Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

+dA-

Ekleriñ kökeni üzerine çalışmaları içerir.

+dA-

İletigönderen Bi50likdaha » 28 Nis 2014, 06:04

Bu addan eylem yapan ekin kullanımı sanırım pek bir yaygın değil günümüz Türkçesinde.

alda-
< TTü yaldak/yalpak dalkavuk, kuyruk sallayan < Tü yaldan- +dA-
Yaltaklanmak
TTü: yéltenmek "kalkışmak" [ Dede Korkut Kitabı, <1400]
Yavuz yerlere yeltendüñ, kayıda döngil (...)
< Tü yélte- tahrik etmek, harekete geçirmek +In-<? Tü yél 1. yel, (2. cin) +dA-
→ yel
TTü: "dar yer (halk)" [ Hamit Zübeyr & İshak Refet, Anadilden Derlemeler, 1932]
YTü: kıstak "berzah" [ Osmanlıcadan Türkçeye Cep Kılavuzu, 1935]
< Tü kısta- daraltmak, sıkmak +Ik< Tü kıs- +dA-
→ kıs-
<< ETü izde-/izte- < ETü iz +dA-

addan eylem yapan +lA- dan farkı ne olabilir bu ekin ?
Ben söyle bir sav öne süreceğim , yanlışlarsanız sevinirim :)

Bence bu ek adı eylem yaparken adın adını yapıyor.
Örneğin : iz+te+mek= iz adıyla adın işlevini eylemliyor yeni iz yapıyor ama iz+le+mek'te iz adının eylemini yapıyor
zabt+ta+mak'ta yeni zabıt sözcüğünü ad işlevini eylemliyor , zabt+la ise doğrudan adı eylemliyor.

Pek kendimde açıklayamadım.
Al hile +da- Hile kullan hile ile yap
Al hile +la ise hilele hile et gibi.

Özetle , demek istediğim +dA eylem yapan ek adın işlevini koruyarak adı kullandırtarak eylemlerken , diğer +lA eki adı doğrudan eyleme çevirmektedir böyle bir açıklama doğru mu olur yanlış mı?
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1844
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 419

Ynt: +dA-

İletigönderen Oktay D. » 30 Nis 2014, 16:09

bilgi:
iste-izde-
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8421
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5706

Ynt: +dA-

İletigönderen Temirbek » 30 Nis 2014, 21:45

Buna dair Altaycadan bir örnek vereyim, Altaycada;

Altayla- "Altayca konuşmak" (Altay Tili)
Altayda- "Altay'da gezinmek, dolaşmak" demektir. Bu bize bir fikir verebilir belki.

Bir de yansıma kökenlilerden fiil yapan /+DA-/ eki var;

takır > takırda-
şakır > şakırda-
par > parıl > parılda-
gür > gürül > gürülde-

Bizdeki iste- fiili Türkmencede isle- olarak kullanılıyor. Belki bu ek /+lA-/ ekiniñ zamanla ayrışmış bir dönüşüğü olabilir.
  • 0

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1161

Ynt: +dA-

İletigönderen Bi50likdaha » 30 Nis 2014, 23:55

Peki yaklaşımım da doğruluk payı var mı?
Açıklaması cidden çok güç , yazarken bile "ne diyorum lan ben oldum"

belki yansımadan eylem yapan +da- da böyledir , o yansıma ses adını eylemliyor gibi yine "takırda" dediğinde takır sesi oluyor anlamı var takırla dediğinde takır sesini yap , takır sesi çıkar gibi oluyor.

Yönle- bir şeye yön vermek iken yön-te-(m) ise yön adının oluşmasını , oluşunu gösteriyor gibi.

Allahını seven yanlışlasın , sinirim bozuldu  ;D
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1844
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 419

Ynt: +dA-

İletigönderen Oktay D. » 01 May 2014, 14:17

Bi50likdaha yazdı:Allahını seven yanlışlasın , sinirim bozuldu  ;D

Yanlışlayacak véri yok, konu bilimciler arasında da ikircikli. Uğruna küs :)
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8421
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5706


Dön Ekler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 7 konuk

Reputation System ©'