Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

tezginmek, tezginç

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

tezginmek, tezginç

İletigönderen ulduzéver » 26 Mar 2017, 20:50

tezgin-: Dönmek, tavaf etmek. (DLT II, KB, KT)
tezginmek: Gezinme, dolaşma. (KT)
tezginç (I) Çember. (KT)
tezginç (II) Dağ dönemeci. (DLT III)
tezginç (III) Hayat. (KB)

KB 126
Yarattı kör evren tuçı evrilür,
anıŋ birle tezginç yeme tezginür
=
Bak, feleği yarattı durmadan döner; onunla birlikte hayat da durmadan devreder.

Burada "evren" ve "tezginç" ikisi de dönmek/devretmekle gelmiş. Tezginç nasıl hayat diye çevrilmiş bilemiyorum. Evreni felek değil kainat anlamında tutarsak tezginç felek olmalı. Doğrusu kafam karıştı bu konuda.
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 833
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 826

Ynt: tezginmek, tezginç

İletigönderen Oktay D. » 26 Mar 2017, 23:21

evren sözcüğü özünde tüm göğü çeviren ve koruyan bir ejderiñ adıdır. Eski Türkler gökyüzüne baktıklarında yıldızlarıñ kutup yıldızı çevresinde döndüğünü fark étmiş olmalılar. Bu yüzden ebir- "evirmek, çevirmek" sözcüğünden türetmişler diye düşünüyorum ve "gökyüzü, felek" añlamıne gitmesi doğal.

Öte yandan tezgin- sözcüğünüñ *tegzin- biçiminden göçüşme ile değişmiş olabileceğini düşünüyorum:
tegir- "dönmek, çevirmek"
> *tegiz- (Ana Türkçedeki r>z dönüşümü)
> *tegzin- "çevrinmek, kendi kendine dönmek"
> tezgin- (göçüşme)

Bunu kanıtlamak için aynı añlamda *tegzin- veya *tegrin- sözcüklerini saptamam gérekir.
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8502
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5941

Ynt: tezginmek, tezginç

İletigönderen ulduzéver » 27 Mar 2017, 01:49

Sonuçta bu tezginç ne anlama geliyor? tezginçin tezginmesini işte çevirideki gibi "hayatın devretmsesi" diye anlamlandırmak doğru olur mu?
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 833
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 826

Ynt: tezginmek, tezginç

İletigönderen ulduzéver » 26 Nis 2017, 21:57

Belkim téz- (kaçmak, aceleyle yürümek) eyleminden gelir. yutmaktan yutkunmak gibi
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 833
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 826

Ynt: tezginmek, tezginç

İletigönderen Oktay D. » 29 Nis 2017, 19:22

ulduzéver yazdı:Belkim téz- (kaçmak, aceleyle yürümek) eyleminden gelir. yutmaktan yutkunmak gibi

Añlam uymuyor onda.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8502
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5941

Ynt: tezginmek, tezginç

İletigönderen ulduzéver » 28 May 2017, 17:59

Ağızlarda çizgin-, çiğzin-, çiğrin-, çevzin-, aynı anlamda bulunmakta.

Nesîmi de çizgin- diye kullanmış :)

Kə'bənin ehrâmına irməz hacînin dəgməsi
Çizginir dər girdinə sürtər üzünü dâşinə

(Ka'benin ihrâmına ermez hacıların herbiri
Kapının etrafını dolaşır, yüzünü sürer daşına)

Şimdi tézgin-çizgin- diye uyarlanabilirmi?
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 833
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 826

Ynt: tezginmek, tezginç

İletigönderen bensay » 29 Ara 2019, 14:21

tez- eylemiyle anlam olarak çok aykırı olduğunu düşünmüyorum tezgin- eyleminin, tezmek bir bocalama halidir de özünde, ne yapacağını bilemekten panik ve telaş yapılır, öte yandan dön- anlamındaki teg- eylemiyle de ilgili olabilir, sonuçta dönmek, dolaşmak, dolanıp durmak gibi anlamları var birincil olarak. ancak cizgin- biçimini anlayabilmiş değilim doğrusu, çiz- eylemiyle ilgisi olmayacağı açık, tezgin-, tizgin-, çizgin- gibi bir gelişimin olup olamayacağı benim bilgi ulayı ve kaynak alanımın dışındadır.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 3163
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1826

Ynt: tezginmek, tezginç

İletigönderen Oktay D. » 29 Ara 2019, 14:52

Öz añlam "bocalamak" déğil, "dolaşmak". O yüzden téz- (hızlıca yürümek) ile ilgili değil, tegir- (dönmek, dolanmak, çevirmek) ile ilgili.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8502
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5941


Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 4 konuk

Reputation System ©'