Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Köklere bağlı olmadan türetim yapsaydınız

Dil üzerine yaptığıñız araştırmaları, kişisel çalışmaları içerir.

Köklere bağlı olmadan türetim yapsaydınız

İletigönderen kuluduk » 21 Eki 2015, 00:00

Yani uydurmacılıkta sınırları zorlasaydınız nasıl sözler uydururdunuz?

Bazen hiçbir köke dayanmayan sözler yapmayı düşündüğünüz oluyor mu? Bir başka açıdan meseleye yaklaşacak olursak mesela taş'a neden taş denilmiş, su'ya neden su denilmiş, bunun bir kuralı olmadığı söyleniyor. O zaman köklere bağlı türetim yapıp örneğin 12 harfli veya 5 heceli sözler türetmek yerine 3 veya 4 harfli, 1 veya 2 heceli kelimeler uydurulduğunda bu sözler de aynı işlevi yerine getiremez mi? Mesela otobüs sözüne karşılık arıyorsunuz ve bulmakta zorlanıyorsunuz, bunun yerine bundan sonra otobüsün adı YOMA olsun dedik ve bu söz insanlar tarafından kullanılmaya başladı, yaygınlaştı diyelim. Bu durumda yoma dendiğinde otobüs anlaşıldığından bu uydurma söz otobüs sözünün işlevini yerine getirmiş olabilir. Hadi gelin bu başlıkta uydurmacılığın dibine vuralım ve karşılık bulmakta zorlanılan sözlere köklere bağlı olmadan karşılıklar uyduralım.
  • 6

kuluduk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 429
Katılım: 14 Tem 2015, 03:24
Değerleme: 185

Ynt: Köklere bağlı olmadan türetim yapsaydınız

İletigönderen Oktay D. » 21 Eki 2015, 00:47

YOMA uydurması hem TOMA'ya benziyor hem de Yolcu Menkul Aracı gibi bir çağrışım yaptı :)

Öncelikle, Türkçedeki kökleriñ tam olarak nereden geldiğini bilmiyoruz. Çünkü Türkçeyi ilk tespit ettiğimiz dönem, Türkçenin çoktan gelişmiş bir dil olduğu bir dönemdi ve doğuşundan Göktürk dönemine kadar geçmiş uzun sürede (tahminen 2000-3000 yıl) ortada hiçbir metin bırakılmamış (yalnızca unvanlar, özel adlar ve birkaç sözcük var).

Örneğin tek heceli olan at "beygir" sözcüğüne baktığımızda, onuñ İlk Türkçe *hakta "iğdiş hayvan" sözcüğünden geldiğini görüyoruz ancak bu iki heceli sözcüğüñ nasıl oluştuğu hakkında bir bilgimiz yok. Bu konu biraz da dilleriñ oluşumu kuramlarına giriyor.

Öte yandan kök uydurmaya başlarsak, ek de uydururuz. Böyle bir ortamda yaptığımız şey Türkçe olmaz, Türkçeye benzeyen yeni bir dil olur. Esperanto gibi...
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4444

Ynt: Köklere bağlı olmadan türetim yapsaydınız

İletigönderen bensay » 21 Eki 2015, 00:52

atta
Gezme, gidilecek yer (çocuk dilinde).

Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü


Bu "atta" sözü "hakta" ile ilgili gibi geldi?
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2684
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1205

Ynt: Köklere bağlı olmadan türetim yapsaydınız

İletigönderen Oktay D. » 21 Eki 2015, 01:06

bensay yazdı:Bu "atta" sözü "hakta" ile ilgili gibi geldi?

Bilemeyiz, bugün tamamen düşmüş olan ikinci hecenin bebek dilinde düşmemesi için bir gerekçe göremiyorum. Yine de belli olmaz. Yazılı bir şey olmadığı için bunu takip etmek, olanaklı değil ne yazık ki.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4444

Ynt: Köklere bağlı olmadan türetim yapsaydınız

İletigönderen kuluduk » 21 Eki 2015, 10:19

Oktay D. yazdı:YOMA uydurması hem TOMA'ya benziyor hem de Yolcu Menkul Aracı gibi bir çağrışım yaptı
Zaten bir köke bağlı olmadan söz uydurmak zor görünüyor. Biraz da ana dili Türkçe olan insanların köke bağlı olmadan uyduracağı sözlerin neye benzeyeceğini görmek açısından bu başlığı açtım. Dildeki sözlerin arbitrer seslerle kurulduğu söylense de Türkçedeki bazı sözlerin cisimlerin özelliklerine göre seslerle kurulmuş olduğuna dair görüş de var. Mesela taş sert bir cisim olduğu için bu sözde sert ünsüz olan t sesinin bulunduğu söyleniyor. Su sözünün s ile başlaması da belki suyun akışkan olması ile ilgili olabilir (s ünsüzü sssssssssssssssssssssssssssu biçiminde uzatıldığında suyun akarken çıkarttığı sese benzeyebilir).
  • 0

kuluduk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 429
Katılım: 14 Tem 2015, 03:24
Değerleme: 185

Ynt: Köklere bağlı olmadan türetim yapsaydınız

İletigönderen Türkeröz » 21 Eki 2015, 16:28

Daha önceden suyun kökeniyle ilgili bir konu açmıştım ama silinmiş. Şimdi eskisi gibi açıklama olmayacak ama kısa bir açıklama yapacağım düşüncemce.

süymek anlamı
2. Uzamak, sürmek. 3. Akmak.
  • 0

Üyelik görseli
Türkeröz
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2947
Katılım: 25 Nis 2008, 17:08
Değerleme: 521

Ynt: Köklere bağlı olmadan türetim yapsaydınız

İletigönderen kuluduk » 21 Eki 2015, 20:20

Türkeröz yazdı:Daha önceden suyun kökeniyle ilgili bir konu açmıştım ama silinmiş. Şimdi eskisi gibi açıklama olmayacak ama kısa bir açıklama yapacağım düşüncemce.

süymek anlamı
2. Uzamak, sürmek. 3. Akmak.
Sürmek eyleminin ağızlardaki bir biçimine benziyor.
  • 0

kuluduk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 429
Katılım: 14 Tem 2015, 03:24
Değerleme: 185

Ynt: Köklere bağlı olmadan türetim yapsaydınız

İletigönderen Oktay D. » 21 Eki 2015, 20:35

Türkeröz yazdı:Daha önceden suyun kökeniyle ilgili bir konu açmıştım ama silinmiş. Şimdi eskisi gibi açıklama olmayacak ama kısa bir açıklama yapacağım düşüncemce.

süymek anlamı
2. Uzamak, sürmek. 3. Akmak.

Silinen konunuñ başlığı veya muhtemel içeriğiyle ilgili bilgi verebilir misiniz? Silinmiş iletiler arasında "su" diye arattım bulamadım. Acaba bundan birkaç yıl önceki yerliğiñ çökmesi sırasında mı kayboldu diye "kurtarılmış konular"a da baktım orada da bulamadım. Belki başka bir başlık adı vardı diye soruyorum.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4444

Ynt: Köklere bağlı olmadan türetim yapsaydınız

İletigönderen M.calli » 21 Eki 2015, 21:32

genel olarak sözcüklerin kökenleriyle ilgili kişisel bir yorum yapacak olursam ben ana köklerin hepsinin yansına kaynaklı olduğunu düşünüyorum(tüm diller açısından) bu görüşümü destekler mi bilmiyorum ancak maymun toplulukları arasında yaptıkları çalışmalarda benzer tonlarda ve uzunluklardaki çığlıkların benzer anlama geldiklerini söylüyordu (türe özgülük söz konusu diyebiliriz A- türü maymunlarda kalın kesik kesik 2 çığlık yılan anlamına geliyor (örnek olsun diye verdim tam anımsamıyorum düğümleme biçimlerini)bu yüzden tüm bireyler ağaçlara çıkıyor)


kural dışı ya da kök bağımsız türetimler yapacak olsaydım 2-3 heceli 3-7 harfli sözcükler türetmeye çalışırdım ancak günümüz dünyasındaki kavramlar bu kadar kısa düğümlemelerle birbirinden ayrılabilir mi bilmiyorum.
  • 5

M.calli
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1045
Katılım: 05 Oca 2014, 23:49
Konum: kocaeli
Değerleme: 530

Ynt: Köklere bağlı olmadan türetim yapsaydınız

İletigönderen Oktay D. » 21 Eki 2015, 23:10

Türkçenin kapsamında, apaçık yansıma bir sesten türetim yapılabilir. Yani M.calli'niñ söylediği yansıma kök kuramı, tamamen olmasa bile kesinlikle kısmen doğrudur. Yani tüm sözcükler öyle olmasa bile, birçoğunuñ yansıma olduğunu biliyoruz (her dilde). Türkçede de öyle. Yansıma seslerden türetim yapılabiliyor.

Örneğin otobüsün havalı freninin çok belirgin olması nedeniyle pıs yansıma sesi kullanılabilir belki:
pıska
otobüs

Buradaki ada gelen +gA eki, aslında canlı adı yapan bir ektir: karga, çekirge, karınca (karınçga), başga "insan, başka kişi", ...

Bazen otobüs, fil gibi dinazor gibi koca bir havyanmış/canlıymış gibi hissettirirdi küçükken :)

Şaka maka iyi öneri oldu ha :)
  • 2

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4444

Ynt: Köklere bağlı olmadan türetim yapsaydınız

İletigönderen Türkeröz » 21 Eki 2015, 23:50

Oktay D. yazdı:
Türkeröz yazdı:Daha önceden suyun kökeniyle ilgili bir konu açmıştım ama silinmiş. Şimdi eskisi gibi açıklama olmayacak ama kısa bir açıklama yapacağım düşüncemce.

süymek anlamı
2. Uzamak, sürmek. 3. Akmak.

Silinen konunuñ başlığı veya muhtemel içeriğiyle ilgili bilgi verebilir misiniz? Silinmiş iletiler arasında "su" diye arattım bulamadım. Acaba bundan birkaç yıl önceki yerliğiñ çökmesi sırasında mı kayboldu diye "kurtarılmış konular"a da baktım orada da bulamadım. Belki başka bir başlık adı vardı diye soruyorum.


Yine konunun içerisinde süymek/süy- vardı. Sürmek de var mıydı yok muydu ondan emin değilim. Ne yazık ki tamamen hatırlayamıyorum.
  • 0

Üyelik görseli
Türkeröz
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2947
Katılım: 25 Nis 2008, 17:08
Değerleme: 521

Ynt: Köklere bağlı olmadan türetim yapsaydınız

İletigönderen Oktay D. » 21 Eki 2015, 23:52

su değil, süt'üñ kökeni imiş, bkz: süt başlığı.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4444

Ynt: Köklere bağlı olmadan türetim yapsaydınız

İletigönderen Türkeröz » 21 Eki 2015, 23:55

Akmak diye baktım şimdi ve şunu viewtopic.php?f=215&t=9192&p=35200&hilit=akmak#p35200 buldum. Anlaşılan bunu yazmışım. Suyu yazmamışım gibi.
  • 0

Üyelik görseli
Türkeröz
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2947
Katılım: 25 Nis 2008, 17:08
Değerleme: 521

Ynt: Köklere bağlı olmadan türetim yapsaydınız

İletigönderen Türkeröz » 21 Eki 2015, 23:56

Oktay D. yazdı:su değil, süt'üñ kökeni imiş, bkz: süt başlığı.


Aynen.

Suyu da yazsaymışım. Süt de su da aynı kökten gözüküyor bana.
  • 0

Üyelik görseli
Türkeröz
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2947
Katılım: 25 Nis 2008, 17:08
Değerleme: 521

İletiThis post was deleted by ulduzéver on 14 Haz 2016, 10:56.

Soñraki

Dön Bilimsel araştırmalar, kişisel çalışmalar

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 3 konuk

Reputation System ©'