Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Uzunluk ölçüleri

Mantık, Matematik, Doğabilim (fizik), Kimya, Dirimbilim (biyoloji) gibi dallarda bilimsel kavramlarıñ özleştirme çalışmalarını içerir.

Uzunluk ölçüleri

İletigönderen BARIÞ » 11 Haz 2012, 10:22

Şu anda kullandığımız metrik sistemin terimlerine bir kaç karşılık sunuyorum arkadaşlar.

santimetre (cm) = tırnak
desimetre  (dm) = yarıkarış
metre        (m)  = yarıkulaç
kilometre  (km) = çakrım

çalışmalarım devam edecek, çalışmalarınız varsa bu başlık altında toplayalım. Yorumlarınızı bekliyorum.
  • 0

Üyelik görseli
BARIÞ
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 580
Katılım: 27 Ara 2011, 18:14
Değerleme: 14

Ynt: Uzunluk ölçüleri

İletigönderen BARIÞ » 11 Haz 2012, 10:24

çakrım   

Kilometre.
Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü. Toygun arkadaşımıza teşekkürler. 2010 da yazışmalığımıza taşımış.
  • 0

Üyelik görseli
BARIÞ
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 580
Katılım: 27 Ara 2011, 18:14
Değerleme: 14

Ynt: Uzunluk ölçüleri

İletigönderen Boraan » 11 Haz 2012, 12:42

Esenola;

-am eki tutam, çekem, koçam ''avuç dolusu'' gibi ölçü birimi içeren sözcükler yapabiliyor. Bu ek yalnızca Anadolu Türkçesinde var.Kuyudan bir çekemlik su gibi. -Im eki de büyük olasılıkla bir değişkenidir. Sözcük türetmede yararlanabilirsin.
  • 0

Üyelik görseli
Boraan
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1814
Katılım: 23 Eki 2007, 17:34
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 65

Ynt: Uzunluk ölçüleri

İletigönderen Oktay D. » 11 Haz 2012, 13:07

İngiliz uzunluk ölçülerinde bu türden bir ölçünleşmeye gidilmişti: eskiden halk arasındaki kesin olmayan ölçü birimleri bélirli sayılara sabitlenmiştir. Ancak bu ölçü birimleri bilimsel alañda kullanılmamaktadır. Biz burada MKS birim sistemini adlar üzerinden bu biçimde karşılarsak bence pék doğru bir iş yapmış olmayız.

Bilimsel alañda kullanılması açısından bu birimleriñ 10'luk sayı sisteminiñ katları olarak adlandırılması çok daha usa yatkındır. Örneğin "metre" yérine bir karşılık bulup, "santi" (yüz), "mili" (biñ), "kilo" (biñ) gibi katları karşılamalıyız. Yukarıdaki karşılıklar, bu yüzden, birimiñ kendisini değil de katlarını karşılayabilir.

[/hr]
Benim önerim biraz daha Türkçeniñ añlatım yapısına uygunluğu göz önüne alma peşinde olacak. Örneğin oranlı (kesirli, rasyonel) bir sayıyı okurken "üçte bir", "altıda béş" gibi okuruz. Démeli, paydayı "bulunma durumu"nda (+dA eki) alırız. Bu yüzden metreniñ altkatları (desi, santi, mili, mikro, ...) için bunu kullanabiliriz çünkü zaten cm = m/100 (santimetre = yüzde metre; metre bölü yüz) diye algılanmalıdır. Ayrıca "%10" dérken de yiñe aynı biçimde "yüzde on" okunur. Kısaca:
onda+ "desi+"
yüzde+ "santi+"
biñde+ "mili+"
olup, "metre" yérine de doğrudan uzun dénilebilir (başka bir karşılık da düşünülebilir). Bu durumda:
onda uzun "desimetre"
yüzde uzun "santimetre"
biñde uzun "milimetre"
Örneğin "1 m = 100 cm = 1000 mm" önermesini şöyle okuyabiliriz:
"Bir uzun, yüz yüzdeuzuna o da biñ biñdeuzuna eşittir."
Burada, yüz ile yüzde sadeleşir :) (gerçekten!)

Uzunuñ (metreniñ) üstkatları için ise bu kéz doğrudan sayı kullanılabilir:
on uzun "hektometre"
yüz uzun "dekametre"
biñ uzun "kilometre"

Kalanda, sayıları İtalyanca okuyorsañız yukarıdaki gibi oluyor çünkü örneğin İtalyancada "centometre" (/çentometre/) okunur (İtalyancada cento "yüz" démektir).
  • 0

En soñ Oktay D. tarafından 11 Haz 2012, 13:13 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8419
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5701

Ynt: Uzunluk ölçüleri

İletigönderen BARIÞ » 11 Haz 2012, 13:24

Oktay D. yazdı:İngiliz uzunluk ölçülerinde bu türden bir ölçünleşmeye gidilmişti: eskiden halk arasındaki kesin olmayan ölçü birimleri bélirli sayılara sabitlenmiştir. Ancak bu ölçü birimleri bilimsel alañda kullanılmamaktadır. Biz burada MKS birim sistemini adlar üzerinden bu biçimde karşılarsak bence pék doğru bir iş yapmış olmayız.

Bilimsel alañda kullanılması açısından bu birimleriñ 10'luk sayı sisteminiñ katları olarak adlandırılması çok daha usa yatkındır. Örneğin "metre" yérine bir karşılık bulup, "santi" (yüz), "mili" (biñ), "kilo" (biñ) gibi katları karşılamalıyız. Yukarıdaki karşılıklar, bu yüzden, birimiñ kendisini değil de katlarını karşılayabilir.

[/hr]
Benim önerim biraz daha Türkçeniñ añlatım yapısına uygunluğu göz önüne alma peşinde olacak. Örneğin oranlı (kesirli, rasyonel) bir sayıyı okurken "üçte bir", "altıda béş" gibi okuruz. Démeli, paydayı "bulunma durumu"nda (+dA eki) alırız. Bu yüzden metreniñ altkatları (desi, santi, mili, mikro, ...) için bunu kullanabiliriz çünkü zaten cm = m/100 (santimetre = yüzde metre; metre bölü yüz) diye algılanmalıdır. Ayrıca "%10" dérken de yiñe aynı biçimde "yüzde on" okunur. Kısaca:
onda+ "desi+"
yüzde+ "santi+"
biñde+ "mili+"
olup, "metre" yérine de doğrudan uzun dénilebilir (başka bir karşılık da düşünülebilir). Bu durumda:
onda uzun "desimetre"
yüzde uzun "santimetre"
biñde uzun "milimetre"
Örneğin "1 m = 100 cm = 1000 mm" önermesini şöyle okuyabiliriz:
"Bir uzun, yüz yüzdeuzuna o da biñ biñdeuzuna eşittir."
Burada, yüz ile yüzde sadeleşir :) (gerçekten!)

Uzunuñ (metreniñ) üstkatları için ise bu kéz doğrudan sayı kullanılabilir:
on uzun "hektometre"
yüz uzun "dekametre"
biñ uzun "kilometre"

Kalanda, sayıları İtalyanca okuyorsañız yukarıdaki gibi oluyor çünkü örneğin İtalyancada "centometre" (/çentometre/) okunur (İtalyancada cento "yüz" démektir).


Güzel bir çalışma Oktay D. arkadaşım. Ama bana çok yapmacık geldi. Belki Matematik terimleri için kullanılabilir ama günlük hayatta bir kişiye nasıl aşılarız binde uzunu, gerçi milimetre nasıl aşılandı, anlamını dahi bilemez sokaktaki kişi diyebilirsiniz, ama karşılık bulurken daha doğadan, daha tarihi olmalı diye düşünüyorum. Ama çok güzel bir çalışma....
  • 0

Üyelik görseli
BARIÞ
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 580
Katılım: 27 Ara 2011, 18:14
Değerleme: 14

Ynt: Uzunluk ölçüleri

İletigönderen BARIÞ » 11 Haz 2012, 13:32

santimetre (cm) =  tırnak
desimetre  (dm) =  yarıkarış
metre        (m)  =  yarıkulaç
Dekametre (dam) = beşkulaç (yeni)
kilometre  (km) =  çakrım
  • 0

Üyelik görseli
BARIÞ
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 580
Katılım: 27 Ara 2011, 18:14
Değerleme: 14

Ynt: Uzunluk ölçüleri

İletigönderen Oktay D. » 11 Haz 2012, 13:39

BARIŞ yazdı:Güzel bir çalışma Oktay D. arkadaşım. Ama bana çok yapmacık geldi. Belki Matematik terimleri için kullanılabilir ama günlük hayatta bir kişiye nasıl aşılarız binde uzunu, gerçi milimetre nasıl aşılandı, anlamını dahi bilemez sokaktaki kişi diyebilirsiniz, ama karşılık bulurken daha doğadan, daha tarihi olmalı diye düşünüyorum. Ama çok güzel bir çalışma....

Belki, yéterince tarihî olan (10.yy) uzun karşılığı saña karışık gelebilir ancak eñ azından bilindik "metre" sözcüğüyle kullanıldığında yéterince doğal geliyor baña:
ondametre 0,1m "desimetre"
yüzdemetre 0,01m "santimetre"
biñdemetre 0,001m "milimetre"
onmetre 10m "hektometre"
yüzmetre 100m "dekametre"
biñmetre 1000m "kilometre"
Bundan daha doğalı var mı? uzun sözcüğü de halk için oldukça bilindik bir sıfat, burada adlaştığı için belki karışık gelebilir ancak adlaşmış sıfatlara Türk dili hiç yabancı değil.
  • 0

En soñ Oktay D. tarafından 11 Haz 2012, 13:43 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8419
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5701

Ynt: Uzunluk ölçüleri

İletigönderen BARIÞ » 11 Haz 2012, 13:47

Oktay D. yazdı:Belki, yéterince tarihî olan uzun karşılığı saña karışık gelebilir ancak eñ azından bilindik "metre" sözcüğüyle kullanıldığında yéterince doğal geliyor baña:
ondametre 0,1m "desimetre"
yüzdemetre 0,01m "santimetre"
biñdemetre 0,001m "milimetre"
onmetre 10m "hektometre"
yüzmetre 100m "dekametre"
biñmetre 1000m "kilometre"
Bundan daha doğalı var mı? uzun sözcüğü de halk için oldukça bilindik bir sıfat, burada adlaştığı için belki karışık gelebilir ancak adlaşmış sıfatlara Türk dili hiç yabancı değil.


Anlıyorum gerçekten güzel düşünülmüş, kullandığımız sisteme güzel uyarlanmış karşılıklar. Ama "uzun" a doğal değil demedim "doğadan" ölçü birimlerine karşılıklar arıyorum. Örneğin tırnak, ön kol uzunluğu olan karış, iki kol açıklığı olan kulaç gibi. Az önce Tarama sözlüğünde "ağaç" sözcüğünü buldum. 2. anlamı olarak 1 km kadar bir uzunluk (ölçüsü) diyor. Eski Uygur Türklerinde de bu şekilde para birimleri varmış yazışmalıkta okumuştum, örneğin yassı gibi....
  • 0

Üyelik görseli
BARIÞ
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 580
Katılım: 27 Ara 2011, 18:14
Değerleme: 14

Ynt: Uzunluk ölçüleri

İletigönderen BARIÞ » 11 Haz 2012, 14:03

Bakın İngilizler kendi uzunluk birimlerrini hala nasıl kullanıyor:
Alıntı :
Günlük yaşamda her ne kadar metre kullanılsa da kendinizi 'inch', 'foot', 'yard' ve 'mile' gibi birimlerle karşılaşmaya hazırlamalısınız. Okullarda yada teknik yaşamda uzunluk birimi metredir. Teknik işlerde cm yerine mmkullanılır. Örneğin bir İngiliz 60 cm yi, her zaman 600 mm olarak ifade etmeyi tercih edecektir. Perde, halı gibi uzunluk birimiyle ifade edilen ürünlerin satıldığı yerlerde hakim olan birimler ise 'foot' ve 'yard'dır. Yol uzunluğu birimi halen 'mil' olarak kullanılmaktadır. Yol işaretlemelerinde ve arabaların hız göstergelerinde birimler 'mil' olarak verilir. Boyunuzu ifade ederken metreyi kullandığınız takdirde bir İngiliz tarafından anlaşılmanız çok zordur. 1.75 cm yerine 5' 9'' (5 foot 9 inch) olarak ifade etmeniz onlara daha anlamlı gelecektir.

Günlük hayatta en çok kullanılan uzunluk birimlerinin metrik sistemde karşılığı şu şekildedir:
1 inch = 1/12 foot = 2.54 cm
1 foot = 30.48 cm = 0.3048 m
1 yard = 3 foot = 91.44 cm
1 mile = 1760 yard = 1609 m
  • 0

Üyelik görseli
BARIÞ
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 580
Katılım: 27 Ara 2011, 18:14
Değerleme: 14

Ynt: Uzunluk ölçüleri

İletigönderen Oktay D. » 11 Haz 2012, 14:11

BARIŞ yazdı:Bakın İngilizler kendi uzunluk birimlerrini hala nasıl kullanıyor:
Alıntı :
Günlük yaşamda her ne kadar metre kullanılsa da kendinizi 'inch', 'foot', 'yard' ve 'mile' gibi birimlerle karşılaşmaya hazırlamalısınız. Okullarda yada teknik yaşamda uzunluk birimi metredir. Teknik işlerde cm yerine mmkullanılır. Örneğin bir İngiliz 60 cm yi, her zaman 600 mm olarak ifade etmeyi tercih edecektir. Perde, halı gibi uzunluk birimiyle ifade edilen ürünlerin satıldığı yerlerde hakim olan birimler ise 'foot' ve 'yard'dır. Yol uzunluğu birimi halen 'mil' olarak kullanılmaktadır. Yol işaretlemelerinde ve arabaların hız göstergelerinde birimler 'mil' olarak verilir. Boyunuzu ifade ederken metreyi kullandığınız takdirde bir İngiliz tarafından anlaşılmanız çok zordur. 1.75 cm yerine 5' 9'' (5 foot 9 inch) olarak ifade etmeniz onlara daha anlamlı gelecektir.

Günlük hayatta en çok kullanılan uzunluk birimlerinin metrik sistemde karşılığı şu şekildedir:
1 inch = 1/12 foot = 2.54 cm
1 foot = 30.48 cm = 0.3048 m
1 yard = 3 foot = 91.44 cm
1 mile = 1760 yard = 1609 m

Ben de yukarıda İngiliz uzunluk ölçülerinden söz éttim, okumuş olmañız gerekirdi. Ancak bunlar bilimlik birimler değildir. Bir işi yapmışten tam yapmakta yarar var, o yüzden hem bilimlik alañda hem de halk arasında uygun olacak bir çözüm olmasından yanayım.

Siziñ önerileriñiz bilimlik birimleriñ karşılıkları olup adlandırmaları eskiye yönelik olmuş. Oysa bilimlik birimleriñ oluşturulmasındaki amaç 10'luk sayı sistemine göre katlandırmadır, bu yüzden siziñ öneriñiz bu amacıñ tersine işlemiş oluyor.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8419
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5701

Ynt: Uzunluk ölçüleri

İletigönderen BARIÞ » 11 Haz 2012, 14:24

Evet türetimlerim yeni yazdığım beşkulaç, ve ya yarıkarış karşılamaları gibi, 10 luk katlamaların tersine. Kendi katlamalarımızı oluşturabilseydik keşke, bilim öğrenenin yanında bilimin temel ilkelerini oluşturmuş bir toplum olsaydık. O zaman bunların hiç birini tartışmıyor olurduk....
  • 0

Üyelik görseli
BARIÞ
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 580
Katılım: 27 Ara 2011, 18:14
Değerleme: 14

Ynt: Uzunluk ölçüleri

İletigönderen Oktay D. » 11 Haz 2012, 15:25

BARIŞ yazdı:Evet türetimlerim yeni yazdığım beşkulaç, ve ya yarıkarış karşılamaları gibi, 10 luk katlamaların tersine. Kendi katlamalarımızı oluşturabilseydik keşke, bilim öğrenenin yanında bilimin temel ilkelerini oluşturmuş bir toplum olsaydık. O zaman bunların hiç birini tartışmıyor olurduk....

Né ilgisi var Sevgili BARIŞ? Biz Türkler olarak da Orkun Yazıtlarında bile 10'luk sayı dizgesini kullanıyorduk, 10'luk sayı dizgesi yéñi bir şey değil ki! Bilimlik sayılamalarda (hesaplamalarda) kolaylık olması açısından bunuñ böyle olması gereklidir, bu bir "uzlaşma" değil, gerekliliktir bence. Yoksa bunu böyle yapan Batı bile eskiden bambaşka ölçüler kullanıyordu (İngilizlerinkini yukarıda tartıştık, diğerleri de beñzerdir) ancak bilimlik kaygılardan dolayı kendi ölçülerinden vazgeçmişlerdir (metre birimi, Dünyanıñ kutuptan ekvatora inen meridyeniniñ uzunluğunuñ 10 000 000'da biridir).

Kullanılan katlandırmanıñ açıkça terimde bulunması halkıñ añlaması açısından önemlidir. Eğer "15 yüzde uzun (metre)" dérseñiz halktan birine bunu öğretmekte kolaylık yaşarsıñız. Oysa, "15 santimetre" dérseñiz, örneğin bölümdışı uygulama dérsine girdiğim (özellikle Meslek Yüksekokulundaki) öğrencilere bakıyorum bazen, birimleri añlamakta çok güçlük çekiyorlar (öte yandan günlük yaşamda sorun yaşamıyorlar!). "santi", "kilo" vb. adlar onlara bir şey ifâde étmiyor ancak Türkçe olsalar da, başka adlar yiñe açıklayıcı olmayacaktır: Örneğin siziñ öneriñizdeki "tırnak"biriminiñ "yarıkulaç" biriyle olan ilişkisi (100'de 1'i olması) kesinlikle açık değil!
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8419
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5701

Ynt: Uzunluk ölçüleri

İletigönderen BARIÞ » 11 Haz 2012, 16:03

Evet katılıyorum, Oktay D. arkadaşım baştan aşağıya haklısın....
Uğurola....
  • 0

Üyelik görseli
BARIÞ
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 580
Katılım: 27 Ara 2011, 18:14
Değerleme: 14

Ynt: Uzunluk ölçüleri

İletigönderen Temirbek » 11 Tem 2012, 18:14

Oktay D. yazdı:İngiliz uzunluk ölçülerinde bu türden bir ölçünleşmeye gidilmişti: eskiden halk arasındaki kesin olmayan ölçü birimleri bélirli sayılara sabitlenmiştir. Ancak bu ölçü birimleri bilimsel alañda kullanılmamaktadır. Biz burada MKS birim sistemini adlar üzerinden bu biçimde karşılarsak bence pék doğru bir iş yapmış olmayız.

Bilimsel alañda kullanılması açısından bu birimleriñ 10'luk sayı sisteminiñ katları olarak adlandırılması çok daha usa yatkındır. Örneğin "metre" yérine bir karşılık bulup, "santi" (yüz), "mili" (biñ), "kilo" (biñ) gibi katları karşılamalıyız. Yukarıdaki karşılıklar, bu yüzden, birimiñ kendisini değil de katlarını karşılayabilir.

[/hr]
Benim önerim biraz daha Türkçeniñ añlatım yapısına uygunluğu göz önüne alma peşinde olacak. Örneğin oranlı (kesirli, rasyonel) bir sayıyı okurken "üçte bir", "altıda béş" gibi okuruz. Démeli, paydayı "bulunma durumu"nda (+dA eki) alırız. Bu yüzden metreniñ altkatları (desi, santi, mili, mikro, ...) için bunu kullanabiliriz çünkü zaten cm = m/100 (santimetre = yüzde metre; metre bölü yüz) diye algılanmalıdır. Ayrıca "%10" dérken de yiñe aynı biçimde "yüzde on" okunur. Kısaca:
onda+ "desi+"
yüzde+ "santi+"
biñde+ "mili+"
olup, "metre" yérine de doğrudan uzun dénilebilir (başka bir karşılık da düşünülebilir). Bu durumda:
onda uzun "desimetre"
yüzde uzun "santimetre"
biñde uzun "milimetre"
Örneğin "1 m = 100 cm = 1000 mm" önermesini şöyle okuyabiliriz:
"Bir uzun, yüz yüzdeuzuna o da biñ biñdeuzuna eşittir."
Burada, yüz ile yüzde sadeleşir :) (gerçekten!)

Uzunuñ (metreniñ) üstkatları için ise bu kéz doğrudan sayı kullanılabilir:
on uzun "hektometre"
yüz uzun "dekametre"
biñ uzun "kilometre"

Kalanda, sayıları İtalyanca okuyorsañız yukarıdaki gibi oluyor çünkü örneğin İtalyancada "centometre" (/çentometre/) okunur (İtalyancada cento "yüz" démektir).


Oktay'a katılıyorum ancak metre için uzun denmesi işi zorlaştırır gibime geliyor. Metre "ölçü" demektir < Eski Yunanca metron "ölçü" < Ana Hint-Avrupaca *me- "ölçmek" köküne dayanıyormuş. Nişanyan, aynı köktên Latince metiri "ölçmek" ile mensura "ölçü" (bizdeki mezura) sözlerini de vermiş.

Ya ölçü sözcüğü aynên "metre" için de kullanılabilir ya da Codex Cumanicus'ta geçên biçimiyle ölçe diriltilip "metre" añlamına büründürülebilir (?) Ya da ölç- kökündên yeñi bir türetim yapılabilir, *ölçün gibi, *ölçkü gibi (?)
  • 0

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1156

Ynt: Uzunluk ölçüleri

İletigönderen Kuşhan » 11 Tem 2012, 21:33

Ben de metre için ölç- türevlerinden uygun olan birini yeğlerim.
  • 0

Üyelik görseli
Kuşhan
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 492
Katılım: 09 Ağu 2010, 19:45
Değerleme: 19

Soñraki

Dön Biçim ile Doğa Bilimleri

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 10 konuk

Reputation System ©'