Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

kızıl ile kızgıl I/II sözcükleriniŋ kökeni

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

kızıl ile kızgıl I/II sözcükleriniŋ kökeni

İletigönderen Oktay D. » 04 Tem 2011, 03:53

Eski Türkçe kızıl "kırmızı, parlak kırmızı" sözcüğünüŋ kökeni açıkça kız- "kızmak, kırmızı olmak, demirin kızması" sözcüğüne eylemden ad yapıcı -l ekiniŋ gelmesidir.

Bu sözcük, kızgıl "kurşun rengi ile kül rengi arası renk" sözcüğünden gelmemektedir. Bunuŋ iki kanıtı vardır:
1) Hem kızıl hem de kızgıl sözcükleri Divânü Lugâti't-Türk'te geçmektedir. Bu da henüz hece başı /g-/ yitiminiŋ olmadığı bir dönemdir.
2) Aŋlam açısından bir ilişki kurmak da güçtür.
  • 0

En soñ Oktay D. tarafından 04 Tem 2011, 04:50 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4444

Ynt: kızıl sözcüğünüŋ kökeni

İletigönderen Kutluay » 04 Tem 2011, 04:17

Ben Türk Dil Kurumu sayfasında gördüğümü olduğu gibi taşımıştım. Kızgıl sözcüğünün Tarama (1969) ile Derleme (1975) Sözlüğündeki anlamı 'kırmızımtırak renk' olarak görünüyor.
  • 0

Üyelik görseli
Kutluay
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 309
Katılım: 23 Eyl 2010, 14:00
Değerleme: 15

Ynt: kızıl sözcüğünüŋ kökeni

İletigönderen Oktay D. » 04 Tem 2011, 04:43

Demek ki iki tane kızgıl sözcüğümüz var. Çünkü, kızıl sözcüğünüŋ kızgıl biçiminden gelmeyeceği yukarıda saydığım 1. nedenden dolayı kesindir.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4444

Ynt: kızıl ile kızgıl I/II sözcükleriniŋ kökeni

İletigönderen Boraan » 11 Haz 2012, 15:17

Sözcüklerin ayrı biçimleri yörelere , bölgelere göre değişerek oluşmaktadır.Aşağıdaki örnekten dolayı kızıl ile kızgıl sözcükleri arasında yitimlerin ya da değişimlerin  olması olasıdır.

DLT :

arsıl  : konural
arsal : konural

Diğer durumda  durumda kızılı kızmaktan açıklanıyorsa, kızgıl daki eylemlere gelen bir -gıl eki olur.
  • 0

Üyelik görseli
Boraan
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1806
Katılım: 23 Eki 2007, 17:34
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 65

Ynt: kızıl ile kızgıl I/II sözcükleriniŋ kökeni

İletigönderen Oktay D. » 11 Haz 2012, 15:35

Boraan yazdı:Sözcüklerin ayrı biçimleri yörelere , bölgelere göre değişerek oluşmaktadır.Aşağıdaki örnekten dolayı kızıl ile kızgıl sözcükleri arasında yitimlerin ya da değişimlerin  olması olasıdır.
Diğer durumda  durumda kızılı kızmaktan açıklanıyorsa, kızgıl daki eylemlere gelen bir -gıl eki olur.

Öncelikle, 11.yy da kaydedilmiş kızıl ile kızgıl sözcükleriniñ [Mahmûd, 1069] kaynağındaki varlığı, /g/ yitiminiñ henüz olmadığı bir evrede olduklarından, iki ayrı sözcük olmaları gerektiğini bize gösterir. Bu yüzden "yitimleriñ ya da değişimleriñ olması" bu örnekte olası değildir. Çünkü değişimler ve yitimler, kurallı olarak açıklanmalıdır.

Öte yandan, iki ayrı sözcük olup da aynı kökten geldiğini düşünmek yérsiz olur. Pekâlâ, kızıl sözcüğü kız- eyleminden gelirken kızgıl sözcüğü başka bir kız adından gelebilir.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4444

Ynt: kızıl ile kızgıl I/II sözcükleriniŋ kökeni

İletigönderen Oktay D. » 20 Eyl 2018, 21:14

bkz. yeşil/@tomdaş

tomdaş yazdı:...
QIZIL[/b] ' qon rangidagi', ' alvon'. Patnisda
toʻrtta kulcha, ikki bosh q i z i l chillaki .. bor edi (Oybek). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat asli 'qizil tus ol—' maʼnosini anglatgan qïz— feʼlidan (ДС, 450) — (ï)l qoʻshimchasi bilan yasalgan; keyinchalik ï unlilarining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: qïz- + ïl = qïzïl > qizil.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild)[/font]

Bu açıklamalara göre her ikisi de fiilden türemiş.
+Il: Renk adları yapar.

yaş+ıl ‘yeşil’ (KT D17, BK D15) < yaş ‘yaş, taze, yeşil ot’ (Irk Bitig 18, 54)

kız+ıl ‘kızıl, kırmızı’ (T 52) < kız ‘sıcak’; krş. kızar- ‘kızarmak, kızıla dönmek’ (Ankara Üniversitesi Açık Ders Malzemeleri)


Bu açıklamalara göre ise her ikisi de isimden türemiş.
ıl "renk"
Buna göre yaş ıl "taze/yeşil ot rengi", kız ıl "sıcak renk" ?
~ Japonca iro "renk" (Japoncada /l/ sesi bulunmadığı için l>r değişimi mevcuttur.)
kin iro "altın rengi" gibi kullanımlar vardır.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4444


Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 4 konuk

Reputation System ©'