3. bét (Toplam 3 bét)

Ynt: Türkçe'nin Geri Vitesi

İletiGönderilme zamanı: 03 Eki 2011, 17:08
gönderen Temirbek
Oktay D. yazdı:Günümüz biçimi de +sIrA- olmalıdır, çünkü Eski Türkçede ana Türkçenin söziçi /r/ sesleri korunmuştur. Örneğin Eski Türkçe esiz sözcüğü varken esirge- (merhamet etmek) sözcüğü daha önceki dönemde ek aldığı için /r/ korunmuştur. Aynı biçimde semiri- (şişmanlamak) ile semiz (şişman); kūtru- (kudurmak) ile kūtuz (kuduz); kör(ü)- (görmek) ile köz (göz); tire- (diremek, ayakta durmak) ile tiz (diz); gibi...

Bugünkü +sXz biçiminden eylem yapacaksak +sXzlA- olabilir: ormansızla- ancak bu ayrı bir türetim olurdu, daha önce söz ettiğimiz gibi.


Doğru, bu açıdan bakmamıştım.

Bir başka "geri vites" önerisi vermek isterim. Önce olanakları toparlayayım:

1. Arayışıŋ adına bakarak, Eski Türkçe kérü (geri) sözcüğünü irdeleyelim. Kökü Eski Türkçe ké- (geç etmek, arkaya/sonraya gitmek) sözcüğüdür, bu kéç (geride kalan zaman) sözcüğünüŋ de köküdür (Eski Türkçe keç- (geçmek) sözcüğünüŋ kökü değildir, çünkü biri uzun /é/ ile diğeri kısa /e/ iledir[1]). Bu sözcük günümüzde açıkça gé-/ge- olurdu.

2. Türkçede bileşik eylemler vardır: yapadurmak (sürekli yapmak), yapagelmek (şimdiye dek yapmış olup bunu sürdürmek), yapıvermek (ivedi yapmak), yapabilmek (yapma yeteneğinde/olanağında olmak), yapayazmak (yapmaya eğilim etmek), yapakalmak (yapmak durumunda bulunmak), gibi...


Güzel bir us yürütüm. Bir de kez "tekrar, defâ" sözcüğü var, bu da aynı kökten midir? - kökünden > kéz ??

Eğer kez de bu köktense, baştaki /k-/ sesini koruyabiliriz. Çünkü ger-, gerim deyince germek "yaymak, uzatmak" fiiliyle karışabilir, karışmasa da tutunmasını zorlaştırabilir.

Ynt: Türkçe'nin Geri Vitesi

İletiGönderilme zamanı: 03 Eki 2011, 21:15
gönderen Oktay D.
Aynı kökten gelmiyor, biri /e/ ile diğeri (uzun) /é/ iledir.

Ynt: Türkçe'nin Geri Vitesi

İletiGönderilme zamanı: 24 Nis 2012, 19:02
gönderen bilgekagan_d
Baturalptürk yazdı:Bence Eski Türkçe'deki "+sire-/+sıra-" yapısı kullanılır kılınmalı. Bilim dili olması istenen Türkçe'ye derinlik katacaktır. Eski örneklerde şöyle:

ilsiremek: İlsiz kalmak
inçsiretmek: Rahatsız etmek ('inç' huzur)
tatıgsıramak: Tatsızlanmak ('tatıg' tat)

Büyük olasılıkla bizim olumsuzluk ekimiz olan "-sız/-siz" ile aynı kökten.

deforestation: ormansırama


konuyu yeni buldum, işlendimi bilmiyorum ama, bugün başka bi forumdan Muğla yöresinden bi arkadaş dikkatimi çekti ve bende hemen hatırladım Denizli yöresinde de aynı bu eski söz, bir şeye "sırama" özlem belirtisidir, mahrum olunmuş bir şeye özlem belirtisidir.

Ynt: Türkçe'nin Geri Vitesi

İletiGönderilme zamanı: 29 Ara 2014, 00:05
gönderen Oktay D.
Ana Türkçe *e- "olmaksızın olmak" sözcüğü bulunuyor. Eski Türkçe ep "değil" [DLT], Çuvaşça an < * "değil", -mA- < *-m e- olumsuzluk eki gibi yapılarda görülüyor. Ayrıntılı bilgi için Talat Tekin'iñ "Olumsuzluk ekinin etimolojisi" adlı makâlesine bakabilir.

Buradan yola çıkılarak bir tersinirlik eki yaratılabilir. Örneğin bir éylem var, ona bir ulaç eki getirip bu sözünü ettiğim e- sözcüğüyle birleştirirsek, olumsuzluk eki gibi, tersinirlik eki yapılmış olur. Ulaç eki olarak -k olabilir örneğin:
katla- "to fold" > katla-k e- "to unfold" > katlaka- "to unfold"

öñeri -mA-
olumsuzluk eki

öñeri -kA-
tersinirlik eki


Ayrıca, DLT'den:
öñeri ep
değilleme sıfatı

Örnek: kanıt "proof" × epkanıt "disproof"

Bu da ikinci önerim.

Ynt: Türkçe'nin Geri Vitesi

İletiGönderilme zamanı: 29 Ara 2014, 01:21
gönderen Türkeröz
Önce başka ile özge sözlerindeki -ka/-ge nin üzerinden gidilmeli.

Ynt: Türkçe'nin Geri Vitesi

İletiGönderilme zamanı: 29 Ara 2014, 01:51
gönderen Oktay D.
Türkeröz yazdı:Önce başka ile özge sözlerindeki -ka/-ge nin üzerinden gidilmeli.

Onlarıñ hangi ekler oldukları bélirsiz. Bu yüzden bu ekiñ bir tersinirlik añlamı kattığını düşünemeyiz.

Ynt: Türkçe'nin Geri Vitesi

İletiGönderilme zamanı: 29 Ara 2014, 02:24
gönderen toorku
bu arada ben ingilizcede karşıt eylem yok o yüzden o ön eklere ihtiyaçları var diyenelere şunu söylemek isterim adamların demek ki ayrı eylem üretmeye ihtiyacı yok sonuçta aynı işi tek bir önekle çözüyorlar

demek istediğim meseleyi temeyyüz meselesinden böyle bir oluşumun türkçe denizini derinleştirmese bile ne kadar büyüteceğini okyanusa belki daha büyük bizim bilmediğimiz bir oluşuma götürebileceğini düşünelim

ayrıca burda verilen bazı örnekler ingilizce konusunda yanlış aynı eylemi bir sürü eylemle anlatabilirsiniz ama durum bizdeki kadar etkili olmayabilir lakin olasılıklar mevcut

Ynt: Türkçe'nin Geri Vitesi

İletiGönderilme zamanı: 29 Ara 2014, 11:33
gönderen bensay
Oktay D. yazdı:Ana Türkçe *e- "olmaksızın olmak" sözcüğü bulunuyor. Eski Türkçe ep "değil" [DLT], Çuvaşça an < * "değil", -mA- < *-m e- olumsuzluk eki gibi yapılarda görülüyor. Ayrıntılı bilgi için Talat Tekin'iñ "Olumsuzluk ekinin etimolojisi" adlı makâlesine bakabilir.

Buradan yola çıkılarak bir tersinirlik eki yaratılabilir. Örneğin bir éylem var, ona bir ulaç eki getirip bu sözünü ettiğim e- sözcüğüyle birleştirirsek, olumsuzluk eki gibi, tersinirlik eki yapılmış olur. Ulaç eki olarak -k olabilir örneğin:
katla- "to fold" > katla-k e- "to unfold" > katlaka- "to unfold"

öñeri -mA-
olumsuzluk eki

öñeri -kA-
tersinirlik eki


Ayrıca, DLT'den:
öñeri ep
değilleme sıfatı

Örnek: kanıt "proof" × epkanıt "disproof"

Bu da ikinci önerim.


-k ekinden yararlanma düşüncesi çok güzel. Ancak ötesi çağrışımsızlık dolayısıyla da anlaşılmazlık ma anlamsızlık içeriyor. Uzun olacaksa da "katlaksızlamak, katlaksızamak" gibi sözcükler ise anlamı (katlak olma durumunu giderme/ortadan kaldırma) veriyor.