1. bét (Toplam 2 bét)

yönelme eki üzerine yeni gereksinim

İletiGönderilme zamanı: 07 Ara 2018, 09:07
gönderen datadeveb
Yönelme eklerinde bildiğimiz üzere -den, -dan, -e, -a eklerini kullanıyoruz. Ortak yönelme ekimiz var mı, üretebilir miyiz? Ne demek istiyorum. Öyle bir ek düşünün ki -den ve -e ekini aynı anda karşılasın. Örnek kurayım.

"Evden işe, işten okula, okuldan eve olacak biçiminde yaşam düzenim var."

Bu tümceyi aşağıdaki gibi hangi ekle kurabiliriz?

"Evden iş-? okul-? eve olacak biçiminde yaşam düzenim var."

Denemeler
"Evden işö okulo eve olacak biçiminde yaşam düzenim var."
"Evden işyen okulyan eve olacak biçiminde yaşam düzenim var."
"Evden işdey okulday eve olacak biçiminde yaşam düzenim var."
"Evden işeden okuladan eve olacak biçiminde yaşam düzenim var."

-eden, -adan ekleri oluyor gibi.

Ynt: yönelme eki üzerine yeni gereksinim

İletiGönderilme zamanı: 07 Ara 2018, 13:56
gönderen TürkçeSözlük78
"İşeden" sözcüğünün "işe yerinden", "okuladan" sözcüğünün de "okula yerinden" anlamını verme olasılığı çok yüksek. Bence güzel olmamış.

Ynt: yönelme eki üzerine yeni gereksinim

İletiGönderilme zamanı: 07 Ara 2018, 14:23
gönderen datadeveb
TürkçeSözlük78 yazdı:"İşeden" sözcüğünün "işe yerinden", "okuladan" sözcüğünün de "okula yerinden" anlamını verme olasılığı çok yüksek. Bence güzel olmamış.


İlk sanıda oluyor gibi duruyordu. Gün içinde yeniden düşündüğümde sizin söylediğiniz karmaşaya denk geldim. -eden, -adan eki gibi yeni bir ek sıkıntı çıkarıyor. Başka ek düşünülmeli. Geçmişte kullanılıpta günümüzde yitmiş durumda olan ekler de ele alınmalı. Yeni bir -de de karmaşasına neden olmayalım (bu durum yazılırken sıkıntı çıkarıyor ya... dahi anlamındaki de ayrı yazılır olayı). ::)

Ynt: yönelme eki üzerine yeni gereksinim

İletiGönderilme zamanı: 08 Ara 2018, 12:58
gönderen Oktay D.
+dAn eki yönelme eki değil çıkma ekidir.

Siziñ istediğiñiz şey çıkma ile yönelme ekleriniñ her iki nesne için de geçerli olması sanırım, doğru mu?

Bunu karşılayacak bir ulacımız var: ara.

Günümüz kullanımında bir örnek bulunuyor
evden iş ile okul arası bir düzenim var


Daha eski kullanımlara baktığımızda
Evden iş okul arası bir düzenim var.


Örneklerini yazdığıñız +yAn ve +dAy eki ise uydurmadır, öyle bir ek Türkçede bulunmuyor.

Ynt: yönelme eki üzerine yeni gereksinim

İletiGönderilme zamanı: 08 Ara 2018, 15:47
gönderen datadeveb
+dAn eki dediğiniz gibi çıkma eki olarak tanımlansa da çıkma durumu yönelmeyi barındırır. "Evden gidiyorum" dediğimizde burada bir yönelme vardır ama yönelmenin başlama noktasını alıp ucu bucağı olmayan yönelişlere bağlarız. Bu söylediğim şey için yönül sözcüğü mü daha doğru bir sözcük olur bir an için düşündüm. Gönül sözcüğünden örnek alarak... Ayak üstü.

Şimdi belirttiğiniz ulaç ile kullanırsak ne olduğunu ve gereksinim duyduğum eke neden gereksinim duyduğumu göstermeye çalışayım.

"Evden iş ile okul arası bir yaşam düzenim var."

Sözcükleri tek tek işleyin

"Evden"
"Evden iş"
"Evden iş ile"
"Evden iş ile okul"
"Evden iş ile okul arası" (buraya gelene dek tümcenin anlam bağı belirsiz, sözcükleri son sözcüğü duyana dek öbekleştirmek güç. Her durum gerçekleşebilir. Evden iş ile okul sıkıntılarını uzaklaştırıyorum gibi tümce bile kurabiliriz. Burada yönelme anlamlarına vurgular sözcüklere yüklenemediği için evden işe, işten okula, okuldan eve sözcüklerinin verdiği düşünceyi veremiyor.)

Uydurma eklere gelince... Uyduracağım, uydurmaya çalışacağım kesin. Sonuçta bir arayıştayım. Bu arayışı karşılayacak ek var olan ya da önceden var olmuş olan ek olmak zorunda değil benim için. Benim gereksinim duyduğum bu anlam bağlarını eklerle oluşturmak.

Ynt: yönelme eki üzerine yeni gereksinim

İletiGönderilme zamanı: 08 Ara 2018, 18:21
gönderen Oktay D.
Çıkma çıkma durumudur, yönelme de yönelme. Kavramları, sözcükleri, kökleri, ekleri, añlamları, her şeyi birbirine karıştırıyorsuñuz.

Uydurduğuñuzda Türkçeniñ dışına çıkıyorsuñuz, burada Türkçeye karşılıklar arıyoruz, kendi kişisel diliñize değil.

Ynt: yönelme eki üzerine yeni gereksinim

İletiGönderilme zamanı: 08 Ara 2018, 19:10
gönderen datadeveb
Oktay D. yazdı:Çıkma çıkma durumudur, yönelme de yönelme. Kavramları, sözcükleri, kökleri, ekleri, añlamları, her şeyi birbirine karıştırıyorsuñuz.

Uydurduğuñuzda Türkçeniñ dışına çıkıyorsuñuz, burada Türkçeye karşılıklar arıyoruz, kendi kişisel diliñize değil.


Çıkma ve girme durumları yön kavramını kapsarlar. -e eki girme, -den eki çıkma anlamına erer. Ona karşıtlığım yok. Yalnız ikisi de yön anlamını kapsayan ektir. İkisi de yönelme olarak algılanır. Biri içe yönelme, diğeri dışa yönelme anlamını kendiliğinden kazanır.

Kırmızı evden gidiyorum. Kırmızı eve gidiyorum. İkisi de yönelme kavramını taşıyor.

Başlattığım konuya gelince eklerle gereksinim duyduğum biçimde söz kurabilir miyiz durumuna deneme yanılma ile de ek bulabiliriz. Kesinlikle şu ektir gibi bir tuttumum yok ki. Deniyorum yalnızca. Konuya sarkıt edelim kazaklar devam etmek sözcüğü yerine kullanır . İkilemlikler her en genişlik, enitin bölünemez anlamlı kısa bölümü de olur.

Ynt: yönelme eki üzerine yeni gereksinim

İletiGönderilme zamanı: 08 Ara 2018, 19:12
gönderen TürkçeSözlük78
datadeveb yazdı:Kırmızı evden gidiyorum. Kırmızı eve gidiyorum. İkisi de yönelme kavramını taşıyor.


"Kırmızı evden gidiyorum." tümcesi "kırmızı evden uzaklara gidiyorum." anlamı taşıyor. Eğer anlamı kırmızı eve gitmek anlamını taşısaydı buradaki ek yönelme eki olurdu. Kırmızı evden ayrıldığını gösterdiği için bu ek yönelme değil ayrılmadır.

Ynt: yönelme eki üzerine yeni gereksinim

İletiGönderilme zamanı: 08 Ara 2018, 19:43
gönderen Oktay D.
datadeveb yazdı:Kırmızı evden gidiyorum. Kırmızı eve gidiyorum. İkisi de yönelme kavramını taşıyor.

Çıkma durumu yönelme durumunuñ karşıtı oluyor, nasıl aynı añlamı taşısın ki! Bu yañılgı, sağı solla karıştırmaktan daha kötü bence, sanki sağ ile soluñ aynı yön olduğunu söylemek gibi.

Ynt: yönelme eki üzerine yeni gereksinim

İletiGönderilme zamanı: 08 Ara 2018, 21:36
gönderen datadeveb
Bu bakış açınızla alakalı bir durum. -de bulunma eki, -den bulunduğundan ayrılma eki. Bulunduğundan ayrılma eki aynı enit zaman te kökten dışa yönelme anlamını kapsayan ek oluyor.

-e (nerede olduğun önemli olmaksızın köke yönlendiren ek) + (varılma yönü)
-den (nereye olduğu önemli olmaksızın kökten yönlendiren ek) + (çıkılma yönü)

Nereye yöneldin? (yönelmenin başladığı nokta biliniyor ya da önemsenmiyor)
Nereden yöneldin? (yönelmenin varılacağı, varıldığı nokta biliniyor ya da önemsenmiyor)

•----->? (-den)
?----->• (-e)
•----->• (-den -----> -e)

Benim aradığım arada kalan sözcüğe gelecek ekin -den + -e anlamını aynı anda karşılayabilecek ek.

kök-den kök-? kök-e

•----->•----->• (-den -----> ? -----> -e)

Ynt: yönelme eki üzerine yeni gereksinim

İletiGönderilme zamanı: 08 Ara 2018, 21:53
gönderen TürkçeSözlük78
"Bizim evden ta okula dek gittim." ?

Ynt: yönelme eki üzerine yeni gereksinim

İletiGönderilme zamanı: 08 Ara 2018, 22:00
gönderen datadeveb
"evden okula, okuldan işe, işten parka, parktan komşuya, komşudan sana gelirim"

"evden okul? iş? park? komşu? sana gelirim"

Böyle bir çözüm olması gerek.

Ynt: yönelme eki üzerine yeni gereksinim

İletiGönderilme zamanı: 08 Ara 2018, 23:28
gönderen Oktay D.
datadeveb yazdı:Bu bakış açınızla alakalı bir durum. -de bulunma eki, -den bulunduğundan ayrılma eki. Bulunduğundan ayrılma eki aynı enit zaman te kökten dışa yönelme anlamını kapsayan ek oluyor.

Sözcük oyunu yapıyorsuñuz.

Durumuñ adında "yönelme" var diye yönelmek eyleminiñ tüm añlamlarını söz koñusu terime boca étmek çok yañlış. Terimlere Google Çeviri gibi bakmak olur bu.

Yönelme Durumu, dilbiliminiñ bélirli bir terimidir ve "-e doğru" añlamını katan, nesneye doğru yönelimi añlatan dil birimidir. Öte yandan Çıkma Durumu ise "-dan dışarı" añlamını katan, nesneden ayrılmayı/çıkmayı añlatan dil birimidir. Bu ikisi farklı şeylerdir, Türkçede de farklı eklerle kullanılırlar. Türkçede (aslında hiçbir dilde) yönelme durumu ekini çıkma durum eki gibi kullanamazsıñız.

Çok açık bir biçimde
evden geldim
eve geldim
ayrık añlamlara sahiptir. Biri, diğeriniñ eylemsel karşıtıdır.

Ynt: yönelme eki üzerine yeni gereksinim

İletiGönderilme zamanı: 09 Ara 2018, 00:11
gönderen datadeveb
Sözcük oyununu arttırayım öyleyse

-den : doğuş yönelimi
-e : batış yönelimi

"Arkadaşlar ben bu yönden gideceğim."
"Arkadaşlar ben bu yönde gideceğim."
"Arkadaşlar ben bu yöne gideceğim."

Şimdi söyleyin bana yönden sözcüğündeki -den eki ayrılma kipi (hâli) olarak görürsek sözü söyleyen kişi sözü söyler söylemez yönden çıkmış olur mu, olmaz mı? 8)

Ynt: yönelme eki üzerine yeni gereksinim

İletiGönderilme zamanı: 09 Ara 2018, 00:17
gönderen TürkçeSözlük78
"Arkadaşlar ben bu yönden gideceğim." > gelecek zamanlı ayrılma eki (yönden gidecek ama şimdi değil)
"Arkadaşlar ben bu yönde gideceğim." > bulunma eki
"Arkadaşlar ben bu yöne gideceğim." > yönelme eki