Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

dorgan

Sözcükleriñ añlamları, kullanımları ile ilgili tartışmaları içerir.

dorgan

İletigönderen datadeveb » 16 Oca 2019, 22:08

Yorgan sözcüğünü duyunca nasıl ortaya çıktığını araştırdım. Yoğurkan sözcüğünden geldiği gösteriliyor, kesinlik bulunmamakla birlikte. Bunun üzerine en yakın özellikte bir sözcüğü aynı biçimde türetirsek ne anlama geleceği konusunda bir vargıya varamadım.

ETü: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
yoġurḳān/yuġurḳān: al-diṯār [yorgan]
<< ETü yoġurkan kalın yatak örtüsü <? ETü yoġur- +(g)An

→ yoğur-

Not: Claus sf. 907 yuğur- fiiliyle semantik bağını ve +kAn ekinin işlevini sorgular; yoğun "kalın, kaba" sözcüğüyle ilgili olabileceğini belirtir.

Benzer sözcükler: yorgancı


yoğurmak > yoğurkan > yorgan
doğurmak > doğurkan > dorgan

Sizce dorgan sözcüğünün anlamı ne olabilir? Yukarıdaki örneğe dayanarak türemiş sayılır mı?
  • 0

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhidi söyleyelim. Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım, uymaya gayret edelim, salih kul olalım inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1346
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 171

Ynt: dorgan

İletigönderen Oktay D. » 16 Oca 2019, 22:19

Zaten var olan doğurgan (doğurmaya yatkın) sözcüğünü niye büzüştürüp başka bir añlama getirelim ki?
  • 3

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8285
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5368

Ynt: dorgan

İletigönderen datadeveb » 16 Oca 2019, 22:59

Yoğurgan (yoğurmaya yatkın) olarak kullanılıyor. Yorgan da eşya adında kullanılıyor. Doğurgan da aynı kalır iken. Dorgan da bir başka ad türetimi için niye kullanılmasın?

Yorgan sözcüğü Yoğurgan anlamına gelmiyorsa dorgan da böyle bir duruma erdirilebilir.

Tasarım fikir yaratıcılık gibi bir anlama geleceğini düşündüm örneğin.
  • 0

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhidi söyleyelim. Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım, uymaya gayret edelim, salih kul olalım inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1346
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 171

Ynt: dorgan

İletigönderen Oktay D. » 17 Oca 2019, 11:25

yorgan sözcüğü başka ağızlardan alıntı bir biçimdir. Tıpkı yoz'uñ, aslında yavuz sözcüğünüñ ağızlardaki biçimi olması gibi. Bunlar istemeden dile istisna olarak girmiş aynı sözcüğüñ farklı biçimleriyken niye biz bilerek ve isteyerek dilimize bir istisna sokalım? Kaldı ki dorgan diye bir biçim ağızlarda bile yokken...
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8285
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5368

Ynt: dorgan

İletigönderen datadeveb » 17 Oca 2019, 12:24

Dormak sözlüklerde görünen sözcük. Doğurmak anlamında veriliyor. Sözcüğü değerlendirip anlam bulmakta bir sıkıntı yok diye düşünüyorum. Türetip bir eşya adı verebiliriz. Bir tür kasa gibi sey ya da yeni fikir gibi bir anlama yaraşacağını düşünüyorum.
  • 0

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhidi söyleyelim. Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım, uymaya gayret edelim, salih kul olalım inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1346
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 171

Ynt: dorgan

İletigönderen datadeveb » 17 Oca 2019, 14:37

ETü: [ Orhun Yazıtları, 735]
toruġ at
ETü: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
toruġ/torıġ at: al-farasu'l-kumayt [metinde sözcük ra üstüne kesre ve zamme ile yazılmıştır]
<< ETü torıġ/toruġ koyu kahverengi at donu




KTü: "kule" [ Codex Cumanicus, 1303]
toragi - Alm: eyn turm [kule]
TTü: "... zirve" [ Darir, Anternâme terc., <1390]
Vakta ki bunlar arayı gelseler bunlar dağın ṭorukına طورقنه çıkarlardı
TTü: [ Hamit Zübeyr & İshak Refet, Anadilden Derlemeler, 1932]
doruk (Anadolu'da umumi şekil): zirve, tepe.
<< OTü toruğ/toruk dağ zirvesi, yüksek şey < ETü toġur- kaldırmak, yükseltmek +Uk

→ doğ-

Not: Moğ toruġ "zirve" ve toruy- "yükselmek, çıkmak" Türkçeden alıntı olmalıdır. Anadolu ağızlarında dora ve doran "zirve" görülür.

Benzer sözcükler: dora, doran


Yukarıdaki sözcüklerden yola çıkarak dorgan için birkaç sözcüğü yakıştırdım.

dorgan
kupa, madalya, şampiyon
  • 0

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhidi söyleyelim. Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım, uymaya gayret edelim, salih kul olalım inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1346
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 171

Ynt: dorgan

İletigönderen Oktay D. » 21 Oca 2019, 11:59

Sözcük doğur- biçiminde dor- değil. Bazı doñmuş örneklerde iki ünlü arası g yitti diye (ki o da kesin değil, siz yalñızca Nişanyan'a bakmışsıñız) sözcük dor- olmaz.

Ayrıca doru < torug (kahverengi at) sözcüğü ile doruk < toruk sözcüğü aynı kökten gelmiyor, aynı añlama da sahip değil. Sırf ilk üç harfi tutuyor diye aynı başlıkta neden tartışıyorsuñuz añlamıyorum. Buraya alıntıyı yazarken hiç mi bakmıyorsuñuz alıntıladığıñız şeye. Orada ikisini başka köklere göndermiş, bir "kahverengi" démek biri "yüksek" démek.

Kaldı ki Nişanyan da doruk sözcüğünü doğ- ile ilişkilendirirken yañılmış. Añlam ve ses olarak sorunlu bir kökenleme. Öñcelikle sözcük, çok açıkça Eski Uygurcada /u/ ile geçiyor, /o/ ile söylenmesi Oğuzcaya özgüdür. Ortada iki ayrı kök söz koñusu. Birisi "yükselmek" diğeri "çocuk doğurmak" añlamında. doruk sözcüğü *to- (yükselmek) biçiminde kurgulanacak bir köke gider, aynı kökten togan (doğan, yırtıcı kuş), torgay (tugay, yırtıcı kuş), torgıl (tuğrul, yırtıcı kuş), toz(u)- (toz yükselmek) (r<z dönüüşümünden *toru-).

Kısaca her şeyi birbirine karıştırmışsıñız. Ayrı ayrı sözcükler var burada.
  • 1

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8285
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5368

Ynt: dorgan

İletigönderen datadeveb » 21 Oca 2019, 13:01

dorgan sözcüğüne bir kök sözcük arıyorum. Görüldüğü üzere anlamları köklere göre dayandırarak vermeye çalışıyorum. Sizin yazdıklarınıza bir karşı çıkışlığım yok. Amacım bu sözcüğe bir anlam yakıştırmak. Araştırma yaparken sözlüklerde şu sözcüğe denk geldim.

doran
1. Boylu boslu (adam). 2. Yiğit (adam).
doran
Mısır çiçeği.
doran
Tepe, en yüksek yer, uç
doran
Mısır çiçeği, ağaç dalı

DORGAN sözcüğü için şampiyon, kupa, madalya gibi bir anlam yakıştırmıştım. Doğru bir anlama doğru yol aldığımı düşünüyorum. Sözcüğü doğru kökene dayandırmak kalıyor. Anlam tartışması altındayız. Elimden gelenin en iyisini yapmaya çalışıyorum.
  • 0

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhidi söyleyelim. Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım, uymaya gayret edelim, salih kul olalım inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1346
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 171

Ynt: dorgan

İletigönderen Oktay D. » 21 Oca 2019, 14:47

Öyle kafañıza göre bir söz uydurup onu meşrulaştırmañız soñ derece yañlış.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8285
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5368

Ynt: dorgan

İletigönderen datadeveb » 21 Oca 2019, 17:38

Tatarca ile ilgili bir çalışmadan yaptığım alıntıdır. Çalışmada "tasvir fiil" denilen bir konu ele alınıyor.

TATAR TÜRKÇESİNDE BİTME VE TAMAMLANMA BİLDİREN BİRLEŞİK FİİL YAPILARI


Özet
Bu makalede Tatar Türkçesinde bitme veya tamamlanma bildiren bir grup tasviri fiil,
anlam ve işlev açısından incelenmiştir. Çalışmada önce, Tatar Türkçesinde tamamlanma ve
bitme bildiren tasviri fiiller ve genel anlamda Türkçede tasviri fiil sistemi konusuna
yaklaşımlar gözden geçirilmiştir. Bu yaklaşımlardan ilki, bu çalışmada incelediğimiz bitme
vaya tamamlanma bildiren tasviri fiilleri, geleneksel çizgiye bağlı kalarak, bitimlilik
görünüşünü bildiren dilbilgisel yapılar olarak gören yaklaşımdır. İkinci görüş ise söz konusu
tasviri fiilleri kuramsal bir çerçeve içerisinde birer kılınış işlemcisi ya da niteleyicisi olarak
görmektedir. Bu çalışmada, geleneksel ya da kuramsal yaklaşım ayrımı gözetmeksizin, Tatar
Türkçesinde bitme ya da tamamlanma bildiren birleşik fiil yapılarınının çeşitli anlam ve
işlevleri örnek cümleler esasında betimlemeli olarak tanıtılmış ve tanımlanmıştır.



...

Tatar Türkçesinde bu türden fiillerle birleşen bet- tasviri fiilinin işaret ettiği eylem “tamamen”,
“iyice” gibi derece bildiren zarflar ile nitelendirilebilir: yanıp bet- “tamamen yanmak”, şinep bet-
‘tamamen solmak, kibep bet- “tamamen kurumak” vb.:

Änä cäylären bötenläy kibep betä torgan ineş (Zakiev (ed) 1993, s. 222)
“İşte, yazları tamemen kuruyan çay.”

...



Burada torgan sözcüğü bir ad mı yoksa konu edilinen "birleşik eylem" durumunun bir bölümcüğü mü o konuya değinmiyorum.

http://dergipark.gov.tr/download/article-file/406332
  • 0

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhidi söyleyelim. Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım, uymaya gayret edelim, salih kul olalım inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1346
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 171

Ynt: dorgan

İletigönderen Oktay D. » 21 Oca 2019, 22:27

Tatarca ile Türkiye Türkçesi ayrı ses olayları geçirmiş dillerdir. O yüzden orada aynı seslere sahip şeyler bizde başka seslere denk gelir.

Tatarca ilk hecedeki o sesleri kurallı olarak Eski Türkçe u sesinden gelir. Öte yandan Tatarca ilk hece u sesleri ise kurallı olarak Eski Türkçe o sesinden gelir.

Burada da torgan sözcüğü bir eylemsi çekiminde tor- eylemidir ve bizdeki dur- eylemine denktir.
Tatarca torgan = Türkçe duran < Eski Türkçe turgan (duran)
Bu başlıktaki tartışmamızla hiçbir ilgisi yok kısaca.

Daha öñceden de dédiğim gibi, her gördüğüñüz ses dizilimini aynı şey sanmak sizi yañılgıya düşürür. Bunlarla ilgili kendiñizde sağlam bir temel oluşturmak istiyorsañız bir dizi bétiğe göz atmañız gérekir. Size dérli toplu (arada yañlışları da olsa) bir bétik öñerebilirim, orada tüm Türkçeleriñ her dönemi ve lehçesi için ayrı ayrı añlatılmış: Fuat Bozkurt, "Türkleriñ Dili", 2005, Kapı yayınları.
  • 2

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8285
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5368

Ynt: dorgan

İletigönderen datadeveb » 22 Oca 2019, 10:45

Verdiğim yazıda dedikleriniz yazıyor. Sesler benziyorsa bir yakın sözcük, bir yakın anlam bulabiliyoruz kimileyin. Yani düşünün ki bizde birleşik eylem ile doğan anlamlar etkisini tatarcada incelemişler. Torgan sözcüğünü irdeledim az biraz. Belki bir şey yakalarım düşüncesiyle. Yani bizde ağız olarak dormak eylemi görünüyor. Doran gibi sözcükler var. Ben kök veya ses uyumunda ortaya çıkmış anlamlara da bakıp dorgan sözcüğü anlam kazanır mı diye uğraştım. Şimdi uğraşımı erteliyorum. Bir yerlerde denk gelirsem konuyu ısıtırım. Betik konusunda öneri için sağ olun.
  • 0

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhidi söyleyelim. Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım, uymaya gayret edelim, salih kul olalım inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1346
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 171

Ynt: dorgan

İletigönderen Oktay D. » 22 Oca 2019, 10:57

Añlıyorum bir şeyler öğrenip bulmaya bir şeyler çıkarsamaya çalışıyorsuñuz. Ancak burası bir yazışmalık, bu özel koñu hakkında hiçbir şey bilmeyen veya kafası karışık birileri geliyor ve buraları okuyor. Siz buraya ham veya ilgili ilgisiz bilgileri dizerseñiz kafalar daha çok karışır. Ham bilgileri kendi kendiñize okuyuñ irdeleyiñ ancak buraya yazarken daha yalıñ şeyler yazıñ. Belli bir mantık süzgecinden ve eleştiri sürecinden geçmiş olsun. Ben veya başkası sürekli olarak sizin yazdıklarıñızı yalıñlaştırma durumuna düşmesin. Burası herkese açık bir yazışmalık, bir tartışmanıñ bağdaşımları ve ilişkileri belli olmayınca kötü oluyor.
  • 2

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8285
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5368

Ynt: dorgan

İletigönderen datadeveb » 22 Oca 2019, 12:24

Anlam tartışması konusu altındayız. Burada türlü türlü düşüncelerde olan kişiler geliyor diyorsunuz. Bu tartışma onların da işine gelecektir. Kendileri de birkaç bilgi öğrenmiş olacaklardır. Anlam tartışmalarında kabak veriden bu denli çekinilmemeli. Türkçe dillerini araştırmaya, öğrenmeye itici birçok durumu doğurabilir. Ben yazılarımda biraz daha açık yazarım. Ortak Türkçe Sözcük geliştirmede daha verimli olabilmek için, daha verimli katkı verebilmek için kişisel çabalarımı arttırıyorum. Kötüleştirme çabası değer biçersiniz ki bende göremeyeceğiniz bir edimdir.
  • 0

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhidi söyleyelim. Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım, uymaya gayret edelim, salih kul olalım inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1346
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 171


Dön Añlam Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 1 konuk

cron
Reputation System ©'