Yanıtsız iletiler    Étkin başlıklar

Tüm zamanlar UTC + 3 saat





Yéñi başlık gönder Başlığı yanıtla  [ 2 ileti ] 
Yazdırma görüntüsü Önceki başlık   Soñraki başlık  
Yazar İleti
Aranacak:
 İleti Başlığı: bilgin
İletiGönderilme zamanı: 13 Şub 2021, 17:28 
Çevrimdışı
Yazışmacı
Yazışmacı
Üyelik görseli
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
İleti: 2832
Değerleme: 1176
Adı Soyadı: Deveb Önyüz Çatısı
Selamun aleyküm, esen ola.

Bir tek köni yol körkiḍü birip.
Birtemlig tuş- ḳa tegürdeçi.
Bilge biliglig ay-taḳı yaruḳ-luġ.
BİLGİN yirçi-ke yükünürmen.

Alıntı:
BİLGİN İLE ÂLİM ÜZERİNE

Türk Dil Kurumu uzmanları 1935 yılında yayınlanan “bir birinin söz söze karşılığı” iki kılavuz sözlükten biri olan “TÜRKÇEDEN OSMANLICAYA CEP KILAVUZU” adlı sözlükte o dönemde sıklıkla kullanılan Arapça “âlim” için şu karşılığı vermişler:

52. s. BİLGİN = 1. Malûmatlı; 2. Âlim.

Türk Dil Kurumu’nun yetkilileri o dönemde bu sözü nereden bulup da yazdı?
Osmanlıca kaynaklarda yok? “Yok” diyorum, bilerek, ilk öğrendiği yazı Osmanlıca yazısı, sürekli Osmanlıca kaynakları okuyan birisi olarak, biliyorum. O yıllarda, 1932 yılında yayınlanan “ANADİLDEN DERLEMELER” adlı sözlükte yok.
Azerbaycan Gence doğumlu Ahmet Caferoğlu’nun 1934 yılında Atatürk’e sunduğu “ESKİ UYGUR TÜRKÇESİ SÖZLÜĞÜ” adlı çalışmasında yok.
İki olabilirlik söz konusu:
A) Eski Uygur Türkçesinin en büyük bilginlerinden biri olan Kazan Tatar Türklerinden Reşit Rahmeti Arat “BİLGİN” sözünü sunmuş olabilir?
R. R. Arat, 1900 yılında Kazan Tataristan’da bir köyde doğmuş, 1922 yılında Almanya’ya gitmiş, Berlin Üniversitesi Edebiyat Fakültesine girerek burada Eski Türkçe uzmanı Prof. Willi Bang’ın öğrencisi olmuş.
R. R. Arat, bu okulda iken, okulu bitirdikten sonra hocası Prof. W. Bang, arkadaşı Annemarie Von Gabain ile birlikte Eski Uygur Türkçesi, ağırlıklı olarak Turfan Uygur yazmalarının okunması, bölümlenmesi, yayınlanması üzerine çalışmış.
1933 yılında “yetenekli aydınları, uzagutları bulup uygun orunlara (makamlara) getirme ögesi (dahisi)” Atatürk’ün isteği üzerine Türkiye’ye geldi.
İstanbul Edebiyat Fakültesinde Eski Türk Dili profesörü olarak görevini sürdürdü. 1964 yılında öldü. Çok sayıda bilimlik çalışmalarından biri olan “ESKİ TÜRK ŞİİRİ” 1965 yılında basıldı.

B) “BİLGİN” sözünü kılavuz sözlüğün yayınlandığı 1935 yılında bir dilci türetmiş olabilir mi?
Bu konuyu lise öğrencisi iken, 1975 yılında Prof. Bahaeddin Ögel’e Elazığ’da sormuştum.. (başka bir yazıda)!
Türk Dili profesörü Ahmet Bican Ercilasun “Eski Uygur Türkçesinde” kullanılan “bilgin (âlim)” için şunları yazıyor:
“Evet, âlimi atıp bilgini kullanırsak dış Türklerle bağlantımız kesilir. Çünkü bu kelime Âzeri Türkçesinde âlim, Türkmen Türkçesinde alım, Özbek Türkçesinde âlim, Kazan Türkçesinde ğalim, Kazak Türkçesinde ğalım’dır. Bizim türettiğimiz bilgin ise hiçbir Türk şivesinde yoktur. Velidedeoğlunun zannının aksine ATALARIMIZIN DİLİNDE DE YOKTUR. Yani Türkçenin hiçbir eski metninde veya sözlüğünde yer almamaktadır. Anadolu ağızlarındaki kelimeleri toplayan Derleme Sözlüğünde de yoktur. Bilgin kelimesi Türkiye Türkleri tarafından yeni türetilmiş bir kelimedir; yapılışı dilimizin kaidelerine uygundur ve kullanılmasına hiç itirazımız yoktur. Fakat âlim kelimesinin dilimizden kovulması ile evet, dış Türklerle bağlantımız kesilir. - “DİLDE BİRLİK” - 90.s. – cönk yayınları – 1984 yılı.

Bu sözlerde biri “bilgi”lendirme bakımından, öbürü “yorum” olarak iki yanlış vardır.
VERİLEN BİLGİ YANLIŞTIR:
Prof. Dr. A. Bican Ercilasun’un şu söylemi (cümlesi) doğru değildir:
“Velidedeoğlunun zannının aksine atalarımızın dilinde de yoktur.”
“Bilgin” sözcüğü Eski Uygur Türkçesinde var!
İşte kaynak:
Bir tek köni yol körkiḍü birip.
Birtemlig tuş- ḳa tegürdeçi.
Bilge biliglig ay-taḳı yaruḳ-luġ.
BİLGİN yirçi-ke yükünürmen.
[Bir tek köni (doğru, adil) yolu gösteriverip.
Biricik karşılığa eriştiren.
Bilgelik biliminde ay gibi aydınlık.
Bilgin kılavuza saygı gösteririm (diz çökerim).] - 88. sayfa

ESKİ TÜRK ŞİİRİ - Prof. Dr. Reşit Rahmeti Arat.
- Türk Tarih Kurumu yayınları - 1965 yılı - Ankara.
bilgin (ad) = Bilgin. Bilge.: ETŞ. 96.
Suu-parı kirtiḍa-nama ttiya şiri atlıġ
Soruḳmış bilgin-ke yükünürmen.
[suparikirtitanaa mandheyassrıı adlı
Sorulan, aranılan bilgine saygı gösteririm (diz çökerim).] .: ETŞ. 96.

YORUM OLARAK YANLIŞTIR:
Bin yıl boyunca inanç dili olarak görülüp yapay yollarla yerleşen - yerleştirilen sözler, “KÖKÜNE bakıldığında ANLAMI, EKİNE bakıldığında İŞLEYİŞİ sezilen Türkçe kökenli sözlerin” kullanılması durumunda yerlerini çok kısa bir süre içerisinde Türkçelerine bırakmakta, en azından “seyrek kullanılan sözler” durumuna düşmektedir.
Türkçe “ERDEM” kullanılmaya başlanınca Arapça “fazilet”; Türkçe “İŞÇİ” kullanılmaya başlanınca Arapça “amele”; Türkçe “BUZDAĞI” kullanılmaya başlanınca İngilizce “aysberg”.. daha az kullanılmaya, unutulmaya başlandı.

Arapça “âlim” de Türkçe “bilgin” karşısında unutulacak, en azından çok seyrek olarak kullanılmaya başlanacaktır!

BİR ANI:
2001 - 2002 yılında çoğu Kazak Türklerinden olmak üzere kırk dolayında Türk topluluğundan öğrenciye ders verirken “ğalım”ı da, anlamını vermeden “BİLGİN”i de kullandım.
İlk kullandığım söylemden (cümleden) sonra kız öğrencilerimden biri:
--- Bul söz Türikşe bolsa kérek! [Bu söz Türkçe olsa gerek]. -dedi.
Sesinde komunuşlu, tolkunuşlu (heyecanlı), duygulu bir titreşim vardı.
Ayrı Türk topluluklarından bütün öğrencilerim daha çok, en çok “bilgin”i kullandılar.
Doğru, Kazak Türkçesinde de “ğalım” var. Ancak, Kazak öğrencilerime ders verirken ilk derslerden başlayarak "ğalım"ı da, "bilgin"i de kullandım.
"Bilgin"in anlamını söylemedim. Sözün gelişinden sezdiler, anladılar. Kazak öğrencilerle birlikte başka Türk topluluklarından öğrencilerim "Bilgin"i daha anlamlı, daha gerekli, daha uygun bularak daha çok kullandılar..
Niçin, “BİLGİN”i daha çok kullandılar?
"Bil-" kökü bu Türkçe kolunda olduğu için, "-gın / -gin / -gun / -gün; -kın / -kin / -kun / -kün" eki de işleyişi sezdirici, Türkçe bir ek olduğu için.

İldeniz Turan

_________________
Çok dil bilgisi olan bir kişi değilim. Hakkınızı helâl edin.
Kelime-i tevhidi gönülden deyip tövbeler edelim.
Allah rızası için Kuran-ı Kerim yolunda salih kul olalım.
Allahu teâlâ yardımcımız olsun.
Ortak Türkçe Konatı: Discord sunucusu


  • 0

Tepeye Dön
 Kimlik  
 
 İleti Başlığı: Ynt: bilgin
İletiGönderilme zamanı: 01 Mar 2021, 01:20 
Çevrimdışı
Türkçeséver
Türkçeséver
Katılım: 27 Şub 2021, 16:35
İleti: 62
Değerleme: 33
Esenlikler, "bilgin" sözcüğü açıkça bil- éylemine -gXn eki getirilerek türetilmiştir. Yapıca doğru olduğu besbelli. Peki, añlamca doğru mu?

-gXn ekinin nesne, özne ulayı éylem adı üretme özelliği vardır. Géçişli éylemlerde ise -gXn eki nesne ve éylem adı üretebilir. Bakıñız,

düzgün "düzülmüş(şey), muntazam"
bozgun "bozulmuş(kişi), yenilmiş, hezimet"
soygun "soyulan(şey), ganimet, soymak işi, talan"
salgın "salınmış(şey), haber, hastalık"
vurgun "vurulmuş(kişi), meftun, sevdalı, yaralı, vurmak işi(dalgıçların yaşadığı tehlikeli olay)".

Sözcüklerin añlamlarındaki édilgenliğe dikkat édiniz.

Daha birçok örnek vérilebilir. Açıkça görülmektedir ki -gXn eki géçişli éylemlerden özne türetmez. Şimdi gelelim bil- éylemi ve bilgin adına.

Bilgin sözcüğünün TDK'daki sözlük tanımı: "Bilimsel bir konuda çok bilgisi olan kimse, bilimci, âlim."

TDK tanımında görüldüğü üzere bilgin sözcüğü alim añlamını taşımaktadır. Oysa ki, géçişli bil- eylemine getirilen -gXn eki nesne türetmeliydi. Bilgin sözcüğü alim değil, malum añlamına gelmeli idi.

öñeri bilgin
bilinmiş(şey), malum, haber, bilgi


öñeri bilgin
bilinmiş(kişi), maruf, tanınmış


Eğer ek doğru kullanılsa idi sözcüğün asıl sahip olması géreken añlamlar bunlar idi. Hatta éylem adı türetiminde kullanılsa idi de géçerliydi.

öñeri bilgin
bilmek işi, irfan, ilim


Bu sözcüğe "alim, bilen" añlamı nasıl yüklendi bilmiyorum. Ancak hem yüklenişine hem de on yıllarca bu añlamda kullanılagelmesine şaşmaktayım doğrusu. Türkçe'yi bu kadar güçlü bir dil kılan Türkçe'nin kurallarıdır. Kurallarına aykırı biçimde kelimeler türetip bunları kullanamayız. Her ekin belli vazifeleri vardır. Bu sınırların dışına çıkarsak Türkçe'ye kurallı diyebilir miyiz? Bir an öñce bu yañlışlardan dönüp bu güzel sözcüklerimize alması gérektiği gibi añlamlar yüklemeliyiz.

Yañlışım olduysa géçiriñiz. Uğurlar ola.


  • 0

Tepeye Dön
 Kimlik  
 

Eskiden yéñiye gönderileri göster:  Diz  
Yéñi başlık gönder Başlığı yanıtla  [ 2 ileti ] 


Tüm zamanlar UTC + 3 saat




Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 14 konuk


Bu bölüme yéñi başlıklar gönderemezsiñiz
Bu bölümdeki başlıklara yanıt véremezsiñiz
Bu bölümdeki iletileriñizi düzenleyemezsiñiz
Bu bölümdeki iletileriñizi silemezsiñiz
Bu bölüme eklentiler gönderemezsiniz

Geç:  
cron
phpBB® Forum Software © phpBB Group katkılarıyla
Powered by Reputation System © Pico88

Theme Created By ceyhansuyu

Türkçe çéviri: Oktay Doğangün
Reputation System ©'