1. bét (Toplam 1 bét)

beri, geri, ileri

İletiGönderilme zamanı: 21 Ağu 2018, 05:36
gönderen datadeveb
Sözlükleri karıştırdım biraz. "Bermek" sözcüğü DLT'de "vermek, gelmek" anlamına geldiği yazılmış.

Beri: kişiye iki uzaklıktan en yakın olanı demekti.

Şimdi düşünüyorum. Yüzümün dönük olduğu yönde yakın yere "beri" diyoruz. Sırtımın dönük olduğu yönde yakın olana da "geri" mi diyoruz? Yoğ...

Germek eylemi var burada. İki kişinin bir nesneyi gerdiğini düşünün. İkisi birbirine bakarken arka yöne doğru ilerlerler. Bu da germe işini yapmayı sağlar. Birbirlerine nesneyi geriyor olmaları nedeniyle "geri" derler.

Bunun tam tersini yapmak istedikleri anda "bermek" eylemi başlar. Beriyor olmaları nedeniyle "beri" derler. Bu durumda "beri", "geri" sözcüğünün karşıt anlam yüklemeli durumu olmaktadır.

"ileri" sözcüğünü "geri" sözcüğünün karşıtı olarak kim tanıladı? Tutağı (mantığı) nedir bunun? Ayak üstü mantık sözcüğünün karşılığını buldum ya... O0

Ynt: beri, geri, ileri

İletiGönderilme zamanı: 21 Ağu 2018, 16:12
gönderen TürkçeSözlük78
ETü: [ Orhun Yazıtları, 735]
ilgerü kıtan tatabı bodun tapa, bérgerü tabgaç tapa [ileride/doğuda Hıtay ve Tatabı budununa dogru, beride/güneyde Çin'e doğru]
ETü: [ Chuastuanift, <900]
kértü teŋrig arıġ nomuġ biltükümüzde bérü [gerçek tanrıyı arı yasayı bildiğimizden berü]
ETü: [ Uygurca İyi ve Kötü Prens Öyküsü, <1000]
yér teŋri törümişte bérü bay yéme bar, yok çığay yéme bar [yer ve gök yaratıldıktan beri zengin de var, yoksul da var]
<< ETü bérü/bérgerü 1. bu yanda, bu yana, 2. güney < ETü bér- vermek +(g)ArU

→ ver-

Not: Al- fiili ile ileri, ver- fiili ile beri arasındaki semantik ilişki ilgi çekicidir. Özne açısından değil, hitap edilen kişi (ikinci şahıs) açısından düşünüldüğünde bağlantı daha kolay anlaşılır.

Ynt: beri, geri, ileri

İletiGönderilme zamanı: 21 Ağu 2018, 16:12
gönderen TürkçeSözlük78
ETü: [ Orhun Yazıtları, 735]
ilgerü kadırkan yışka tegi, kérü temir kapıgka tegi konturmış [doğuda Kadırgan dağına, batıda Demir kapıya değin yerleştirmiş]
ETü: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
kirü yanmas [geri dönmez], kirü körüp [arkayı görerek]
KTü: [ Codex Cumanicus, 1303]
reveni - Tr: χeri kaytum [geri kaydım, i.e. geri döndüm]
geri zekâlı [ Milliyet - gazete, 1956]
İntibaksız, geri zekâlı çocuklar
YTü: geri bildirim [ Cumhuriyet - gazete, 1983]
feedbeck (geri bildirim) tekniği ve 17 hasta üzerindeki sonuçları' konulu bildirisinde
<< ETü kérü geri, arka, batı << ETü *kér-gerü <? ETü kir- girmek +(g)ArU

→ gir-

Not: Anlam bakımından ETü kit- "gitmek, geliş yönünün tersine yönelmek", ancak yapı bakımından ETü kir- fiilinden türemiş zarftır. Karş. ileri, beri, aykırı, aşırı, doğru. • Muhtemelen *giri biçiminden dissimilasyon yoluyla evrilmiştir.

Benzer sözcükler: geri besleme, geri bildirim, geri dönüşüm, geri hizmet, geri kafalı, geri kalmış, geri tepme, geri vites, geri zekâlı, gerilemek, gerileme, gerilik, gerisin geri, ileri geri, yüzgeri

Bu maddeye gönderenler: gerici, gerzek

Ynt: beri, geri, ileri

İletiGönderilme zamanı: 22 Ağu 2018, 02:06
gönderen Oktay D.
Nişanyan'ıñ yazdıklarında bazı tutarsızlıklar var.

Öñcelikle géri sözcüğünüñ Eski Türkçe biçimi kirü déğil kérü'dür, bazı metinlerde kapalı e'ler i ile gösterilmiştir ancak aynı zamanda e ile de gösterilebilmektedir çünkü kapalı e için ayrı bir harf kullanılmamış.

Kaldı ki géri, béri gibi sözcükler eylemlerden gelmiyor, adlardan geliyor. Çünkü buradaki ek adlara gelen +rU ekidir. Ana Altaycada * (arka taraf) ve * (yakın taraf) kökleri bulunur. Bunlara +rU eki geldiğinde de sırasıyla kérü "arka tarafa" ve bérü "yakın tarafa" sözcükleri türemiş olur. Örneğin * sözcüğünden baru (béri) Mançucada soñ ilgeç olmuştur ve bizdeki yönelme eki +a/+e gibi kullanılıyor: boo baru (eviñ yakınına, ev tarafına doğru). Kısacası bu sözcükleriñ gérmek veya vérmek ile ilgisi bulunmuyor.

ileri, içeri, dışarı, vb. sözcüklerde de zaten Eski Türkçe +gA yönelme ekiniñ üstüne +rU eki gelmiştir. Çünkü bu sözcükleriñ Eski Türkçe biçimleri sırasıyla ilgerü, içgerü, taşgarı, vb. dir. Burada açıkça Eski Türkçe il (öte), (iç), taş (dış) sözcüklerine öñce +gA yönelme eki gelmiş soñra +rU yönelme eki gelmiş.

Ynt: beri, geri, ileri

İletiGönderilme zamanı: 18 Ara 2018, 22:50
gönderen datadeveb
Bana biri "birtim" "birdi" karşılığına vermek anlamını nasıl yazdıklarını açıklayacak bir köken-ökçü bilimci eş anlam, akılcı, anlamcı var mı?




ver|mek
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: [ Orhun Yazıtları, 735]
işig küçig birtim ök [hizmet verdim hep] Eski Türkçe: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
ol maŋa yarmak birdi [o bana para verdi] Türkiye Türkçesi: [ Meninski, Thesaurus, 1680]
virmek vul. vermek. (...) viriş, virgü, viresiye Türkiye Türkçesi: [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
veriştirmek: Şetm etmek. Türkiye Türkçesi: [ Osman Cemal Kaygılı, Argo Lugatı, 1932]
veryansın etmek: Ne olursa olsun deyip meselede uluorta gitmek.
Köken

Eski Türkçe bir- "vermek" fiilinden evrilmiştir.
Benzer sözcükler

boş vermek, elvermek, işveren, reklamveren, verdirmek, verecek, verici, verilmek, veriştirmek, veryansın
Bu maddeye gönderenler

alavere dalavere, beri1 (gelberi), özveri, veresiye, vergi, veri, verim, vire