Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Pekiştirilmişi bulunmayan sözcükleri pekiştirmek

Henüz hiçbir sözcükle karşılanmamış, karşılığı başka dillerde veya Türkçede olmayan kavramlar için karşılık bulduğumuz bölüm

Pekiştirilmişi bulunmayan sözcükleri pekiştirmek

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 26 Oca 2019, 18:58

Son olkunlarda zamanlarda usuma takılan bir soru var. Şimdi biz belirli sözcükleri pekiştirebiliyoruz ya.

Örneğin;
açık - apaçık
bütün - büsbütün
belli - besbelli
...

Daha önceden pekiştirilmemiş sözcükleri nasıl pekiştirebiliriz? Böyle bir şey dilimizde var mı? Yoksa nasıl yaratabiliriz? Böyle bir şeyin varlığı bizim sözcük türetmekte çok işimize yarar. Örneğin ben "değişik" sözcüğünü pekiştirmek istersem (ek sözcük koymayarak) nasıl pekiştiririm? Depdeğişik diye mi yoksa desdeğişik diye mi? Yoksa başka bir biçimde mi?
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Dérnek Üyesi
 
İleti: 1324
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: İstanbul
Değerleme: 785

Ynt: Pekiştirilmişi bulunmayan sözcükleri pekiştirmek

İletigönderen Oktay D. » 26 Oca 2019, 19:28

Pekiştirmeyi oluşturduğumuz sesler -p, -s, -m, -r. Bunlar pekişecek sözcüğüñ ses yapısına göre gelirler.

- Eğer ilk hecede dudak sesleri (m, b, v, p, f) varsa -p veya -m gelmez.
- Eğer burunsu sesler (m, n, ñ) varsa -m gelmez.
- Eğer dişsi sesler (t, d, s, ş, j, z, c, ç) varsa -s gelmez.
- Eğer akıcı sesler (l, r) varsa -r gelmez.

Neyiñ gelmeyeceğini bélirledikten soñra ne gelirse gelsin olur. Örneğin yéñi sözcüğünüñ pekiştirmesinde yépyéñi de yésyéñi de kurallıdır ve kullanımdadır (ancak ölçünlü dilde yalñızca ilki kabul édilir).

Kimi ağızlarda bu kurallarıñ dışında durumlar oluşabiliyor, zaten bu kurallar tümüyle Türkiye Türkçesine özgüdür. Eski Türkçede yalñızca -p vardı. Zaten özünde -p ile -m aynı ekiñ farklı sesletimidir, -s ise özünde -z'den gelir ve zaten Türkçede tüm -z sesleri de -r sesinden gelmedir. Kısaca kökende yalñızca iki pekiştirme eki vardır: -p (ulaç eki) ve -r (géñiş zaman eki). Bunlar Türkiye Türkçesinde farklı ses dönüşümleri geçirmiş ve kullanımları evrilmiştir.

Pekiştirme ekleri gövdeniñ açık heceli soñu ünlüyle biten hece bir eylemden türediğini varsayıp o kurgusal eyleme bu ekleri getirmekle oluşmuş bir analojidir. Eski Türkçede gérçekten açık heceli köklere gelen bir olayken soñradan Türkçedeki gibi kökü olmayan yabancı sözcüklere de gelir duruma gelmiş.
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8310
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5431


Dön Yeñi Kavramlar

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 0 konuk

Reputation System ©'