini bilmelisiñiz: Türkiye Türkçesindeki üre- sözcüğü Eski Türkçede üdre- (çoğalmak) biçimindedir. Eski Türkçe üdig (cinsel istek), üdlen- (hayvan cinsel olarak azmak) sözcükleri de bulunuyor. Bu birleşme añlam olarak da sorunlu olurdu.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8409
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5649

Ynt: Uruğ

İletigönderen bensay » 18 Eki 2019, 14:57

bu bilgilerden ayrı kökler olduğu anlaşılıyor, sağ ol. üdig, üdlenmek, üdremek sözcüklerindeki dip kök ne sizce?
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2985
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1545

Ynt: Uruğ

İletigönderen Oktay D. » 18 Eki 2019, 22:39

Soñ iletileriñizde hep dip kök diyorsuñuz, ne démek olduğunu tam oturtamıyorum. Bir şey ya köktür (başka bir şeyden türemiyordur) ya gövdedir (bir kökten türüyordur). Burada açıkça üdig, üdlen- ve üdre- sözcükleri gövde durumundalar, eñ soñunda ortak bir kökten geliyor oldukları su götürmez.

Asıl soru, bu kökü biliyor muyuz? Yanıtı: hayır.

Ancak birkaç tahminde bulunabiliriz. Örneğin üdre- ile üdlen- sözcükleri, +lA-n- ve +rA- ekleri üzerinden bize doğrdan bir *üd adını düşündürür. Öte yandan üdig sözcüğünü incelediğimizde ü'den soñra i gelmesi -g ekiniñ *üdi- diye bir eyleme geldiğini fısıldar, böylece eylem yapan +i- ekinden hareketle *üd adına varılabilir. Oysa *üd- diye bir eylem için bu üç sözcüğü tutarlı bir biçimde bölemiyoruz.

Démeli, *üd biçiminde bir kökten geliyor olabilir. Ancak böyle bir kök, ne Eski Türkçede ne de başka bir dönem Türkçesinde bulunmuyor. Örneğin ilgili olabilecek Eski Türkçe üdür- (bir şeyi seçmek) sözcüğü ne añlam açısından ne de ek-kök açısından uyuşmuyor: *üd adına +r- eki gelse nesne alamazdı (bu ek çok katı olarak geçişsizdir).
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8409
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5649

Ynt: Uruğ

İletigönderen bensay » 18 Eki 2019, 23:22

sağ ol, "üd" ad kökü usa yatkın, dipkök benim dilimdeki anlamsız pekiştirme örneklerinden biri olmalı, özel amaçlı kullandığım bir sözcük değil, seni kızdırınca ;) ayrımsadım. varlığı kesin olsa günümüze evrilmesi "üy" olurdu değil mi
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2985
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1545

Ynt: Uruğ

İletigönderen Oktay D. » 18 Eki 2019, 23:45

bensay yazdı:seni kızdırınca ;) ayrımsadım.

Aa kızmadım ya :D :D Bundan soñra daha çok gülücük serpişteriym tümce aralarıma ;D bir tane daha :P

bensay yazdı:varlığı kesin olsa günümüze evrilmesi "üy" olurdu değil mi

Evet ^-^ (kızmıyorum bak)
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8409
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5649


Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

Reputation System ©'