Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Eylem eki olan +n ile ad yapan +ng

Ekleriñ kökeni üzerine çalışmaları içerir.

Eylem eki olan +n ile ad yapan +ng

İletigönderen Bi50likdaha » 25 Nis 2014, 14:38

Arkadaşlar genizcil n dilimizden düşmesinden dolayı biraz karışıklık yaratmakta bu iki ek , biraz örneklendirebilir misiniz?

Güven , Güvenmek , Onmak , On , gibi benzerlikler örneğin.
Türkçe eylem ile adın ayrımını iyi belirten bir dil , bunlar biraz işi karıştırıyorlar.
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1844
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 419

Ynt: Eylem eki olan +n ile ad yapan +ng

İletigönderen Bi50likdaha » 26 Nis 2014, 21:56

Donmak ve Don(soğuk havadan dolayı olan) sanırım yine bu ayrımdan kaynaklı , Anmak ile  An(anlamak'ın kökü) sanırım böyle.
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1844
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 419

Ynt: Eylem eki olan +n ile ad yapan +ng

İletigönderen Temirbek » 28 Nis 2014, 01:19

Türkçede iki ayrı kökten gelen /ñ/ sesi var, biri aslî /ñ/ diğeri /-ng-/niñ yan yana gelmesiyle oluşmuş /ñ/ler. Bir de Türkçede /n/, /l/ ve /r/ ile biten fiiller doğrudan ek alabilirler, meselâ; *ar- "yarmak" > ark "su yolu, kanal" örneğindeki gibi yani arık olması gerekmez, çünkü /-r/ ile bitiyor. Meselâ *il- "önde gelmek" > ilk "önde gelen" gibi, ilik olması gerekmez çünkü /-l/ ile bitiyor.

Bu örneklerdeki gibi /-n/ ile biten fiiller de var meselâ on- "iyileşmek 2. şifâ bulmak", bu fiil de doğrudan ek alabilir. Fiillerden ad yapan /-g/ekiyle; on- > *ong "şifâ 2. sağlık 3. sağ". Zaman içinde ong'daki /-ng-/ ulanarak > /ñ/leşmiş ve > "sağ 2. sağlık" biçimini almış. Hatta oradan bir de oñar- "iyi duruma getirmek, iyileştirmek 2. tâmir etmek" fiili de türemiştir.

Bir diğer /-n/ ile biten fiil de seniñ de söz ettiğiñ an- "akla getirmek 2. yâd etmek" fiili, buradan da aynı ekle > *ang "idrak 2. akıl 3. zihin" sözü türemiş, yine zaman içinde bu söz de olmuş. Bu addan añla- "akla almak 2. zihne almak" fiili türemiş, añsız "akılsız 2. añlayışı kıt" ve añlı "zekî 2. añlayışı iyi olan" sözleri de halk ağızlarında yaşamaktadır. Añlı sözcüğü özellikle soyadı olarak yaygındır ancak ne yazık ki eksik olan abecemizde /ñ/ harfi olmadığı için yañlış bir biçimde anlı olarak yazılıyor. Yine añsızın "añlamadan, fark etmeden" sözcüğü de yañlış olarak ansızın biçiminde yazılmakta, tabii ki pekiştirme ekli olan apañsız "hiç beklemeden 2. âni" sözü de apansız olarak yazılıyor.

Seniñ de söz ettiğiñ doñ "sıcaklığıñ eksilere inmesinden dolayı sularıñ buz tutması" sözü < don- "buz tutmak" fiiliniñ yine /-g/ eki almasıyla türemiş. Bu sözüñ de ilk biçimi *tong < Eski Türkçe ton- "donmak".

Yalñız bir de adlardan, o adla ilişkin sözcük türetme eki olan /+ñ/ vardır, o da aslî /ñ/dir, meselâ od "ateş" > oduñ örneğindeki gibi. Söz gelimi, su sözcüğünden kalkıp *suñ "aquatic" diye bir sözcük türetsem hiçbir Allah kulu itiraz edemez :) Bu arada *suñ da fenâ olmadı gibi :)
  • 0

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1161

Ynt: Eylem eki olan +n ile ad yapan +ng

İletigönderen Bi50likdaha » 28 Nis 2014, 01:56

Addan ad yapanlar ile ilgili en ufak karışıklık yok o belli ve seçik.
Ama eylemden ad yapan -g- azı -ng- (o simgeyi yapmayı bilmiyorum) ile eylem sonunda olan-n- yi ayırdamamızı sağlayacak bir yazım ayrımı olsa güzel olurdu.
Kuyruklu n gayet hoş olurdu hep yazımı da yavaşlatmaz idi :)

Bu arada suñ kıyakmış :)
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1844
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 419

Ynt: Eylem eki olan +n ile ad yapan +ng

İletigönderen Oktay D. » 30 Nis 2014, 16:14

Temirbek yazdı:Yine añsızın "añlamadan, fark etmeden" sözcüğü de yañlış olarak ansızın biçiminde yazılmakta, tabii ki pekiştirme ekli olan apañsız "hiç beklemeden 2. âni" sözü de apansız olarak yazılıyor.

ansızın ve apansız sözcükleri Türkçe olan "idrak" sözcüğünden değil, Arapça kökenli ân "kısa bir zaman" sözcüğünden gelir.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8421
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5706

Ynt: Eylem eki olan +n ile ad yapan +ng

İletigönderen Temirbek » 30 Nis 2014, 21:36

Oktay

ansızınveapansızsözcükleri Türkçe olan"idrak" sözcüğünden değil, Arapça kökenliân"kısa bir zaman" sözcüğünden gelir.


Nişanyan Sözlük'te añ'dan geldiği söylenmiş, oradan hareketle yazdım.
  • 0

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1161

Ynt: Eylem eki olan +n ile ad yapan +ng

İletigönderen Bi50likdaha » 30 Nis 2014, 23:50

Oktay D. yazdı:ansızın ve apansız sözcükleri Türkçe olan "idrak" sözcüğünden değil, Arapça kökenli ân "kısa bir zaman" sözcüğünden gelir.

Apansız da haklısın , ansızın da haksızsın.
Ansızın bir olay meydana geldi derken zamanı olmadan demiyor , farkına varmadan , ayırdayamadan meydana geldi diyor :)
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1844
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 419

Ynt: Eylem eki olan +n ile ad yapan +ng

İletigönderen Türkeröz » 01 May 2014, 01:19

Ark sözü yar- 'tan geliyorsa o halde neden harık, harğ, hark kullanımları var?
  • 0

Üyelik görseli
Türkeröz
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 3013
Katılım: 25 Nis 2008, 17:08
Değerleme: 552

Re: Eylem eki olan +n ile ad yapan +ng

İletigönderen Bi50likdaha » 10 Kas 2014, 01:42

https://www.facebook.com/turkcenindiril ... 8979183902

Şurada geçen muhabbete bir bakabilir misiniz?
Kim haklı doğrusu ne?
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1844
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 419

Re: Eylem eki olan +n ile ad yapan +ng

İletigönderen Oktay D. » 10 Kas 2014, 05:08

Türkçeniñ Diriliş Hareketi doğru ayırmamış. Altındaki ilk yorumu yapan (Onur Öztürk) doğru yazmış. Doğrusu, an- "anmak" sözcüğüne -g gelince ang > añ diye kaynaşma olmasıdır.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8421
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5706


Dön Ekler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 8 konuk

Reputation System ©'