Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Neye göre Ortak Türkçe?

Ortak Türkçe'niñ oluşumu üzerine yapılan çalışmaları içerir.

Neye göre Ortak Türkçe?

İletigönderen Oktay D. » 23 Ağu 2011, 11:50

Esenlikler Arkadaşlar,

Diğer Türkçeler ile Türkiye Türkçesin arasında sözcük tabanında uyuşmazlıklara denk geliyoruz ve bence bu doğaldır. Çünkü Oğuz Türkleri, Orta Asya'dan ayrılalı 1000 yıl olmuş ve bu yüzden diğer Türklerle gelişimleri ayrıklaşmıştır. Oğuz Türkü olan Türkmenler ile Kıpçak Türkü olan Kırım Tatarları arada kalmıştır, genellikle iki yandaki sözcükleri de içerirler, kimileyin hiçbirini içermeyip bambaşka bir sözcükle karışınıza çıkarlar.

Kimileri daha çok diğer Türkçelerle ortaklık olsun istiyor ancak bu ortaklığı neye göre belirleyeceğimiz pek belli değil. Oğuz Türkleri ile geri kalan Kıpçak ve Çağatay Türkleri arasında 1000 yıllık bir ayrışma söz konusu (Halaçları, Çuvaşları ve Sibirya Türklerini saymıyorum, nüfus olarak karşılaştırılabilir değiller).

Burada iki soru var:

Ortaklığı,
1) niceliğe göre mi
2) çeşitliliğe göre mi
belirleyeceğiz?


Eğer niceliğe göre belirleyeceksek, Türkiye Türkçesi ve Azerbaycan Türkçesi toplamı tüm Türkçe konuşuculara oranla %41.9 + %17.7 = %59.6 oluyor. Daha Türkmenleri saymadık bile. Bu durumda, Oğuz Türkçesindeki sözcük dağarcığı diğer Türkçeleri büyük oranda etkilemelidir.

Eğer çeşitliliğe göre ise, iş tümüyle değişiyor. Çünkü, her ayrı Türk dilinden gelen sözcüğü tek oy sayacağız. Diyelim, sadece Türkiye ve Azerbaycan Türkçelerinde olan bir sözcük var: olmak[1]. Oysa diğer Türkçelerde (Türkmen[2] %4, Uygur %4.7, Özbek %14.2, Kazak %6.5, Kırgız %2.1) bol- (olmak). Bu durumda bol- 5 oy alırken ol- 2 oy alır. Bu seçenekte nüfusça daha az olan Kıpçak ve Çağatay Türkçeleri, Oğuz Türkçesini etkilemeye kalkar.

Bu iki durum, taraflarca taplanacak durumda değildir. Olsaydı zaten başlardı çoktan. Onun yerine sağ olsun Temirbek'iŋ açtığı başlıkta Ortak Oğuz Türkçesi daha usa yatkındır. Aynı biçimde Ortak Kıpçak ve Ortak Çağatay Türkçeleri geliştirilebilir ve böylece 38 ayrı Türkçeden en iyi olasılıkla 3 Türkçeye birleşilmiş olur.

Düşüncelerinizi ilgiyle bekliyorum.

Dipçe.
[1] Oğuz Türkçelerindeki ol- biçimi Eski Türkçe bol- biçiminden gelir.
[2] Türkmencedeki bol- biçimi Çağatayca etkisidir.
  • 10

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8276
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5347

Ynt: Neye göre Ortak Türkçe?

İletigönderen ingichka » 23 Ağu 2011, 13:04

Bağımsız Türk devletleri Türkiye, Azerbaycan, Türkmenistan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan. Bu devletlerin temsilcileri çeşitli toplantılarda bir araya geldikleri zaman aralarında İngilizce veya Rusça gibi bir yabancı dile başvurmadan konuşabilecekleri ve bu ülkelerden birinde basılan bir kitabın diğerlerinde de okunabileceği bir ortak Türkçe ilk hedef olabilir. Tuva, Hakas, Tatar, Başkurt, Çuvaş, Yakut vb. lehçeler dışarıda bırakılabilir. Ortak Türkçenin sözcük kadrosu da en çok ortaklık gösteren sözcüklerden seçilebilir. Benim şahsî fikrim böyle.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: Neye göre Ortak Türkçe?

İletigönderen Oktay D. » 23 Ağu 2011, 13:17

Eŋ çok ortaklık gösteren sözcükler yérine, démeli kesişim yérine, katışım olsa?

Öyle görünüyor ki, ortak olmayanlarda eŋ çok iki seçenek olacaktır (biri Oğuzcadan diğeri kalanlardan). Yalŋızca Türkçe kökenlileri alalım ayrıca.

Bu konuda Türkçesi Varken olarak çalışma başlatabiliriz, üyelerimiziŋ katkılarıyla.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8276
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5347

Ynt: Neye göre Ortak Türkçe?

İletigönderen ingichka » 23 Ağu 2011, 13:24

Şimdi mesela yukarıda saydığım 6 ülkenin 6 lehçesine baktığımızda 6'sında da ortak olan sözcüklerin yanında bizde olmayıp 5'inde, 4'ünde, 3'ünde ortak olan sözcükler de var. Biz kendi lehçemizde bulunmayan sözcükleri ne kadar kendi lehçemize eklersek diğer lehçelerle karşılıklı anlaşabilirlik düzeyimiz de o kadar artabilir.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: Neye göre Ortak Türkçe?

İletigönderen Oktay D. » 23 Ağu 2011, 13:36

Diğer Türkçeler de aynı biçimde bizde olup onlarda olmayanları eklesin démek istiyorum. Tümden karşılıklı katışım olsun.

Bir sorun daha var. Karşılıklı aŋlaşılabilirlik yalŋızca sözcük tabanında olmuyor. Ortak Türkçeniŋ yapay ve baştan kurulacak bir dil olması gérektiği kaçınılmaz görünüyor. Oysa Ortak Oğuz Türkçesi için böyle bir géreklilik olmayacaktı. Saydığıŋız devletler, iki öbekten geliyor: Oğuz ve Kıpçak. Benim görüşüm, Ortak OĞuz ve Ortak Kıpçakçanın yaratılmasıdır (bu güç değildir ve yapay bir yaratılma da olmayacaktır, doğal olacaktır). Bundan sonraki aşama ise iki yazı diliniŋ birleştirilmesi olmalıdır.
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8276
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5347

Ynt: Neye göre Ortak Türkçe?

İletigönderen ingichka » 23 Ağu 2011, 14:08

Oktay D. yazdı:Diğer Türkçeler de aynı biçimde bizde olup onlarda olmayanları eklesin démek istiyorum. Tümden karşılıklı katışım olsun.

Bir sorun daha var. Karşılıklı aŋlaşılabilirlik yalŋızca sözcük tabanında olmuyor. Ortak Türkçeniŋ yapay ve baştan kurulacak bir dil olması gérektiği kaçınılmaz görünüyor. Oysa Ortak Oğuz Türkçesi için böyle bir géreklilik olmayacaktı. Saydığıŋız devletler, iki öbekten geliyor: Oğuz ve Kıpçak. Benim görüşüm, Ortak OĞuz ve Ortak Kıpçakçanın yaratılmasıdır (bu güç değildir ve yapay bir yaratılma da olmayacaktır, doğal olacaktır). Bundan sonraki aşama ise iki yazı diliniŋ birleştirilmesi olmalıdır.
Biz ilkin adım olarak diğer lehçelerden sözcükleri kendi lehçemize almaya başlarsak karşılıklı etkileşim daha da artabilir. Neticede Türkiye Türkçesi diğer lehçelere göre daha çok öğreniliyor. Ayrıca bunu yaptığımız takdirde yapay dil yapmak daha da kolaylaşabilir.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: Neye göre Ortak Türkçe?

İletigönderen Oktay D. » 23 Ağu 2011, 14:16

Kırım Tatarcası burada açar olabilir. Çünkü Kıpçak öbeğinden olup Oğuz öbeğine çok yakın özellikler gösteriyor (Kırım Tatarcası, Türkiye Türkçesiyle Türkmenceden daha çok karşılıklı aŋlaşılabilirlik içerir). Tahminim, yapay ortak diliŋ Kırım Tatarcasına aşırı beŋzeyecek olması.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8276
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5347

Ynt: Neye göre Ortak Türkçe?

İletigönderen Tansık » 23 Ağu 2011, 20:03

Nasıl ki Cumhuriyet öncesi Türkçü aydınlar, avam ile münevverin dil alanındaki uzlaşmasını sağlamak için çalışmalara başlamış ve bu uğurda malum sebeplerden ötürü İstanbul Türkçesinde karar kılmışlardır, bizim düşüncemiz de böyle bir uygulayım izleyebilir.
Sadece bu uzlaşmanın sınırlarını genişletmiş olacağız. İstanbul Türkçesi yazı dilinde hakim kılınmakla birlikte diğer ağızlar yitip gitmemiştir. Türkiye Türkçesi hakim kılınmakla da diğer lehçeler gaybubete uğramayacaktır. Türkiye Türkçesi herkesin ortak paydası konumunda bir üst dil kimliği yüklenecektir.
İstanbul Türkçesi kendi varsıllığını ve erginliğini diğer ağızlardan transfer ettiği sözcük ve diğer imkanlarla nasıl geliştirdiyse ve geliştirmekteyse, Türk dünyasının ortak sesi olacak olan Türkiye Türkçesi de böyle bir minvali izleyecektir. Bunun için kandaşlarımız da mahalli bir tutuculuk takınmayacaklar, bunu da Cengiz Aytmatov çapında uzgörülü aydınlarımız sağlayacaktır. Kendisi bildiğiniz üzre Türk dünyasının İstanbul Türkçesinde müşterek bir sese kavuşmasını dilemiş ve önermiştir.
  • 0

Tansık
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 583
Katılım: 20 Tem 2010, 01:58
Değerleme: 15

Ynt: Neye göre Ortak Türkçe?

İletigönderen Oktay D. » 23 Ağu 2011, 20:25

Azerbaycan Türkleri de aynı sözleri kendi Türkçeleri için söylemektedirler. Yaklaşık 100 yıldır ortak Türkçe olamayışınıŋ nedeni budur. Herkes kendi Türkçesiniŋ üst dil olacağını düşünüyor. Bu eski tutumdan öğüt alalım ve soŋraki adımımızı daha kapsayıcı ve daha "ortak" alalım dérim.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8276
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5347

Ynt: Neye göre Ortak Türkçe?

İletigönderen Kuşhan » 23 Ağu 2011, 21:06

Bana göre Eski Türkçeye ne kadar yakın olursa o kadar iyi olur.
  • 0

Üyelik görseli
Kuşhan
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 492
Katılım: 09 Ağu 2010, 19:45
Değerleme: 19

Ynt: Neye göre Ortak Türkçe?

İletigönderen Engin » 23 Ağu 2011, 22:00

Bence de ortak Türk yazı dılı kesinlikle daha kapsayıcı olmalı. Türkiye Türkçesinin diğer Türk halklara dayatılmasını çok yanlış, bencil, kibirli ve Türkiye merkezli bir anlayış olarak görüyorum. İsteyen Türkiye Türkçesini öğrensin tabii, buna ben de sevinirim, ancak ortak bir yazı dili olacaksa bu yalnızca Türkiye Türkçesi merkezli olmamalı.
Sizi tenzih ederim Tansık bey ancak maalesef bunu dile getirenlerin çoğu Türkiye Türklerini ve dillerini diğer Türklere göre üstün görenler ve diğerlerini küçük görenlerdir. Buna Osmanlıcı zihniyeti de ekleyebiliriz kanımca. Bu bir lehçe/dil merkezli ve kibirli anlayışı bir yana bırakırsak ortak Türk yazı dili düşü işte ancak o zaman gerçekleşebilir.

Oktay beyin belirttiği gibi önce ortak Oğuz Türkçesi yazı dilini "yaratırsak" ilk adım olarak çok iyi olur ve bir sonraki adım olan ortak Türk yazı dilini oluşturmayı kolaylaştırır. Bunun yanında tabii ki ortak Kıpçak ve ortak Çağatay yazı dilini oluşturma çalışmalarına yoğunlaşılabilir.
  • 0

Üyelik görseli
Engin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 605
Katılım: 28 Mar 2010, 01:16
Konum: Almanya
Değerleme: 14

Ynt: Neye göre Ortak Türkçe?

İletigönderen ingichka » 23 Ağu 2011, 22:20

Oktay D. yazdı:Azerbaycan Türkleri de aynı sözleri kendi Türkçeleri için söylemektedirler. Yaklaşık 100 yıldır ortak Türkçe olamayışınıŋ nedeni budur. Herkes kendi Türkçesiniŋ üst dil olacağını düşünüyor. Bu eski tutumdan öğüt alalım ve soŋraki adımımızı daha kapsayıcı ve daha "ortak" alalım dérim.
Azerbaycanlıların bir çok yerde ortak Türk dili olarak Türkiye Türkçesinin kullanılabileceğini söylediklerini duydum veya okudum. Ama esas mesele bizim Türk lehçelerinden sözcükler hatta ekler almamız ve Türkçemizin diğer lehçelere yaklaşmasıdır.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: Neye göre Ortak Türkçe?

İletigönderen Oktay D. » 24 Ağu 2011, 00:13

Evet, yaklaşması çok önemli. Çünkü hepimiz, Türklük biliminde lehçe/dil tartışmasını iyi biliyoruz. Bu tartışmanıŋ 50 yıldır sürmesiniŋ bir nedeni var: Türkçeler birbirinden dil olma yolunda uzaklaşmaktadır ve tam bir geçiş dönemindedir. Bunu tersine çevirirsek, yeniden ve tartışmasız lehçe gibi olurlarsa bu durumda tek bir dilden söz edilebilir.

İmdi, benim görüşüme göre kesin olarak yédi Türk dili vardır, gerisi bunlarıŋ lehçeleri gibidir: Oğuzca, Kıpçakça, Çağatayca, Halaçça, Çuvaşça, Altayca (Sibirya Türkçeleri) ve Yakutça. Burada Çağatayca ve Altayca lehçeden dile ayrışma yolunda oldukça yol kat etmiş durumda iken diğerleri henüz yoluŋ başındalar ve umarım yol yakınken dönerler :)

Bu yérliğiŋ amaçlarından biri de, bu süreci tersine çevirme yollarını tartışıp buna katkıda bulunmaktır.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8276
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5347

Ynt: Neye göre Ortak Türkçe?

İletigönderen ingichka » 24 Ağu 2011, 00:38

Ortak dil konusunda Türkiye Türkçesinde bulunan imkanlar diğer lehçelerde yok zaten. Bunu dilbilgisi kuralları veya sözcük kadrosu yönünden söylemiyorum. Türkiye Türkçesinin internet ve basın-yayın yoluyla takip edildiği kadar başka hiç bir lehçe takip edilmiyor. Örneğin Azerbaycan'da 10 yaşında çocuklar bile tekçe bu yolla Türkiye Türkçesini öğrenebiliyorlar. Bu bakımdan Türk lehçelerinin birbirlerine yaklaşması konusunda Türkiye Türkçesinin aparıcı bir konumu olabilir.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: Neye göre Ortak Türkçe?

İletigönderen Tansık » 24 Ağu 2011, 02:09

Yukarıdaki ifadelerimin hakkıyla anlaşılmadığını görüyorum. Bir hodbinlik olarak yorumlanmış. Ortada farklı ''benlik''ler mi var da biz kendi egomuzu ön plana çıkarma çabası güdeceğiz? Dallanıp budaklanması, türlü türlü kollara, türlü türlü yollara ayrışması bir yana özünde biricik Türkçemiz değil midir bizim diğer kandaşlarımızla aramızdaki ihtilaflara sünger çekme arzumuzun baş müsebbibi.
Türkiye Türkçesinin bugün, diğer akrabalarına nazaran daha gelişkin ve çağdaş olduğu gerçeğinin beyanı, böbürlenme olarak algılanmamalı. Bu nitelik bir başka lehçemize özgü olsaydı, o Türk dilinin parlaklığı bizim için elbette bir iftihar kaynağı olacaktı, kardeşlerimize daha yakın olabilmek isteğiyle kimbilir ne iştahla benimseyecektik onu.
Yukarıdaki sözlerimi yinelemek istemiyorum ama sözünü ettiğim bir dayatma da değil. Onların imkanlarından da faydalanma teklifini sundum ki zaten bu, yerlikte nicedir başvurulan bir yöntem. Daha iyi anlaşılabilmek için İstanbul Türkçesiyle diğer Anadolu ağızlarının ilişkisinden de söz ettim.
Son olarak elbette her şeyin bir yolu erkanı var, bütün bunlar paldır küldür bir atılımla değil de parmak basıldığı üzre adım adım sağlanacak. İş tamam edildiğinde de ortada bir Türkiye Türkçesi değil bütün Türk dillerinin olanaklarını değerlendirmiş, haznesine katmış, evrensel bir lisan peyda olacak. Bu diğer lehçelerimiz adına çöpe atılmak değil dünya çapında mütekamil bir lisana, tuz biber misali katkı olmaktır.
  • 0

Tansık
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 583
Katılım: 20 Tem 2010, 01:58
Değerleme: 15

Soñraki

Dön Ortak Türkçe çalışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 3 konuk

Reputation System ©'