Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Türk Dili Derneği Sanal Toplantıları - 4 [10.05.2020]

Türk Dili Derneği'niñ etkinliklerini içerir.

Türk Dili Derneği Sanal Toplantıları - 4 [10.05.2020]

İletigönderen Gökbey » 07 May 2020, 17:19

Bu yédigün dördüncüsünü düzenleyeceğimiz sanal toplantımızda soñ günleriñ gündemde olan sağlık sözcüklerini soñuca bağlamayı amaçlamaktayız.

Kamuya açık olan toplantımıza bekleriz.

Günay: 10.05.2020
İmin: 17.00
Açarsöz: 546520
Bağlantı: https://us04web.zoom.us/j/9626241161?pw ... FHZ0dnZz09
  • 0

Ekler
sanal-toplanti-duyurusu.jpeg
sanal-toplanti-duyurusu.jpeg (181.62 KiB) 592 kéz görüntülendi
Üyelik görseli
Gökbey
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 1779
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:15
Konum: Azerbaycan/Bakü
Değerleme: 519

Ynt: Türk Dili Derneği Sanal Toplantıları - 4 [10.05.2020]

İletigönderen Gökbey » 17 May 2020, 00:38

Yaptığımız 4 sanal toplantı soñucunda vardığımız yargıları aşağıda yazdım. Eksikleri gédikleri varsa toplarlayıp bitirelim imece biçimde. Soñrasında basın yayın kuruluşlarına duyuruya çıkabiliriz.


GÜNDEMDEKİ SAĞLIK SÖZCÜKLERİNİÑ TÜRKÇE KARŞILIKLARI ÜZERİNE

Türk Dili Derneği


Tüm ülkeler gibi yurdumuzu da étkisi altına alan salgın, alışkanlıklarımızı değiştirdiği gibi dilimize de étki éderek sözcüklerimizi tepe taklak devirdi. Korona virüsü olarak birden bire dilimizden düşmeyen bu salgın yédiden yétmişe néredeyse hepimize yéñi sözcükler öğretip ortak bir gündem maddesi yarattı. Bu yazıda, onumda (tıpta) géñel géçer olan söz koñusu sözcükleriñ toplum tabanındaki kullanım alañlarına değinerek öñerilerimize gérekçeleriyle birlikte yér vérdik.

Salgın, hepimiziñ yaşam alışkanlıklarını kökünden değiştirdi. Bu koñuda yüzlerce, biñlerce örnek vérilebilir. Bu örneklerden biri de sanal toplantılardır. Bundan üç béş ay öñcesinde işletmeleriñ, okullarıñ, dernekleriñ, üniversiteleriñ sanal toplantılarla bir araya gelerek konuşmalar yapması, sunuştaylar gérçekleştirmesi yadırganabilecek bir durumken bugün olağan karşılanmakta, olması géreken bir adım olarak görülmektedir. Üniversiteleriñ sanaldan yaptığı sınavlara, sanal sunuştaylar da eklenerek biñlerce km uzaklıktaki kişilerle iletişim kurulup işleriñ böyle de yürüyebileceği benimsenir bir durum aldı. İşte böylesi bir ortamda bizler de Türk Dili Derneği olarak yıllardır yapageldiğimiz sanal toplantılarımızı yönetim kurulu ile sınırlandırmayarak kamuoyunuñ katılımına açtık. Bu toplantılarda sağlıkla ilgili soñ dönemlerde kullanım oranı artan sözcükler üzerinde durduk, tutanaklarımızı yazdık, öñerilerimizi sunarak pişmesini bekledik. Yordamımızı gözden géçirip sözcükleri bir süzgeçten eledik. İlkini 26.04.2020'de gérçekleştirdiğimiz bu sanal toplantıları ayrı ayrı toplamda da dört kéz düzenleyerek bir soñuca ulaştık. Bu dört toplantınıñ sürdüğü bir aylık süreçte söz koñusu sözcükleri ara ara kamuoyuna bildirerek yoklama çektik. Öñerilen sözcükleri soñraki toplantılarda yéniden gözden géçirdik. Bu süreçte olgunluğa eriştiği kanısına vardığımız bu sözcükleri ulusumuzuñ bilgisine sunarız.

epidemi: salgın
Salgın sözcüğü dilimizde öteden beri kullanılan bir söz olmakla birlikte işleklik bakımından gerek toplum gerek de onum (tıp) alañında işlekliği bulunur. Bu yüzden salgın sözcüğü yérine yéñi bir karşılık aranmasına gérek olmadan kullanımı sürdürülmelidir.

pandemi: büyük salgın / genel salgın
Birebir çeviride tümsalgın olarak karşılık vérilebilirse de bu tür durumlarda kendi bakış açımızı, kendi ulusal añlağımızı (zekâmızı) séçmemiz gérekir, görüşüyle buna sıcak bakılmadı. Yérel ağızlarımızda bulunan kıran sözcüğü üzerine de duruldu. Öte yandan karasalgın sözcüğünü de gündemimize alıp denemelerini yaptık. Nitekim kıran ile karasalgın sözcüklerinden hep ölümcül durum bélirttiğinden cayıldı. Dudak uçuğu da bir bakıma pandemi özelliği taşır ancak ölümcül déğildir. Doktorlarımızıñ bildirdiğine göre yaşam boyu bizimle var olan yavılar (virüsler) olarak tüm kişioğlunda görülen bu tür sayrılıklar bulunur. Bu durumda şimdilerde gündemimizde olan ölümcül bir salgına bakarak duygusal davranış sergilemek doğru olmaz. Bu bağlamda öñceki örneklerini de göz öñüne alarak büyük salgın sözcüğü üzerinde uzlaştık. Büyük elçilik bu öñerimize arka çıkacak bir örnek olarak gösterilebilir. Yine müdürlük ile géñel müdürlük kavramlarınıñ ayrılışı örneğini de göz öñüne alıp géñel salgın démeniñ de uygun olacağı yargısına vardık.

ölümcül salgın: karasalgın, kıran
Büyük salgınıñ / géñel salgınıñ ölümcül olması durumunda kıran ya da karasalgın sözcüklerinden biriniñ yéğlenebilir olduğu görüşündeyiz. Kovid-19 yavısı ölümcül özellikler gösterdiğinden bir tür kıran / karasalgın olarak tanımlanabilir.

droplet: damlacık
Yaygın kullanım alañı bulunan damlacık sözcüğünüñ kullanımınıñ sürmesi gérekir. Kavramı karşıladığından yéñi bir karşılık aranmasına gérek yoktur.

maske: yüzlük
Var olan örneklerden yola çıkıldığında maske sözcüğü yérine yüzlük démeyi uygun bulduk. Boynumuza takdığımız nésneye boyunluk, öñümüze giydiğimiz giysiye öñlük, gözümüze taktığımıza da gözlük dédiğimiz gibi yüzümüze taktığımız/giydiğimiz nésneye de yüzlük démemiz dilimiziñ doğal sözcük yaratma sürecinden biri gibi karşımızda durur. Öte yandan allık (makyaj) yapılırken yüzü kaplama işlemine de yüzlük dénmesi kavramı karşılar.

siperlik maske (face shield mask): yüz kalkanı
Yéñi bir araç olduğundan dilimize yérleşmeden kullanım alañı bulan yüz kalkanı sözcüğü, aracıñ gérek yapısını gérek de işlevini doğru tanımladığından iyi bir karşılıktır. Yüz kalkanı sözcüğünü birçok üreticide, satıcıda ve basın yayın kuruluşlarınıñ yayınında gördüğümüzü sévindirici bir durum olarak değerlendirmekteyiz. Toplum tabanında da yaygınlaşmasını umuyoruz.

semptom: bélirti
Yaygın kullanım alañı bulunan sözcüğüñ onum bétiklerinde (tıp kitaplarında) géçtiği çalışmalar da vardır. Doğru bir karşılık olduğundan kullanımı sürdürülmelidir. Yine semptomik de bélirtisel, olumsuzluk eki olarak kullanılan asemptom da dilimizde bélirtisiz olarak karşılık bulur.

sosyal mesafe: güvenli uzaklık
Sosyal sözcüğünüñ karşılığı toplumsal, mesafe sözcüğünüñ ise uzaklıktır ancak toplumsal uzaklık olarak kullanılması uygun déğildir. Sosyal mesafe bir tür koñum bélirtir. Tinsel (ruhsal/psikolojik) bir durumu añlatmaya daha eğilimli bir sözdür. Oysa günümüzde añlatılmak istenen tinsel déğil fizikî mesafe koymak, aralık bırakarak iletişimde olmaktır. Bu yüzden bu durumuñ olumlamasını yaparak güvenli uzaklık démek dilimize ve yaşam añlayışımıza eñ uygun déyiş olacaktır, görüşünde uzlaştık.

izolasyon: yalıtım
Dilimizde yaygın bir kullanım alañı bulunan yalıtım sözcüğü, onum alañında da kavramı karşılar.

sosyal izolasyon: toplumsal yalıtım
Kişiniñ kendini toplumdan ıraklaştırması, uzak tutmasından dolayı kendini yalıtması, toplumsal yalıtım olarak adlandırılabilir.

karantina: kapantı
İtalyancada gemileriñ kırk günlük toprağa çıkma yasağına vérilen bu ad, soñraları añlamını géñişleterek günümüzdeki biçimini almıştır. Karantina altına alınan kişi ya da hayvanlar bir yérde kapalı olarak tutulur, sayrılıklarınıñ yayılmasınıñ öñüne géçilir. Bir yérde zorunlu olarak tutulma, kapalı bulundurulma durumundan dolayı kapantı sözcüğünü uygun bulduk. Kapamak sözcüğüne eklenen -XntX géçmiş dönemdeki örnekleriyle de hep kötü durum bélirten sözcüklerde kullanılmıştır. Tiksinti, sıkıntı, kuruntu, kesinti, akıntı örneklerinde olduğu gibi kötü durum bélirten bu ek ile kapantı sözcüğünü söz koñusu kavram için uygun bulmaktayız.

pik noktası (peak): doruk, tepe
Yaygın bir kullanım alañı olan tepe noktası birçok kişiye kavranç (matematik) derslerinden tanıdık gelecektir. Buna ek olarak "... doruk yapmak...", "... doruğa çıktı..." gibi sözler de kullanılabilir.

salgınıñ plato yapması: salgınıñ düzlüğe çıkması / durağanlaşması / duraklaması
Düzlük diye karşılığı bulunan plato sözcüğüne gönderme yaparak salgınıñ doruğa çıkmasından (pik yapmasından) soñraki aşamasına plato yapması déniyor. Bunuñ yérine salgınıñ düzlüğe çıkması yéğelenebilir. Yine buna ek olarak durağanlaşması, duraksaması gibi sözcükler de birer séçenektir.

enfeksiyon: bulaşı(m)
Kocaeli Üniversitesinin 2006 yılında yayımladığı Türkçe Tıp Terimleri Kılavuzu'nda da gördüğümüz bulaş sözcüğü, korona yavısı (virüsü) ile birden toplum olarak hepimiziñ bildiği bir sözcüğe dönüştü. Basın yayın kuruluşlarınıñ yanı sıra ülke yöneticilerimiz de enfeksiyon yérine bulaş déyince yaygınlık kazandı. İşiñ özünde Türkçe bir sözcüğüñ yaygınlaşması sévindiricidir ancak dil bilgisi kurallarına aykırı bir sözcüğüñ dolaşıma girmesi ürkütücüdür. Bulaş sözcüğünü görüş, varış, barış, buluş gibi sözcüklerden biri sanarak kullananlar, yine bu beñzeri sözcüklerden dolayı yanlışlığını da görmeyenlerden dolayı yaygınlığı ilerledi. Oysa örneklerdeki sözcükler -ş eki déğil, -Xş eki almışlardır. Bu yüzden bu ek bulamak sözcüğüne gelmiş olsaydı doğrusu bulaş déğil bulayış olurdu. Bu yanlış durum birçok dilciniñ uyarısıyla düzeltilmeye çalışarak dile getirildi, ilgili yérlede yazıldı. Bizler de söz koñusu sözcüğüñ bulaşı ya da bulaşım olarak kullanılmasını savunmaktayız.

enfekte: bulaşık
Kırmaktan kırık, çıkmaktan çıkık, sökmektek sökük örneklerinde olduğu gibi bulaşmaktan da bulaşık sözcüğü çıkar ortaya. Dar añlamda yalñızca yémek artıklarınıñ bulaştığı tabak çanağı bélirtmek dışında sayrılıklarıñ (hastalıklarıñ) bulaşması durumunda da bulaşık sözcüğü gérçek añlamında kullanılabilir. Böylece öñ ad durumundaki enfekte hasta bulaşık hasta, bulaşmış hasta daha da doğrusu bulaşık sayrı, bulaşmış sayrı diye söylenebilir. Beñzer olarak enfekte olmak durumunu bulaşmak, bulaştırmak olarak kullanabiliriz.

dezenfekte: arındırma
Enfekte bulaşık, dezenfekte de bulaşığı arındırmak démektir. Dilimizdeki arındırmak sözü durumu açıklayıcı nitelikte olduğundan dezenfekte étmek yérine arındırmak, dezenfeksiyon yérine arındırma, dezenfektan yérine de arındırıcı, arıtan sözcüklerini uygun olur.

sanitasyon: sağlıklama, sağaltma
Kişiniñ yéñiden sağlığını kazanmasında uygulanacak yol yordamı bildiren sözcüğe karşılık sağlıklama ya da sağaltma sözcüklerini kullanmayı uygun görmekteyiz.

filyasyon: bulaşı kovuşturma
Kişiniñ sayrılık tanısı (teşhisi) koñmadan öñce iletişimde olduğu kişileriñ de salgından étkilenmesi ya da doğrudan étkileyici oluşu söz koñusu olduğundan o kişileriñ de izleriniñ sürülerek kaynağa ulaşma sürecine filyasyon dénir. Bu arayış, savcılarıñ bir olayı kovuşturmasıyla beñzer yapıda olduğundan bu durumu bulaşı kovuşturma olarak adlandırmak doğru olacaktır.

ventilatör: solunum aracı, solutaç
Yaygın olarak kullanım alañı bulan solunum cihazı sözcük öbeği bulunsa da cihaz yérine aygıt ya da araç diyerek dilimize daha duru bir kazanç sağlayabiliriz. Yine araç géreç yapma eki olan -Aç ile türetilen büyüteç, tıkaç gibi örneklerde olduğu gibi solutaç diye tek sözcüklük bir karşılık da yéğlenebilir.

entübe étmek: solutmak
Borulamak diye kılavuzlarda bir karşılığı bulunsa da yéğlenmesinde çekinceler yaratıyor. Boru sözcüğünüñ kaba bulunması buna néden olabilir. Oysa soluk borusu gibi örneği de bulunur. Nitekim yéñi bir sözcük aranırsa borulamanıñ amacı göz öñüne alınarak solutmak sözcüğü kullanılabilir. Bu durumda entübe édilen de solutulan diye bélirtilir. Entübasyon ise soluklandırma olarak adlandırılır.

immün: bağışık, bağışıklık
İmmün sözcüğü ile türevleriniñ tümünüñ bağışıklık sözcüğü ile karşılanan yaygın bir karşılığı vardır. Bu kullanım sürdürülmelidir.

zootonik: sakağı
Hayvanlardan kişioğluna géçebilen sayrılıklara dénen zootonik sözcüğü yérine, dilimizde beñzeri bir karşılığı olan sakağı sözcüğünüñ kullanılmasını uygun bulmaktayız. Güncel sözcüklerimizde de bulunan sakağı sözcüğü, özellikle atlardan kişilere géçen sayrılıkları bélirtmek için söylenir. Géñiş añlamda kullanılmasını öñe sürdüğümüz bu sözcük, yıllar öñce yérel ağızlarda at yarışı kazananlara vérilen nésneye dénilen ödül sözcüğünüñ géñiş añlamda mükafat sözcüğü yérine kullanılması gibi değerlendirilebilir.

vaka: olgu, oluntu, sökel
İlk toplantılarımızda vaka yérine sökel sözcüğünü öñe sürdük. Sökel, yérel ağızlarda bulunan güçsüz, düşkün añlamını véren bir sözcüktü. Kimi yérlerde de soğuk algınlığına yakanlanmış sayrıları, kimi yérlerde de sakat kimseleri añlatmakta kullanılır imiş. Araştırmalarımız soñucu daha çok hasta añlamında kullandığımız vaka sözcüğü yérine sökel sözcüğünüñ uygun düşeceği görüşünde olarak karşıklıklar dizimine aldık, çevremizde paylaştık. Ne yazık ki olay sözcüğü ile karıştırdığımızı sananlar oldu. Kimi doktorlar da olgu sözcüğünü yaygın biçimde kullandıklarını dile getirdi. Oysa dilimize Arapçadan géçmiş olan vaka sözcüğü olay, vakıa sözcüğü ise olgu démektir. Ne yazık ki vaka ve vakıa sözleriniñ birbirine karıştırılması soñucu gérçekte olay anlamına gelen vaka sözüne olgu dénmiştir. Bu añlam açısından yanlıştır. Çünkü olgu ve olay ayrı kavramlardır. Olgu, gérçeklik iken olay ise olgunuñ tek tek örneklerine vérilen addır. Örneğin, serbest düşme fiziksel bir olgudur ancak bir elmanıñ ağaçtan yére düşmesi bir olaydır. Dolayısıyla Kovid-19 bulaşısı bir olgu iken bir kişiniñ Kovid-19 bulaşısına yakalanması bir olaydır. Ancak bunu olay olarak tanımlamak yadırganabilir. Sağlık bilimlerinde ve hukukta bu tür durumlara İngilizce terim olarak, durum añlamına gelen case dénmektedir. Buna durum démek de olay démek gibi yadırgayıcı olabileceğinden, zaten olmuş bir durumu açıklamak için oluntu sözcüğünü öñeriyoruz. Oluntu sözcüğü daha önce açıkladığımız -XntX ekiyle türetilmiştir. Olmuş bir durumu añlatır.

test: sınama, sınak
Yalñızca onum alañında déğil eğitim, öğretim gibi tüm alañlarda kullanılan test sözcüğü yérine sınama, sınak gibi sözcükleri kullanmak uygun olur.

virüs: yavar, yavıt, yavık, yavı, yavman, yavcı...
Virüs için yaptığımız tartışmada yav kökü üzerinde durduk. Yavru sözcüğü herhangi bir canlınıñ eñ küçüğü olarak adlandırılır. Öte yandan bit yavrusu anlamındaki yavşak, yine kene añlamındaki yavsı da bu kökten olmalı. Démeli yav kökü küçük canlılar için kullanılabilmektedir. Ek olarak virüs biz insanlar için mutlak kötü bir yapıdadır. Bu yüzden yabız, yavlak gibi sözcükler üzerinden de devinilebilir. Böylece birkaç sözcük üzerinde durduk: yavar, yavıt, yavık, yavı, yavman, yavcı... Virüs için yav- kökü eylem ise yavı sözcüğü yapı olarak da uygun olur. Ad kökenliyse de yavsak, yavınık gibi sözckler de sınanabilir.

süper taşıyıcı: delim taşıyıcı
Eñ az 3, eñ çok 7 kişiye bilerek ya da bilmeyerek bulaştıran kişiye yayan taşıyıcı sözcüğünü kullanabiliriz. 7'den çok kişiye bilerek ya da bilmeyerek bulaştıran kişiye de Divan-ı Lügat-it Türk'de géçip çokluk añlamını véren delim sözcüğü ile bélirtebiliriz.

salgın öñlemlerine uymayan kişi: yasaktutmaz, kanmaz
Salgın öñlemleri kapsamında alınan yasaklamaları umursamayarak görmezden gelen, küçümseyerek yasağı delenlere yasaktutmaz dénebilir. Söylenen, añlatılan koñunuñ gérçekliğine inanmayı bildiren kanmak sözcüğü üzerinden bunuñ olumsuzunu bélirtecek kanmaz sözcüğü de yéğlenebilir.

Kapantıdan (karantinadan) dolayı evlerde kaldığımız şu günlerde gündemimize giren, toplantılarımızda da dile gelen şu sözcükler üzerinde de tartıştık.

web meeting: sanal toplantı, ağ toplantısı

webinar (webiner): sanal sunuştay, ağ sunuştayı
web ile seminar sözcükleriniñ kesip biçilerek dikilmesiyle oluşturulan webinar sözcüğünü dilimizde sanal sunuştay ile karşılayabiliriz. Workshop yérine toplum tabanında yaygın kullanım alañı bulan çalıştay sözcüğünüñ varlığı da seminer añlamındaki sunuştay sözcüğüne arka çıkacağından sanal sunuştay sözcüğü üzerinde uzlaştık.

home office: evden iş, uzaktan çalışma

Kamuoyunuñ bilgilerine sunarız.

BÉTİNDEN ÇIKARILANLAR:
Oy birliği olmayan sözcükler aşağıya alınmıştır.


hastane: sağlıkevi
Eski dilimizde hasta yérine sayrı dénirdi. Yine bugün işlek kullandığımız hane sözcüğü de ev añlamına gelir. Çoğu kéz bu iki sözcük birebir çéviri yapılarak sayrıevi olarak özleştirilmeye çalışır. Oysa bakış açımız olumlu dil kullanmaktan yana olmalıdır. Bu yüzden sayrılarıñ (hastalarıñ) toplandığı bir yér olarak déğil, sağlık bulunan, sağlık kazanılan bir yér tanımlaması yaparak sağlıkevi karşılığını uygun görmekteyiz. Yayınevi, basımevi, tutukevi gibi örnekleri de bulunan bu söz yapısı bizlerce yadırganmayacak durumdadır. Öte yandan sözünü éttiğimiz bakış açısıyla sağlık ocağı da bugün hepimizce bilenen bir addır. Beñzerlikleri de işlevleriyle ilişkili olacaktır. Burada bélirtilmesi géreken ise sağlık ocaklarına bağlı küçük birimlerdeki sağlıkevlerine de yéñi bir adlandırmayla sağlık birimi dénilmesidir.

sahra hastanesi: géçici sağlıkevi
Géreksinimleri karşılamak için ivedi biçimde kurulan, görevini yérine getirip kullanım süresi biten ve ivedi biçimde eldeki olanaklarda oracıkta kurulan sağlıkevlerine sürekli olmayan özelliğinden dolayı géçici sağlıkevi dénmesi uygun olacaktır, görüşündeyiz.

pozitif: olumlu

negatif: olumsuz
  • 1

Üyelik görseli
Gökbey
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 1779
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:15
Konum: Azerbaycan/Bakü
Değerleme: 519

Ynt: Türk Dili Derneği Sanal Toplantıları - 4 [10.05.2020]

İletigönderen hskizilcik » 17 May 2020, 01:17

* hastane: sağlıkevi karşılığı bence uygun değil. Çünkü sağlık ocağı kullanımı ile çok yakın. Sıkıntılı olur.
* "veya" bağlacı yerine "azı" kullanmak, yalnızca kişilerin bizi anlamamasına ve daha kötüsü tepki göstermesine yol açabilir. Tepki çekmemek için * dilde şimdilik biraz taviz verebiliriz bence.
Solutaç ile ilgili olarak, gereç yapma eki olan -Aç için birkaç işlek örnek versek iyi olur. Örneğin, araç, gereç, büyüteç, tıkaç, vb.

* vaka için ekleme:
Oysa dilimize Arapçadan geçmiş olan vaka sözcüğü olay, vakıa sözcüğü ise olgu demektir. Ne yazık ki vaka ve vakıa sözlerinin birbirine karıştırılması sonucu gerçekte olay anlamına gelen vaka sözüne olgu denmiştir. Bu anlam açısından yanlıştır. Çünkü olgu ve olay ayrı kavramlardır. Olgu, gerçeklik iken, olay ise olgunun tek tek örneklerine verilen addır. Örneğin, serbest düşme fiziksel bir olgudur. Ancak bir elmanın ağaçtan yere düşmesi bir olaydır. Dolayısıyla, Kovid-19 bulaşısı bir olgu iken, bir kişinin Kovid-19 bulaşısına yakalanması bir olaydır. Ancak bunu olay olarak tanımlamak yadırganabilir. Sağlık bilimlerinde ve hukukta bu tür durumlara İngilizce terim olarak, durum anlamına gelen case denmekte. Buna durum demek de olay demek gibi yadırgayıcı olabileceğinden, zaten olmuş bir durumu açıklamak için oluntu sözcüğünü önerdik. Oluntu sözcüğü daha önce açıkladığımız -XntX ekiyle türetilmiştir. Olmuş bir durumu anlatır.

* web meeting için kalın yazım olmamış. Düzeltilmeli.
* sunuştayın seminer veya konferans anlamına geldiğini vurgularsak daha iyi olacaktır.
  • 1

Üyelik görseli
hskizilcik
Dérnek Üyesi
 
İleti: 211
Katılım: 29 Ağu 2013, 19:25
Konum: Ankara
Değerleme: 185

Ynt: Türk Dili Derneği Sanal Toplantıları - 4 [10.05.2020]

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 17 May 2020, 04:45

Bence toplum tarafından yadırganmaması için bu yazıda yapılan bir sürü özleştirmenin silinmesi gerekiyor. Örneğin tıp yerine onum, doktor yerine otacı denilmesi çok kötü olmuş. Tabii ki de "bu sözcükler dilimize yerleşmiş ve Türkçe olmuş" demiyorum ancak insanlar yazıyı okurken onum, otacı vb. görürse çok garipseyebilir.
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dérnek Üyesi
 
İleti: 1581
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: İstanbul
Değerleme: 974

Ynt: Türk Dili Derneği Sanal Toplantıları - 4 [10.05.2020]

İletigönderen datadeveb » 17 May 2020, 15:05

Salgın sözcüğünü neden şöyle tanımlamıyoruz?

Epidemi = dar salgın, sığ salgın
Pandemi = gen salgın, kip kip mi olur? salgın

kip yarık = geniş zırh, kip yir = geniş yer

Bunları buldum bugün.
  • 0

Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhid söyleyelim. Çok tövbe edelim. Kuran-ı Kerim okuyalım, onunla edim "amel" edelim, salih kul olalım. Allahu Teâlâ kabul etsin.

OTK: https://discord.com/invite/vVdUSfY
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2007
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 800

Ynt: Türk Dili Derneği Sanal Toplantıları - 4 [10.05.2020]

İletigönderen Gökbey » 17 May 2020, 15:15

Katkılarınızdan dolayı sağ oluñuz.

"Azı" ile "otaçı" sözcüklerini şimdilik çıkardım. Yine sağlıkevi ile géçici sağlıkevini de bu yazıdan çıkardım. Üzerinde oy birliği olmayan pozitif ile negatifi de şimdilik sergene kaldırdım.

Başkaca tümce düşüklüğü, sözcük eksiği var mıdır?
  • 5

Üyelik görseli
Gökbey
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 1779
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:15
Konum: Azerbaycan/Bakü
Değerleme: 519

Ynt: Türk Dili Derneği Sanal Toplantıları - 4 [10.05.2020]

İletigönderen Oktay D. » 17 May 2020, 16:42

  • entübe étmek için solutmak çok géñel kaçıyor çünkü bir kişiye soluk aldırmanıñ çok yolu var, entübe étmek bunlarıñ mekanik olanlarından yalñızca biri. O yüzden aslında
    öñeri solut-
    İng. (artificial) ventilation, (artificial) respiration

    olarak kullanılabilirken
    öñeri soluk borusu aç-
    entübe étmek

    veya kısaca
    öñeri boru aç-
    entübe étmek

    diyebiliriz.
  • virüs ile ilgili bölümde büyük bir karmaşa var. Sözcüğüñ kökeninden emin olmadan birçok düşünceyi dağınık bir biçimde ortaya atmışız. Bence iyi bir yol değil, o yüzden onu çıkarmaktan veya yéñiden üzerinde durmaktan yanayım. Çıkarırsak elbette yavı yazdığımız tümceleri düzeltmeliyiz.
  • enfekte için niye algın démiyoruz? gribal/viral enfeksiyon için soğuk algınlığı déniyor kimi durumlarda.
  • Aşağıdaki metinde bunları kızıla boyadım. Bir de é ile ñ yañlışlarını düzeltip "X yérine Y" sözünü "X için Y" olarak değiştirdim.

GÜNDEMDEKİ SAĞLIK SÖZCÜKLERİNİÑ TÜRKÇE KARŞILIKLARI ÜZERİNE

Türk Dili Derneği


Tüm ülkeler gibi yurdumuzu da étkisi altına alan salgın, alışkanlıklarımızı değiştirdiği gibi dilimize de étki éderek sözcüklerimizi tepe taklak devirdi. Korona virüsü olarak birden bire dilimizden düşmeyen bu salgın yédiden yétmişe néredeyse hepimize yéñi sözcükler öğretip ortak bir gündem maddesi yarattı. Bu yazıda, onumda (tıpta) géñel géçer olan söz koñusu sözcükleriñ toplum tabanındaki kullanım alañlarına değinerek öñerilerimize gérekçeleriyle birlikte yér vérdik.

Salgın, hepimiziñ yaşam alışkanlıklarını kökünden değiştirdi. Bu koñuda yüzlerce, biñlerce örnek vérilebilir. Bu örneklerden biri de sanal toplantılardır. Bundan üç béş ay öñcesinde işletmeleriñ, okullarıñ, dernekleriñ, üniversiteleriñ sanal toplantılarla bir araya gelerek konuşmalar yapması, sunuştaylar gérçekleştirmesi yadırganabilecek bir durumken bugün olağan karşılanmakta, olması géreken bir adım olarak görülmektedir. Üniversiteleriñ sanaldan yaptığı sınavlara, sanal sunuştaylar da eklenerek biñlerce kilometre uzaklıktaki kişilerle iletişim kurulup işleriñ böyle de yürüyebileceği benimsenir bir durum aldı.

İşte böylesi bir ortamda bizler de Türk Dili Dérneği olarak yıllardır yapageldiğimiz sanal toplantılarımızı yönetim kurulu ile sınırlandırmayarak kamuoyunuñ katılımına açtık. Bu toplantılarda sağlıkla ilgili soñ dönemlerde kullanım oranı artan sözcükler üzerinde durduk, tutanaklarımızı yazdık, öñerilerimizi sunarak pişmesini bekledik. Yordamımızı gözden géçirip sözcükleri bir süzgeçten eledik. İlkini 26 Nisan 2020'de gérçekleştirdiğimiz bu sanal toplantıları ayrı ayrı, toplamda da dört kéz düzenleyerek bir soñuca ulaştık. Bu dört toplantınıñ sürdüğü bir aylık süreçte söz koñusu sözcükleri ara ara kamuoyuna bildirerek yoklama çektik. Öñerilen sözcükleri soñraki toplantılarda yéniden gözden géçirdik. Bu süreçte olgunluğa eriştiği kanısına vardığımız bu sözcükleri ulusumuzuñ bilgisine sunarız.

epidemi: salgın
Salgın sözcüğü dilimizde öteden beri kullanılan bir söz olmakla birlikte işleklik bakımından gerek toplum gerek de onum (tıp) alañında işlekliği bulunur. Bu yüzden salgın sözcüğü için yéñi bir karşılık aranmasına gérek olmadan kullanımı sürdürülmelidir.

pandemi: büyük salgın, géñel salgın
Bire bir çeviride tümsalgın olarak karşılık vérilebilirse de bu tür durumlarda kendi bakış açımızı, kendi ulusal añlağımızı (zekâmızı) yéğlememiz gérekir görüşüyle buna sıcak bakılmadı. Yérel ağızlarımızda bulunan kıran sözcüğü üzerine de duruldu. Öte yandan karasalgın sözcüğünü de gündemimize alıp déñemelerini yaptık. Nitekim kıran ile karasalgın sözcüklerinden hep ölümcül durum bélirttiğinden cayıldı, nitekim pandemiler ölümcül olmayabilir. Örneğin dudak uçuğu da bir pandemi özelliği taşır ancak ölümcül déğildir. Doktorlarımızıñ bildirdiğine göre yaşam boyu bizimle var olan yavılar (virüsler) olarak tüm kişioğlunda görülen bu tür sayrılıklar bulunur. Bu durumda şimdilerde gündemimizde olan ölümcül bir salgına bakarak duygusal davranış sergilemek doğru olmaz. Bu bağlamda öñceki örneklerini de göz öñüne alarak büyük salgın sözcüğü üzerinde uzlaştık. büyük élçilik sözü bu öñerimize arka çıkacak bir örnek olarak gösterilebilir. Yine müdürlük ile géñel müdürlük kavramlarınıñ ayrılışı örneğini de göz öñüne alıp géñel salgın démeniñ de uygun olacağı yargısına vardık.

ölümcül salgın: karasalgın, kıran
Büyük salgınıñ / géñel salgınıñ ölümcül olması durumunda kıran ya da karasalgın sözcüklerinden biriniñ yéğlenebilir olduğu görüşündeyiz. Kovid-19 yavısı ölümcül özellikler gösterdiğinden bir tür kıran / karasalgın olarak tanımlanabilir.

droplet: damlacık
Yaygın kullanım alañı bulunan damlacık sözcüğünüñ kullanımınıñ sürmesi gérekir. Kavramı karşıladığından yéñi bir karşılık aranmasına gérek yoktur.

maske: yüzlük
Var olan örneklerden yola çıkıldığında maske sözcüğü için yüzlük démeyi uygun bulduk. Boynumuza takdığımız nésneye boyunluk, öñümüze giydiğimiz giysiye öñlük, gözümüze taktığımıza da gözlük dédiğimiz gibi yüzümüze taktığımız/giydiğimiz nésneye de yüzlük démemiz dilimiziñ doğal sözcük yaratma sürecinden biri gibi karşımızda durur. Öte yandan allık (makyaj) yapılırken yüzü kaplama işlemine de yüzlük dénmesi, kavramı yine karşılar.

siperlik maske (face shield mask): yüz kalkanı
Yéñi bir araç olduğundan dilimize yérleşmeden kullanım alañı bulan yüz kalkanı sözcüğü, aracıñ gérek yapısını gérek de işlevini doğru tanımladığından iyi bir karşılıktır. Yüz kalkanı sözcüğünü birçok üreticide, satıcıda ve basın yayın kuruluşlarınıñ yayınında gördüğümüzü sévindirici bir durum olarak değerlendirmekteyiz. Toplum tabanında da yaygınlaşmasını umuyoruz.

semptom: bélirti
Yaygın kullanım alañı bulunan bu sözcüğüñ onum bétiklerinde (tıp kitaplarında) géçtiği çalışmalar da vardır. Doğru bir karşılık olduğundan kullanımı sürdürülmelidir. Yine semptomik de bélirtisel, olumsuzluk eki olarak kullanılan asemptom da dilimizde bélirtisiz olarak karşılık bulur.

sosyal mesafe: güvenli uzaklık
Sosyal sözcüğünüñ karşılığı toplumsal, mesafe sözcüğünüñ ise uzaklıktır ancak toplumsal uzaklık olarak kullanılması uygun déğildir. Sosyal mesafe bir tür koñum bélirtir. Tinsel (ruhsal/psikolojik) bir durumu añlatmaya daha eğilimli bir sözdür. Oysa günümüzde añlatılmak istenen tinsel déğil fizikî mesafe koymak, aralık bırakarak iletişimde olmaktır. Bu yüzden bu durumuñ olumlamasını yaparak güvenli uzaklık démek dilimize ve yaşam añlayışımıza eñ uygun déyiş olacaktır görüşünde uzlaştık.

izolasyon: yalıtım
Dilimizde yaygın bir kullanım alañı bulunan yalıtım sözcüğü, onum (tıp) alañında da kavramı karşılar.

sosyal izolasyon: toplumsal yalıtım
Kişiniñ kendini toplumdan ıraklaştırması, uzak tutmasından dolayı kendini yalıtması, toplumsal yalıtım olarak adlandırılabilir.

karantina: kapantı
İtalyancada gemileriñ kırk günlük toprağa çıkma yasağına vérilen bu ad, soñraları añlamını géñişleterek günümüzdeki biçimini almıştır (bkz. İtalyanca quaranta "kırk"). Karantina altına alınan kişi ya da hayvanlar bir yérde kapalı olarak tutulur, sayrılıklarınıñ yayılmasınıñ öñüne géçilir. Bir yérde zorunlu olarak tutulma, kapalı bulundurulma durumundan dolayı kapantı sözcüğünü uygun bulduk. Kapamak sözcüğüne eklenen -ntı eki géçmiş dönemdeki örnekleriyle de hep kötü durum bélirten sözcüklerde kullanılmıştır. sarkıntı, sıkıntı, kuruntu, kesinti, akıntı örneklerinde olduğu gibi kötü durum bélirten bu ek ile kapantı sözcüğünü söz koñusu kavram için uygun bulmaktayız.

pik noktası (peak): doruk, tepe
Yaygın bir kullanım alañı olan tepe noktası birçok kişiye kavranç (matematik) derslerinden tanıdık gelecektir. Buna ek olarak "... doruk yapmak...", "... doruğa çıktı..." gibi sözler de kullanılabilir.

salgınıñ plato yapması: salgınıñ düzlüğe çıkması / durağanlaşması / duraklaması
Düzlük diye karşılığı bulunan plato sözcüğüne gönderme yaparak salgınıñ doruğa çıkmasından (pik yapmasından) soñraki aşamasına plato yapması déniyor, istatistik biliminde. Bunuñ yérine salgınıñ düzlüğe çıkması yéğelenebilir. Yine buna ek olarak durağanlaşması, duraksaması gibi sözcükler de birer séçenektir.

enfeksiyon: bulaşı(m), algınlık
Gribal/viral/vb. enfeksiyonlara soğuk algınlığı déndiği için géñel olarak enfesiyon sözcüğü için algınlık dénebilir. Ayrıca Kocaeli Üniversitesinin 2006 yılında yayımladığı Türkçe Tıp Terimleri Kılavuzu'nda da gördüğümüz bulaş sözcüğü, korona yavısı (virüsü) ile birden toplum olarak hepimiziñ bildiği bir sözcüğe dönüştü. Basın yayın kuruluşlarınıñ yanı sıra ülke yöneticilerimiz de enfeksiyon için bulaş déyince yaygınlık kazandı. İşiñ özünde Türkçe bir sözcüğüñ yaygınlaşması sévindiricidir ancak dil bilgisi kurallarına aykırı bir sözcüğüñ dolaşıma girmesi ürkütücüdür. Bulaş sözcüğünü görüş, varış, barış, buluş gibi sözcüklerden biri sanarak kullananlar, yine bu beñzeri sözcüklerden dolayı yanlışlığını da görmeyenlerden dolayı yaygınlığı ilerledi. Oysa örneklerdeki sözcükler -ş eki déğil, -uş/-iş eki almışlardır. Bu yüzden bu ek bulamak sözcüğüne gelmiş olsaydı doğrusu bulaş déğil bulayış olurdu (bkz. yaşa- > yaşayış). Bu yañlış durum birçok dilciniñ uyarısıyla düzeltilmeye çalışarak dile getirildi, ilgili yérlede yazıldı. Bizler de söz koñusu sözcüğüñ bulaşı ya da bulaşım olarak kullanılmasını savunmaktayız.

enfekte: bulaşık, algın
Enfeksiyon için algınlık dénirse bu durumda enfekte için algın dénebilir. Öte yandan kırmaktan kırık, çıkmaktan çıkık, sökmekten sökük örneklerinde olduğu gibi bulaşmaktan da bulaşık sözcüğü ortaya çıkar. Dar añlamda yalñızca yémek artıklarınıñ bulaştığı tabak çanağı bélirtmek dışında sayrılıklarıñ (hastalıklarıñ) bulaşması durumunda da bulaşık sözcüğü gérçek añlamında kullanılabilir. Böylece öñ ad durumundaki enfekte hasta için bulaşık hasta, bulaşmış hasta daha da doğrusu bulaşık sayrı, bulaşmış sayrı diye söylenebilir. Beñzer olarak enfekte olmak durumunu bulaşmak ve enfekte étmek eylemini de bulaştırmak olarak kullanabiliriz.

dezenfekte: arındırma
Enfekte sözcüğü bulaşık, dezenfekte de bulaşığı arındırmak démektir. Dilimizdeki arındırmak sözü durumu açıklayıcı nitelikte olduğundan dezenfekte étmek için arındırmak, dezenfeksiyon için arındırma, dezenfektan için de arındırıcı, arıtan sözcüklerini uygun bulduk.

sanitasyon: sağlıklama, sağaltma
Kişiniñ yéñiden sağlığını kazanmasında uygulanacak yol yordamı bildiren sözcüğe karşılık sağlıklama ya da sağaltma sözcüklerini kullanmayı uygun görmekteyiz.

filyasyon: bulaşı kovuşturma
Kişiniñ sayrılık tanısı (teşhisi) koñmadan öñce iletişimde olduğu kişileriñ de salgından étkilenmesi ya da doğrudan étkileyici oluşu söz koñusu olduğundan o kişileriñ de izleriniñ sürülerek kaynağa ulaşma sürecine filyasyon déniyor. Bu arayış, savcılarıñ bir olayı kovuşturmasıyla beñzer yapıda olduğundan bu durumu bulaşı kovuşturma olarak adlandırmak doğru olacaktır.

ventilatör: solunum aracı, solutaç
Yaygın olarak kullanım alañı bulan solunum cihazı sözcük öbeği bulunsa da cihaz için aygıt ya da araç diyerek dilimize daha duru bir kazanç sağlayabiliriz. Yine araç géreç yapma eki olan - ile türetilen büyüteç, tıkaç gibi örneklerde olduğu gibi solutaç diye tek sözcüklük bir karşılık da yéğlenebilir.

entübe étmek: solutmak
Borulamak diye kılavuzlarda bir karşılığı bulunsa da yéğlenmesinde çekinceler yaratıyor. Boru sözcüğünüñ kaba bulunması buna néden olabilir. Oysa soluk borusu gibi örneği de bulunur. Nitekim yéñi bir sözcük aranırsa borulamanıñ amacı göz öñüne alınarak solutmak sözcüğü kullanılabilir. Bu durumda entübe édilen de solutulan diye bélirtilir. Entübasyon ise soluklandırma olarak adlandırılır.


immün: bağışık, bağışıklık
İmmün sözcüğü ile türevleriniñ tümünüñ bağışıklık sözcüğü ile karşılanan yaygın bir karşılığı vardır. Bu kullanım sürdürülmelidir.

zootonik: sakağı
Hayvanlardan kişioğluna géçebilen sayrılıklara dénen zootonik sözcüğü için dilimizde beñzeri bir karşılığı olan sakağı sözcüğünüñ kullanılmasını uygun bulmaktayız. Güncel sözcüklerimizde de bulunan sakağı sözcüğü, özellikle atlardan kişilere géçen sayrılıkları bélirtmek için söylenir. Géñiş añlamda kullanılmasını öñe sürdüğümüz bu sözcük, yıllar öñce yérel ağızlarda at yarışı kazananlara vérilen nésneye dénilen ödül sözcüğünüñ géñiş añlamda mükafat sözcüğü için kullanılması gibi değerlendirilebilir.

vaka: olgu, oluntu, sökel
İlk toplantılarımızda vaka için sökel sözcüğünü öñe sürdük. Sökel, yérel ağızlarda bulunan "güçsüz, düşkün" añlamını véren bir sözcüktü. Kimi yérlerde de soğuk algınlığına yakanlanmış sayrıları, kimi yérlerde de sakat kimseleri añlatmakta kullanılır imiş. Araştırmalarımız soñucu daha çok hasta añlamında kullandığımız vaka sözcüğü için sökel sözcüğünüñ uygun düşeceği görüşünde olarak karşıklıklar dizimine aldık, çevremizde paylaştık. Ne yazık ki olay sözcüğü ile karıştırdığımızı sananlar oldu. Kimi doktorlar da olgu sözcüğünü yaygın biçimde kullandıklarını dile getirdi. Oysa dilimize Arapçadan géçmiş olan vaka sözcüğü olay olup vakıa sözcüğü ise olgu démektir. Ne yazık ki vaka ve vakıa sözleriniñ birbirine karıştırılması soñucu gérçekte olay anlamına gelen vaka sözüne olgu dénmiştir. Bu añlam açısından yañlıştır. Çünkü olgu ve olay ayrı kavramlardır. Olgu, gérçeklik iken olay ise olgunuñ tek tek örneklerine vérilen addır. Örneğin, serbest düşme fiziksel bir olgudur ancak bir elmanıñ ağaçtan yére düşmesi bir olaydır. Dolayısıyla Kovid-19 bulaşısı bir olgu iken bir kişiniñ Kovid-19 bulaşısına yakalanması bir olaydır. Ancak bunu olay olarak tanımlamak yadırganabilir. Sağlık bilimlerinde ve hukukta bu tür durumlara İngilizce terim olarak, durum añlamına gelen case dénmektedir. Buna durum démek de olay démek gibi yadırgayıcı olabileceğinden, zaten olmuş bir durumu açıklamak için oluntu sözcüğünü öñeriyoruz. Oluntu sözcüğü daha önce açıkladığımız -nti ekiyle türetilmiştir. Olmuş bir durumu añlatır.

test: sınama, sınak
Yalñızca onum alañında déğil eğitim, öğretim gibi tüm alañlarda kullanılan test sözcüğü için sınama veya sınak gibi sözcükleri kullanmak uygun olur.

virüs: yavar, yavıt, yavık, yavı, yavman, yavcı...
Virüs için yaptığımız tartışmada yav kökü üzerinde durduk. Yavru sözcüğü herhangi bir canlınıñ eñ küçüğü olarak adlandırılır. Öte yandan bit yavrusu anlamındaki yavşak, yine kene añlamındaki yavsı da bu kökten olmalı. Démeli yav kökü küçük canlılar için kullanılabilmektedir. Ek olarak virüs biz insanlar için mutlak kötü bir yapıdadır. Bu yüzden yabız, yavlak gibi sözcükler üzerinden de devinilebilir. Böylece birkaç sözcük üzerinde durduk: yavar, yavıt, yavık, yavı, yavman, yavcı... Virüs için yav- kökü eylem ise yavı sözcüğü yapı olarak da uygun olur. Ad kökenliyse de yavsak, yavınık gibi sözckler de sınanabilir.


süper taşıyıcı: delim taşıyıcı
Eñ az 3, eñ çok 7 kişiye bilerek ya da bilmeyerek bulaştıran kişiye yayan taşıyıcı sözcüğünü kullanabiliriz. 7'den çok kişiye bilerek ya da bilmeyerek bulaştıran kişiye de Divan-ı Lügat-it Türk'de géçip çokluk añlamını véren delim sözcüğü ile bélirtebiliriz.

salgın öñlemlerine uymayan kişi: yasaktutmaz, kanmaz
Salgın öñlemleri kapsamında alınan yasaklamaları umursamayarak görmezden gelen, küçümseyerek yasağı delenlere yasaktutmaz dénebilir. Söylenen, añlatılan koñunuñ gérçekliğine inanmayı bildiren kanmak sözcüğü üzerinden bunuñ olumsuzunu bélirtecek kanmaz sözcüğü de yéğlenebilir.

Kapantıdan (karantinadan) dolayı evlerde kaldığımız şu günlerde gündemimize giren, toplantılarımızda da dile gelen şu sözcükler üzerinde de tartıştık.

web meeting: sanal toplantı, ağ toplantısı

webinar (webiner): sanal sunuştay, ağ sunuştayı
web ile seminar sözcükleriniñ kesip biçilerek dikilmesiyle oluşturulan webinar sözcüğünü dilimizde sanal sunuştay ile karşılayabiliriz. Workshop için toplum tabanında yaygın kullanım alañı bulan çalıştay sözcüğünüñ varlığı da seminer añlamındaki sunuştay sözcüğüne arka çıkacağından sanal sunuştay sözcüğü üzerinde uzlaştık.

home office: evden iş, uzaktan çalışma

Kamuoyunuñ bilgilerine sunarız.

BÉTİNDEN ÇIKARILANLAR:
Oy birliği olmayan sözcükler aşağıya alınmıştır.


hastane: sağlıkevi
Eski dilimizde hasta için sayrı dénirdi. Yine bugün işlek kullandığımız hane sözcüğü de ev añlamına gelir. Çoğu kéz bu iki sözcük birebir çéviri yapılarak sayrıevi olarak özleştirilmeye çalışır. Oysa bakış açımız olumlu dil kullanmaktan yana olmalıdır. Bu yüzden sayrılarıñ (hastalarıñ) toplandığı bir yér olarak déğil, sağlık bulunan, sağlık kazanılan bir yér tanımlaması yaparak sağlıkevi karşılığını uygun görmekteyiz. Yayınevi, basımevi, tutukevi gibi örnekleri de bulunan bu söz yapısı bizlerce yadırganmayacak durumdadır. Öte yandan sözünü éttiğimiz bakış açısıyla sağlık ocağı da bugün hepimizce bilenen bir addır. Beñzerlikleri de işlevleriyle ilişkili olacaktır. Burada bélirtilmesi géreken ise sağlık ocaklarına bağlı küçük birimlerdeki sağlıkevlerine de yéñi bir adlandırmayla sağlık birimi dénilmesidir.

sahra hastanesi: géçici sağlıkevi
Géreksinimleri karşılamak için ivedi biçimde kurulan, görevini yérine getirip kullanım süresi biten ve ivedi biçimde eldeki olanaklarda oracıkta kurulan sağlıkevlerine sürekli olmayan özelliğinden dolayı géçici sağlıkevi dénmesi uygun olacaktır, görüşündeyiz.

pozitif: olumlu

negatif: olumsuz
  • 1

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8520
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5993

Ynt: Türk Dili Derneği Sanal Toplantıları - 4 [10.05.2020]

İletigönderen hskizilcik » 17 May 2020, 16:55

"ölümcül salgın: karasalgın, kıran" başlığı çıkarılmalı. Zaten ölümcül salgın ifadesi Türkçe. Ne gerek var yeni bir ifadeye?
home office için "evden çalışma" da eklenebilir.
  • 6

Üyelik görseli
hskizilcik
Hasan Şahin Kızılcık
Dérnek Üyesi
 
İleti: 211
Katılım: 29 Ağu 2013, 19:25
Konum: Ankara
Değerleme: 185

Ynt: Türk Dili Derneği Sanal Toplantıları - 4 [10.05.2020]

İletigönderen bensay » 17 May 2020, 20:49

pozitif ve negatif için artı ve eksi karşılıklarına yer verilerek kapsama alınabilirler. ben de bu "kapantı" sözcüğüne bir türlü ısınamadım, "sağlık yalıtımı" veya "yalıtılım" gibi ikinci bir seçenek sunma da yapılabilir ayraç içi, pandemi için de şu kıpı "tümel salgın" denmesi yanlısıyım
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 3163
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1825

Ynt: Türk Dili Derneği Sanal Toplantıları - 4 [10.05.2020]

İletigönderen hskizilcik » 17 May 2020, 21:00

bensay yazdı:pozitif ve negatif için artı ve eksi karşılıklarına yer verilerek kapsama alınabilirler. ben de bu "kapantı" sözcüğüne bir türlü ısınamadım, "sağlık yalıtımı" veya "yalıtılım" gibi ikinci bir seçenek sunma da yapılabilir ayraç içi, pandemi için de şu kıpı "tümel salgın" denmesi yanlısıyım


Pozitif ve negatif kavramları ile artı ve eksi kavramları tümüyle başkadır. Artı ve eksi, plus ve minus sözlerinin karşılığı. Pozitif ve negatifte artma veya eksilme söz konusu değil.
Ek olarak, yalıtım izolasyonun karşılığı. Karantinanın değil.
  • 0

Üyelik görseli
hskizilcik
Hasan Şahin Kızılcık
Dérnek Üyesi
 
İleti: 211
Katılım: 29 Ağu 2013, 19:25
Konum: Ankara
Değerleme: 185

Ynt: Türk Dili Derneği Sanal Toplantıları - 4 [10.05.2020]

İletigönderen bensay » 17 May 2020, 21:38

hskizilcik yazdı:
bensay yazdı:pozitif ve negatif için artı ve eksi karşılıklarına yer verilerek kapsama alınabilirler. ben de bu "kapantı" sözcüğüne bir türlü ısınamadım, "sağlık yalıtımı" veya "yalıtılım" gibi ikinci bir seçenek sunma da yapılabilir ayraç içi, pandemi için de şu kıpı "tümel salgın" denmesi yanlısıyım


Pozitif ve negatif kavramları ile artı ve eksi kavramları tümüyle başkadır. Artı ve eksi, plus ve minus sözlerinin karşılığı. Pozitif ve negatifte artma veya eksilme söz konusu değil.
Ek olarak, yalıtım izolasyonun karşılığı. Karantinanın değil.


beni anlamamışsınız yerliktaş, korono testi pozitif çıktı yerine artı çıktı denmesinin ne sakıncası, ne de anlamsızlığı var. kişide korona saptandığını pek güzel anlatıyor, burada konuya özel bir öneride bulundum ve anlaşılamayacak bir yanı da yoktu gerçekte, şaşırdım.

yalıtımın izolasyon olduğunu ben de biliyorum, hem "yalıtım" değil, "yalıtılım" sözcüğünü önerdim, biraz üstünkörü okumuşsunuz sözcüğü, gerçi siz ona da kulp bulursunuz, sorun değil. şunu diyeyim "karantinaya alınan hastalar" yerine "yalıtılıma alınan hastalar" demenin neresinde anlamsızlık ve anlaşılmazlık var?
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 3163
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1825

Ynt: Türk Dili Derneği Sanal Toplantıları - 4 [10.05.2020]

İletigönderen hskizilcik » 17 May 2020, 23:28

bensay yazdı:
hskizilcik yazdı:
bensay yazdı:pozitif ve negatif için artı ve eksi karşılıklarına yer verilerek kapsama alınabilirler. ben de bu "kapantı" sözcüğüne bir türlü ısınamadım, "sağlık yalıtımı" veya "yalıtılım" gibi ikinci bir seçenek sunma da yapılabilir ayraç içi, pandemi için de şu kıpı "tümel salgın" denmesi yanlısıyım


Pozitif ve negatif kavramları ile artı ve eksi kavramları tümüyle başkadır. Artı ve eksi, plus ve minus sözlerinin karşılığı. Pozitif ve negatifte artma veya eksilme söz konusu değil.
Ek olarak, yalıtım izolasyonun karşılığı. Karantinanın değil.


beni anlamamışsınız yerliktaş, korono testi pozitif çıktı yerine artı çıktı denmesinin ne sakıncası, ne de anlamsızlığı var. kişide korona saptandığını pek güzel anlatıyor, burada konuya özel bir öneride bulundum ve anlaşılamayacak bir yanı da yoktu gerçekte, şaşırdım.

yalıtımın izolasyon olduğunu ben de biliyorum, hem "yalıtım" değil, "yalıtılım" sözcüğünü önerdim, biraz üstünkörü okumuşsunuz sözcüğü, gerçi siz ona da kulp bulursunuz, sorun değil. şunu diyeyim "karantinaya alınan hastalar" yerine "yalıtılıma alınan hastalar" demenin neresinde anlamsızlık ve anlaşılmazlık var?


Gayet iyi anladım. Ancak yanlış. Bilimsel terim olarak pozitif ve artı bambaşka iki şeydir. Bu konuda ciddi kavram yanılgıları vardır alanyazında. Bir eğitimci olarak bunu oldukça iyi biliyorum. İkinci olarak da, yalıtmak kökünden türetilen izolasyon karşılığı olan yalıtım ile yalıtılım arasındaki tek fark etken ve edilgen durum. Karantinanın yalıtılmakla ilgisi yok. Tıpçılar ikisi arasındaki farkı uzun uzun vurguladı zaten birçok ortamda. Karantina, kapalı ortamda ayrı tutmaktır. Oysa yalıtılmak için kapalı ortama gerek yoktur. Açık alanda da yalıtılabilirsiniz. Karantinada negatif basınç odasında tutmak zorundasınız. Yani bambaşka şeyler. Üstelik kolayca karışabilecek sözcüklerden yana değilim.
  • 0

Üyelik görseli
hskizilcik
Hasan Şahin Kızılcık
Dérnek Üyesi
 
İleti: 211
Katılım: 29 Ağu 2013, 19:25
Konum: Ankara
Değerleme: 185

Ynt: Türk Dili Derneği Sanal Toplantıları - 4 [10.05.2020]

İletigönderen bensay » 17 May 2020, 23:45

"sağlık yalıtımı" denince onun neyi içereceği çok belli bence, dediğiniz hiç bir sakınca kalmaz ortada. artı "var" anlamında eksi "yok" anlamında kullanılabiliyor, varsa artı imi koyuyorsun bir şeye, yoksa eksi imi koyuyorsun, "korona testi pozitif çıktı" yerine "korona testi artı çıktı" demek son kerte doğal, çok yadırgadım olmazlamanızı. ayrıca hiç bir sözcük tek anlamlı değil ki.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 3163
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1825

Ynt: Türk Dili Derneği Sanal Toplantıları - 4 [10.05.2020]

İletigönderen Oktay D. » 18 May 2020, 00:04

Ben bir yérlerde
öñeri bulundu
(sınak test soñucu) pozitif

öñeri bulmadı
(sınak soñucu) negatif

diye öñermiştim ancak yazışmalıkta déğildi sanırım.

Örnekler:
- "Soñ 3 gündür Covid-19 bulundu sayısı yavaşlayarak artıyor."
- "Amcamıñ koronavirüs sınak soñucu bulundu çıktı, yarın sağaltım tedâvî a başlanacakmış."
- "Bu virüs sınakları yapıldığında bulunmadı çıkmasınıñ bélli bir yañılgı oranı var, bu soñuca karşın gérçekte covid-19 algın enfekte ı olabilirsin."
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8520
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5993

Ynt: Türk Dili Derneği Sanal Toplantıları - 4 [10.05.2020]

İletigönderen hskizilcik » 18 May 2020, 00:24

bensay yazdı:"sağlık yalıtımı" denince onun neyi içereceği çok belli bence, dediğiniz hiç bir sakınca kalmaz ortada. artı "var" anlamında eksi "yok" anlamında kullanılabiliyor, varsa artı imi koyuyorsun bir şeye, yoksa eksi imi koyuyorsun, "korona testi pozitif çıktı" yerine "korona testi artı çıktı" demek son kerte doğal, çok yadırgadım olmazlamanızı. ayrıca hiç bir sözcük tek anlamlı değil ki.


Artı imi koymak, artı anlamına gelmez. Pozitif ile artı aynı şey değil.
  • 0

Üyelik görseli
hskizilcik
Hasan Şahin Kızılcık
Dérnek Üyesi
 
İleti: 211
Katılım: 29 Ağu 2013, 19:25
Konum: Ankara
Değerleme: 185

Soñraki

Dön Türk Dili Derneği

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 1 konuk

Reputation System ©'