Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Eylemden Ad Yapan -çA Eki (ça, çe, ca, ce)

Ekleriñ kökeni üzerine çalışmaları içerir.

Eylemden Ad Yapan -çA Eki (ça, çe, ca, ce)

İletigönderen datadeveb » 22 May 2020, 23:25

Eylemden ad yapan böyle bir ekin olmadığına yönelik savlar işittikten sonra açma gereği duyduğum konudur.

Ekin varlığını inceleyebileceğimiz kimi sözcükler şöyledir.

çömçe [1073 yılları] < çöm-
düşünce [1876 yılları] < düşün-
eğlence [1680 yılları] < eğlen-
ılıca [1555 yılları] < yılı- , ılı- [?]
çekince [1935 yılları] < çekin-
güvence [1935 yılları] < güven, güven- [?]
sakınca [1935 yılları] < sakın-
söylence [1979 yılları] < söylen-
-------
DLT dizininden
çömçe: kepçe, çömçe

Tatar Türkçesi sözlüğünden;
dokunca: zararlı şey < dokun- [?]
çemçe: kaşık (чүмеч)
çömçe: tahta kaşık, büyük tahta kaşık (агач чүмеч; зур агач кашык)

Türkmen Türkçesi sözlüğünden;
çemçe:
at. 1. Nahar iýmek üçin ulanylýan we şol maksat bilen ýörite ýasalýan saply gural, kaşyk, galam. Birje çemçe şorja serçe çorbasy (Ýaňyltmaç). 2. Öýüň tüýnüginde çemçä meňzeş edilip goýulän agaçlar.
 ‣Gezekli çemçe her bir işde, durmuşda birek- birege “gezek geler, işiň düşer” manysynda ulanylýan aňlatma.


Bulduklarım şimdilik bunlar.
  • 2

Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhid söyleyelim. Çok tövbe edelim. Kuran-ı Kerim okuyalım, onunla edim "amel" edelim, salih kul olalım. Allahu Teâlâ kabul etsin.

OTK: https://discord.com/invite/vVdUSfY
Üyelik görseli
datadeveb
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2007
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 800

Ynt: Eylemden Ad Yapan -çA Eki (ça, çe, ca, ce)

İletigönderen Oktay D. » 24 May 2020, 19:21

Böyle sorgulamalar güzel oluyor. Daha çok bilgiyi yazışmalığa aktarma ve birbirimizden yéñi sorular ortaya çıkarma olanağımızı artırıyor :)

Öñcelikle, çömçe sözcüğünüñ öz biçiminiñ çömüç olduğunu başka bir başlıkta söylemiştim.

ılıca sözcüğü Eski Anadolu Türkçesi ılı/ili adından geliyor, o da Eski Türkçe ılıg/yılıg (ılık) biçiminden geliyor. Ad yapan -g ekiniñ kimi durumda yittiğini (sarıg>sarı veya ölüg>ölü gibi) kimi durumda da sertleştiğini (bétig>bétik veya yakşıglıg>yakışıklı gibi) biliyoruz. Burada ılıg>ılık biçimine gelirken ılıgça ise ılıca olmuş

Kalan örnekleriñ tümü eski örnek değil, kimileri Dil Devriminde öñceki birkaç örneğe öykünerek türetilmiş. Bu kalan tüm öteki örneklerde -nca parçası var. Bu parçanıñ özünde eyleme gelen Eski Türkçe -nçU olduğu añlaşılıyor, dönüşlülük eki -n- ile +çA eki birleşimi değil, başka bağımsız bir ek. Bu ekiñ daha ileri kökeni bilinmiyor (bkz. Erdal, 1991), ancak özellikle dönüşlülük eki var olan eylemlere geldiği görülüyor.

Soñundaki dar ünlünüñ géñişlemesini de sorgulayabilirsiñiz elbette: bu Oğuzcada sık görülen bir durum, örneğin çıkma durum eki -dAn özünde Eski Türkçede -dIn biçiminden gelir. Bunuñ sesbilgisel nédeni olarak /n/ sesiniñ géñişletici étkisi öñe sürülür.

Kısacası eylemlere gelen bir -çA eki Türkçede hâlen yok.
  • 13

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8520
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5993


Dön Ekler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 6 konuk

Reputation System ©'