Yanıtsız iletiler    Étkin başlıklar

Tüm zamanlar UTC + 3 saat





Yéñi başlık gönder Başlığı yanıtla  [ 1 ileti ] 
Yazdırma görüntüsü Önceki başlık   Soñraki başlık  
Yazar İleti
Aranacak:
 İleti Başlığı: için
İletiGönderilme zamanı: 26 Şub 2021, 04:41 
Çevrimdışı
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
Katılım: 16 Ara 2019, 21:20
İleti: 420
Değerleme: 312
Adı Soyadı: Mehmet
uçun/için/üçün v.b. çekim edatlarının yapısı üzerine Zeynep Korkmaz
"Eski Anadolu Türkçesinin ve daha sonraki yüzyılların türlü metinlerinde kelimesinin 'sebep' anlamı ile kullanılışı bilhassa dikkati çekmektedir:
'veli iş eylemedi tahta layık
özün sevmedi ol uçtan halayık'

'o tahtının gerektirdiği şekilde çalışmadı; halk da bu sebeple kendisini sevmedi' (TTS. I. Şeh. S. 16 yzy.)
Kelimenin bu anlamına kendisi bir isim olduğu için, isim ve zamirler ile yaptığı tamlama halindeki kullanılışlarda çok rastlanmaktadır:'koyun ucundan bayudu' koyun ticareti sebebiyle zengin oldu.(TTS. IV, 694, Fütuh. s. 214, 14.yzy)
Hatta kelime zamirlerin sonuna geldiğinde, 1.,2., 3. şahıs teklik ve çokluk iyelik eklerinden sonra +dan ayrılma hali eki de almış ucundan 'sebebiyle', ucuñdan 'senin yüzünden, senin sebebinle', ucumuzdan 'bizim sebebimizle, bizim için' şekillerinde uçun, için, üçün, ve benzerlerine muadil birer edat vazifesi görmektedir"

" kelimesi bir isim olduğundan, kendinden önceki herhangi bir isim ile olan münasebeti ancak isim tamlaması yoliyle kurulabilecektir. Türkçede ismin başka bir isme aidiyeti 1. ve 2. türlü tamlamalar (tayinli, tayinsiz) ile ifade edilr. Fakat bir isimin başka bir isimle münasebeti umumiyetle 2. tip tamlama ile ifade edilmektedir. üçün edatının kendinden önceki isim ile olan münasebeti de böyledir. Şu halde bu edat içinde, isminden başka bir de, bu ismi kendinden önceki isme aidiyet bağı ile bağlayan bir 3. şahıs iyelik eki bulunmak gerekir. üçün edatı içindeki bahis konusu ismi, kendinden önceki isim ile cümle içindeki başka kelimeler arasında bir edat münasebeti kuracak şekilde bağlayan ek de, iyelik ekinden sonra geln vasıta hali eki +n'dir."

"Eski Anadolu metinlerinde üçün v.b. edatlara muadil birer şekil olarak rastladığımız uciyle "sebebiyle, için' ve Arapça sebeb kelimesinden yapılmış daha yeni bir şekil olan sebebiyle örnekleri de bu durumu yapı yönünden açıklayacak niteliktedir: 'bu ovlum sebebiyle ümmetimden iki taife barışsa gerek ve bunuñ uciyle iki cema'at görüşse gerek' (TTS. IV, 771)"

"farazi bir uçı- fiiline gitmeksizin bu edatın uç 'sebep' + ı iyelik eki + n vasıta durumu eki (uçın) kaynaşmasından meydana gelmiş bir şekil olduğunu kabul etmek gerekir, sanırız."

Bu şekil sonradan bünyesinde ayrı ayrı yapı unsurlarının bulundurduğunu unutturacak bir kaynaşma ve kalıplaşmaya uğrayarak, özgür bir edat haline gelmiştir. Ç'nin inceltme etkisi, dil ve dudak benzeşmeleri ötrü üçün/üçin/için şekilleri çıkmış diyor Korkmaz

Starling
Alıntı:
Proto-Altaic: *ùč`e
Meaning: reason
Russian meaning: причина
Turkic: *üč-ün
Mongolian: *učir
Tungus-Manchu: *uč-
Korean: *áčh
Comments: In Mong. the root reflects a partial contamination with *ŭ́t`a q. v.

Alıntı:
Proto-Turkic: *üč-ün
Meaning: because of, for the sake of
Russian meaning: потому что, по причине
Old Turkic: üčün (Orkh., OUygh.)
Karakhanid: üčün
Tatar: ü̆čĭn
Middle Turkic: ičün, ičin (Pav. C.), üčün (AH)
Uzbek: učun
Uighur: üčün
Azerbaidzhan: üčün
Turkmen: üčīn
Khakassian: üčün
Shor: üǯün
Chuvash: -šъn
Yakut: ihin
Dolgan: ihin
Kirghiz: üčün
Kazakh: üšĭn
Noghai: üšin
Bashkir: ü̆čü̆n
Balkar: üčün
Gagauz: ičin
Karaim: ičün
Comments: EDT 28-29, VEWT 169, ЭСТЯ 1, 642-643, Stachowski 123. A variant *uč- is also attested in *učun 'because' (VEWT 509), *učra- 'to meet' (ibid.; the latter, however, may be < Mong. učira-, see Щербак 1997, 211; see *ut`à). The common Turkic form is in fact an instrumental case.


*učra- 'to meet' ve Moğolcadaki *učir biçiminin şurdaki sözle alakasına sonra değineceğim
Alıntı:
Proto-Mongolian: *učir
Meaning: cause, reason
Russian meaning: причина
Written Mongolian: učir(a) (L 859: učir)
Middle Mongolian: učir 'Gelegenheit, Zeit' (HYt)
Khalkha: učir
Buriat: ušar
Kalmuck: učr
Ordos: učir
Dagur: očir (Тод. Даг. 160)
Mogol: ZM očur 'time' (19-5b)
Comments: KW 453.

_________________
Düz çeviriyi gördüğümde etim dökülür


  • 0

Tepeye Dön
 Kimlik  
 

Eskiden yéñiye gönderileri göster:  Diz  
Yéñi başlık gönder Başlığı yanıtla  [ 1 ileti ] 


Tüm zamanlar UTC + 3 saat




Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 6 konuk


Bu bölüme yéñi başlıklar gönderemezsiñiz
Bu bölümdeki başlıklara yanıt véremezsiñiz
Bu bölümdeki iletileriñizi düzenleyemezsiñiz
Bu bölümdeki iletileriñizi silemezsiñiz
Bu bölüme eklentiler gönderemezsiniz

Geç:  
phpBB® Forum Software © phpBB Group katkılarıyla
Powered by Reputation System © Pico88

Theme Created By ceyhansuyu

Türkçe çéviri: Oktay Doğangün
Reputation System ©'