Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

sin-

Sözcükleriñ añlamları, kullanımları ile ilgili tartışmaları içerir.

Ynt: sin-

İletigönderen Türkeröz » 09 Şub 2013, 08:28

sın
Konu başlıkları  [gizle]
1 Karaçay Balkarca
1.1 Ad
1.2
1.3 Eylem
1.4
2 Kumanca
2.1 Ad
2.2
2.3 Eylem
2.4
3 Tatarca
3.1 Ad
3.2
[değiştir]

Karaçay Balkarca

[değiştir]Ad
Anlamlar
[1] mezar
[2] mezar taşı
[değiştir]Eylem
Anlamlar
[1] kırılmak
[değiştir]

Kumanca

[değiştir]Ad
Anlamlar
[1] mezar taşı
[değiştir]Eylem
Anlamlar
[1] kırılmak
[değiştir]

Tatarca

[değiştir]Ad
Anlamlar
[1] heykel, yontu
Kategoriler: Karaçay Balkarca sözcüklerAd (Karaçay Balkarca)AdAnlamı olan maddelerEylem (Karaçay Balkarca)EylemKumanca sözcüklerAd (Kumanca)Eylem (Kumanca)Tatarca sözcüklerAd (Tatarca)



Karaçay-Balkar Türkçesi'nde sın sözü mezar demektir. Anlamı da dış görünüm değil, gömülen yer demektir. Gerçek anlamından uzak mecazi bir anlam yüklemesi yapmış biri diye gerçekten de o anlamı olmaz. Boy'un anlamı da uzunluk, ölçü; endam da vücut, beden demektir. Türkiye Türkçesi'nde de böyle bir anlamı yoktur. Ayrıca bu sın sözü sın- eyleminin adlaşmış biçimidir. Sınmak eyleminin anlamı da biçmek, kesmek, kırmak; gömmek.. demektir, kökünden geliyor..
  • 0

Üyelik görseli
Türkeröz
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2995
Katılım: 25 Nis 2008, 17:08
Değerleme: 560

Ynt: sin-

İletigönderen Türkçe » 09 Şub 2013, 08:50

Sen tek kaynak olarak VikiSözlüğü mü kullanıyorsun? Türk Dili Dergisinde yazılanlar sana göre uydurma mı?
  • 0

Dilleri düzenleyen kurumlar bulunsa da dilin biçimini belirleyen kullanımdır. Bir sözcük bir dilde kullanımda ise o dili düzenleyen kurumun sözlüğünde olsa da olmasa da artık bir bildirme aracıdır. Yalnızca yeni sözler bulmak yerine onları kullanmak, uygulayıcı olmak durumundayız.
Türkçe
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 634
Katılım: 14 Ağu 2012, 23:27
Değerleme: 7

Ynt: sin-

İletigönderen Aygen » 16 Mar 2013, 12:45

Naci Eren'in "Hece Tahtaları" adlı kitabından:
"Sın kelimesi Çavuşça ve Tatarca'da yüz, resim, suret demektir. XVIII yüzyıl bilgin seyyahlarından Falk, Yenisey yazıtlarını (resimli taşlarını) tasvir ederken sıntaş terimini yani (geyik resmi bulunan taş) ve at taş at sureti bulunan taş anlamında kullanmıştı. ... Bu heykelleri diken en son kavim bunlar için şimdiye kadar muhafaza edilen Sın terimini kullanmıştır. W. Barthold bu şekilde yazmaktadır. Bu durumda, yüzyıllardır kullanılan ve mezar anlamına gelen "sin"  kelimesinin tasvirli mezar üzeri taşlarından kökenlendiği anlaşılmaktadır."
  • 0

Aygen
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 49
Katılım: 16 Mar 2013, 11:08
Değerleme: 0

Ynt: sin-

İletigönderen Türkeröz » 19 Mar 2013, 15:49

Sın sözünün kökü sı- (biçmek/bıçmak, yontmak, kesmek, oymak) kılgısından geliyor. O yüzden öyle denmiş olabilir. Heykel anlamı da görüntüsü, tasviri yüzünden değil yontularak (sınılarak) olmasından geliyor. Tasviri ise yontmanın sonucudur. Sin sözü gerçekte hiçbir zaman görüntü, yüz, resim, suret anlamı gerçek anlamı olmamıştır.
Ona bakarsak asmak da öldürmek demektir. Ama bu öldürmek anlamı asla gerçek anlamı değildir. Bu insan için kullanılan bir sözdür ve asmak eyleminin sonucunda oluşan ölmek eyleminin dolaylı anlamıdır. Asmak eyleminin asıl anlamı havaya dikmek, havada tutunmak demektir.
Mezar anlamına gelince de görüntülü, tasvirli olduğu için değil; toprağı kazarak (yontarak, biçerek, oyarak...) içine ölüyü yerleştirmesinden (gömmesinden) geliyor.
Anlayacağınız sin sözünün kökeni benim dediğimin gibi bir eylemi var dayandırdığım. Bu da dediğim anlamlarının nereden geldiğini açıkça gösteriyor. Ancak sizin iddia ettiğiniz hiçbir geçerli açıklaması yok.
  • 0

Üyelik görseli
Türkeröz
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2995
Katılım: 25 Nis 2008, 17:08
Değerleme: 560

Ynt: sin-

İletigönderen Aygen » 19 Mar 2013, 23:34

"Kırgızca sın kelimesinin, (suret, resim) anlamına geldiği kesin dille belirtiliyor:
W. Barthold, Türklerde ve Moğollarda Defin Merasimi Meselesine Dair, Belleten, Cilt XI, Sayı 43
  • 0

Aygen
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 49
Katılım: 16 Mar 2013, 11:08
Değerleme: 0

Ynt: sin-

İletigönderen Türkeröz » 25 Mar 2013, 15:43

Ona kalırsa TT'de de "suret" kelimesi "biçim" demektir. Ama "biçim" sözünün kökü "biç-" kılgısından geliyor ve anlamı da "kesmek" demektir. Kırgızca bunu yanlış çevirmiş olabilir. Ayrıca verdiğin kaynağın adına dikkatli bakarsanız "defin merasimi" sözü "gömü töreni" anlamına geliyor. Yani "sin-" oluyor.

Türklerin dağlara kutsiyet atfetmelerinin bir diğer nedeni, eski Türklerin inanıĢına göre
gökte oturan Tanrıya, yeryüzünde en yakın olan yerler, yüksek dağ baĢları idiler. Bu nedenle
Türklerde büyük ölülerin mezarları genel olarak dağ baĢlarında bulunmuĢtur. (Ögel, 1971, c.II:
159) Benzer biçimde özellikle hanedana mensup Moğolları bütün Moğol imparatorluğunda
zorlukla eriĢilecek yerlerde, bilhassa yüksek dağ tepelerinde defnedildikleri hakkında bütün
kaynaklar müttefiktir. (Barthold, 1947: 523). Moğolların Gizli Tarihinde, Cengiz Han‟, Huyildar
adında bir dostu ölünce onu, Halha boyundaki Orno‟u (dağının) eteğindeki kayalıklara
gömdürmüĢtür. (MGT, 1995: 47).
Eski Türk geleneklerinden bir diğeri de önemli Ģahısların, ağaçların altına defnedilmeleri
uygulamasıydı. Bu uygulama ağaç ve orman kültüyle ilĢkili görülemektedir.


Gördüğünüz gibi verdiğiniz başlıktan bir paragraf veriyorum buraya ve kullanılan sözlere bakarsanız "defnetmek:gömmek, sinmek" , "mezar:gömü, sin" demek oluyor.

Şu başlığa da bakarsanız, benim ad olan sözcüklerin köküyle ilgili görüşümü görürsünüz.

http://turkcesivarken.com/yazismalik/ht ... 636#p32636

Buradaki görüşümü de belirtirim ki "sin" sözü (adı) "sin-" eyleminden yalınlaştırılarak ad hale getirilmiştir (ad oldurulmuştur, yapılmıştır).

sin- :gömmek.
sin:gömü, mezar


alıntı:http://www.turkishstudies.net/Makaleler/1823515556_Onay%C4%B0brahim_S-2441-2455.pdf
  • 0

Üyelik görseli
Türkeröz
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2995
Katılım: 25 Nis 2008, 17:08
Değerleme: 560

Ynt: sin-

İletigönderen Aygen » 25 Mar 2013, 19:52

Ben konuyu açıklığa kavuşturmak için şöyle toparlayım:

Mezar anlamına gelen "sin" (eski kullanımı sın) sözcüğü başta  "sıgın" sözcüğünden türemiş (Altayca'da "erkek geyik" anlamında). Geyiğin eski inançlardaki yerini geçiyorum. Merak eden araştırsın, burada konu dağılmasın.

"Sıgıntaşı", "sığıntaşı", "at taş", "sin taş", "sıntaş" tarihte (tasvirli mezar taşı) anlamında kullanılmış.

Nedeni: Eskiden Orta Asya'da ölüyü gömdükleri yere bir taş ya da tahta dikerlermiş. Üstüne ölenin resmini yaparlar, ya da bazı simgeler koyarlarmış. Bazen de ölenin heykelini yapar gömülen yere dikerlermiş.  Bu üzeri resimli taşlar için yukarıda belirttiğim adlar kullanılmış.

"sın", "sin" sözcüklerinin görüntü, tasvir, heykel anlamları da buradan kaynaklanıyor olmalı. "sın", "sin" sözcüklerinin bu anlamları taşıdıklarının kayıtları var. Yazışmalıkta da daha önce yazılmış.

Zaman içinde "sin", mezar yeri anlamı kazanmış. Bunun anlaşılabilmesi için biraz açayım: Belediye kavramının olmadığı eski zamanlarda, insanlar, ölü ziyareti yapacakları zaman "sinlere gidelim" gibi konuşmalar yapmış olmalılar. Resimli taşların bulunduğu yer, doğal mezar alanları yerine geçmiştir. "Film oynatılan yere gidelim" demek yerine "filme gidelim" demek gibi.

"Sin" sözcüğü böylece zamanla (mezar yeri) anlamı kazanmıştır.

Anadolu ağızlarında aynı anlamda "sinlik", "sünü" gibi benzer sözcükler de var.

Konu Naci Eren'in "Hece Tahtaları" kitabında (Arkeoloji ve Sanat Yayınları) ayrıntılı olarak açıklanıyor. Ben yukarıda kısa bir alıntı yapmıştım.
Esen kalın.
  • 0

Aygen
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 49
Katılım: 16 Mar 2013, 11:08
Değerleme: 0

Ynt: sin-

İletigönderen Türkeröz » 13 May 2013, 18:08

Bu mezar taşı bugün de ve tüm dünyada kullanılmaktadır. Bugün bizim dilimize mezar sözcüğü yerleştiği için sın taş yerine mezar taşı diyoruz. Ama o zamanda (eskiden) mezar yerine göm- anlamında olan yani mezarın eski karşılığı olan sin sözcüğü kullanıldığı için mezar taşı yerine sın taş demeleri çok doğal. Taşa istenildiği kadar şekil verilsin ama bugün bile taşların üzerine şekil verilmese de ölenin hakkında küçük bilgi verilmektedir. Bunlar resim olmasa da üzerinde sonuçta yazılar var ve bu yazılar da resimler gibi şekil (sembol) demektir. Daha sonra da olayı tam bilmeyenler de sın (sin) sözüne gerçek anlamından uzak bir anlam yüklemişlerdir.

sin   
(I) a. esk. Ölü gömülen yer, gömüt, mezar, kabir, metfen, makber: “Sana ibret gerek ise / Gel göresin bu sinleri” -Yunus Emre.

Güncel Türkçe Sözlük

Şimdi, Yunus Emre "Gel göresin bu sinleri" derken "Gel göresin bu videoları/görüntüleri" mı dedi? Yoksa "mezarları" mı dedi?

Eski Türkçe'de görüntü/gör- anlamında kullanılan asıl söz şudur:

bitmek   
Çıkmak, görünmek

Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü

bet
Yüz, görüntü

Görüyorsunuz ki bugün yüz, görüntü anlamında olan bet sözünün bir eylemi vardır ve bu eylemi de o adla uyuşmaktadır. Ama sin sözüyle sin- eylemi hiçbir şekilde birbiriyle uyuşmamakta. Bugün bazıları kalkmış İngilizce gör- anlamında olan "see" sözünün değiştirerek (sın (seen) yaparak) bize görüntü/video anlamında kandırmaya çalışıyorlar.
  • 0

Üyelik görseli
Türkeröz
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2995
Katılım: 25 Nis 2008, 17:08
Değerleme: 560

Ynt: sin-

İletigönderen Oktay D. » 14 May 2013, 09:40

Türkeröz yazdı:Görüyorsunuz ki bugün yüz, görüntü anlamında olan bet sözünün bir eylemi vardır ve bu eylemi de o adla uyuşmaktadır. Ama sin sözüyle sin- eylemi hiçbir şekilde birbiriyle uyuşmamakta. Bugün bazıları kalkmış İngilizce gör- anlamında olan "see" sözünün değiştirerek (sın (seen) yaparak) bize görüntü/video anlamında kandırmaya çalışıyorlar.

"Görüntü" añlamındaki sözcük sin değil sın biçimindedir ve zaten bugün sına- sözcüğünde de geçer. İngilizce daha yokken var olan bir sözcüktür ve Türk dillerinde yaygındır. Uygurca ve Özbekçede /ı/ sesleri /i/ olduğundan dolayı sin < sın sözcüğüyle sin "mezar" sözcüğünü karıştırmamak gerek.

Her şeyi karıştırıp var olmayan ek ve köklerle açıklamalar yapmak, kökenbilgisi yapmak değildir.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8341
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5516

Ynt: sin-

İletigönderen Aygen » 14 May 2013, 10:44

Bugün bizim dilimize mezar sözcüğü yerleştiği için sın taş yerine mezar taşı diyoruz. Ama o zamanda (eskiden) mezar yerine göm- anlamında olan yani mezarın eski karşılığı olan sin sözcüğü kullanıldığı için mezar taşı yerine sın taş demeleri çok doğal.


Sin sözcüğü mezar anlamını sonradan kazanmış. Yukarıda açıklamıştım. Yunus Emre'nin döneminde artık yeni anlamında!

Uygurca ve Özbekçede /ı/ sesleri /i/ olduğundan dolayı sin < sın sözcüğüyle sin "mezar" sözcüğünü karıştırmamak gerek.


"Sin"in, "sıgın"dan geldiğini siz  kabul etmiyorsunuz anlaşılan. Sizce bu yad sözcük müdür?
  • 0

Aygen
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 49
Katılım: 16 Mar 2013, 11:08
Değerleme: 0

Ynt: sin-

İletigönderen Oktay D. » 14 May 2013, 11:23

Aygen yazdı:"Sin"in, "sıgın"dan geldiğini siz  kabul etmiyorsunuz anlaşılan. Sizce bu yad sözcük müdür?

Yad sözcük olduğunu söylemedim, tersine Türkçe olduğunu söylediğim birçok iletim bulunuyor. Néreden çıkardığıñızı añlayamadım. Ayrıca sin'in sıgın'dan gelip gelmediğini de tartışmadım. Dédiğim şey, Özbekçe ve Uygurcadaki sin "görüntü" sözcüğünüñ Eski Türkçe sın "görüntü" sözcüğünden geldiğidir, çünkü Uygurca ve Özbekçede tüm /ı/ sesleri /i/ olmuştur. Ancak, "mezar" añlamındaki sin sözcüğü başka bir sözcüktür.

Nitekim, DLT'de sın "mezar" olarak geçen bu sözcük, daha önceki dönemde Tariat yazıtlarında sin "mezar" olarak geçiyor. Bu dönemde de iki ünlü arasında /g/ yitimi olmadığına göre, sin birincil biçimdir, sıgın biçiminden geliyor olamaz.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8341
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5516

Ynt: sin-

İletigönderen Aygen » 14 May 2013, 12:23

Televizyonla ilgili tartışmada şunlar geçmiş:
Önce Kırgız Sözlüğü’ne baktık. Burada sın kelimesi mevcut olmasına rağmen öğrencilerin belirttiği gibi renk ile ilgili bir anlamı yoktu.
Sözlük’te, iki sın kelimesinin açıklaması yapılmış. Birincisi “1. İmtihan, uzmanlar vasıtasıyla yapılan muayene (expertise). 2. İç vasıf, karakter, seciye. 3. Sın atooç gram sıfat ismi, adjectif.” biçiminde açıklanmıştır (Yuhadin: 2008). İkincisi konumuzla ilgili değildir.
Divanü Lugati’t-Türk’te “boy, bos” anlamında sın kelimesi mevcut. Ayrıca
“mezar” anlamında bir sın sözcüğü daha var; ama bu sözcük birçok lehçelerde sin biçiminde olup konumuz dışındadır (Atalay: 1986).
Kazak Tilinin Sözdügi’nden tercüme edilip Türk Dünyası Araştırmaları Vakfınca yayımlanmış Kazak Türkçesi Sözlüğü’nde sın sözcüğü “tenkit, sınama” biçiminde anlamlandırılmıştır (Oraltay vd.: 1984).
Söz konusu sözcük, Tuva Türkçesi Sözlüğü’nde “1. Boy, endam. 2. Yamaç”
olarak açıklanmıştır (Arıkoğlu vd.: 2003).
Altayca-Türkçe Sözlük’te de sın sözcüğünün anlamı “1. Boy, gövde. 2. (Bitki
için) gövde. 3. Dağ sırası. 4. Uzunluk.” biçiminde verilmiştir (Gürsoy-Naskali
vd.: TDK).
Teleüt Ağzı Sözlüğü’nde aynı sözcüğün anlamı “1. Bel kemiği. 2. Boy, endam.
3. Bitki gövdesi” biçimindedir (Sırkaşeva vd.: 2000).
Bu sözcüğü Derleme Sözlüğü, Kıpçak Sözlüğü ve Azerbaycan Türkçesi Sözlüğü’nde bulamadık. Özbekistan SSR Fenler Akademiyası tarafından hazırlanmış Özbek Dilinin İzahlı Lugatı’nda da söz konusu sözcük mevcut değildir.
Karaçay-Malkar Türkçesi Sözlüğü’nde sın sözcüğünün anlamı “mezar; “dış
görünüş, kılık, sıfat; unvan, paye” biçiminde verilmiştir (Tavkul: 2000). Bu anlamlar içinde “dış görünüş, kılık, sıfat” biçiminde yapılmış olan açıklamanın konumuzu ilgilendirdiğini düşünmekteyiz.
Çuvaş Türkçesi-Türkiye Türkçesi Sözlüğü’nde sin sözcüğünün anlamları ise
sınalgı’yı açıklayacak mahiyettedir. Sözcük, “1. Yüz, çehre, kişilik, kişi, şahıs.
2. Suret, imaj, imge, hayal, tip, tarz, görünüş, portre. 3. Fotoğraf ” olarak an
lamlandırılmıştır (Bayram: 2007).
Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü’nde sın sözcüğünün karşısında “1. Mezar. 2.
Vücut” yazılıdır (Caferoğlu: 1968).


Türkçe ile akraba dillerde, "sın" sözcüğünün de mezar anlamları bulunuyor. Sizce bunun nedeni nedir?
Sıgın - sın / sin dönüşümü çok daha eskide olamaz mı?
  • 0

En soñ Aygen tarafından 14 May 2013, 12:26 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Aygen
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 49
Katılım: 16 Mar 2013, 11:08
Değerleme: 0

Ynt: sin-

İletigönderen Oktay D. » 14 May 2013, 12:46

Daha eskide iki ünlü arası -g- sesiniñ yittiğine dair bir dönüşüm var mı? Sizce "mezar" añlamı "görüntü, boy vs." ile ilgili midir? Vérdiğiñiz alıntıda söyledikleriñizi destekleyen bir şey görüyor musuñuz? Caferoğlu'nun sözlüğünde iki sözcüğü aynı maddeye yazması doğru mudur?
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8341
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5516

Ynt: sin-

İletigönderen Aygen » 14 May 2013, 13:52

Ben, bu sözcüğün sıgın - sığın - sıın (ya da sîn) - sın / sin yolunu izlediğini düşünüyorum. Bu, sın ve sin sözcüklerinin hem görüntü hem de mezar anlamlarını taşımalarını da açıklıyor.
  • 0

Aygen
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 49
Katılım: 16 Mar 2013, 11:08
Değerleme: 0

Ynt: sin-

İletigönderen Oktay D. » 14 May 2013, 14:18

Aygen yazdı:Ben, bu sözcüğün sıgın - sığın - sıın (ya da sîn) - sın / sin yolunu izlediğini düşünüyorum. Bu, sın ve sin sözcüklerinin hem görüntü hem de mezar anlamlarını taşımalarını da açıklıyor.

Néce açıklıyor, añlayamadım. Biçimden añlama yaptığıñız geçişi göremedim.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8341
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5516

ÖncekiSoñraki

Dön Añlam Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 1 konuk

Reputation System ©'