Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

matematik

Mantık, Matematik, Doğabilim (fizik), Kimya, Dirimbilim (biyoloji) gibi dallarda bilimsel kavramlarıñ özleştirme çalışmalarını içerir.

Ynt: matematik

İletigönderen datadeveb » 04 Şub 2019, 11:31

Öğ eylem mi, ad mı? Konuyu şu başlıkta deşip eşeliyorum. Tıklayınız
  • 0

Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhid söyleyelim. Çok tövbe edelim. Kuran-ı Kerim okuyalım, onunla edim "amel" edelim, salih kul olalım. Allahu Teâlâ kabul etsin.

Canlı yazışmalar > OTK: https://discord.gg/ZrDbZgd
Üyelik görseli
datadeveb
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2142
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 895

Ynt: matematik

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 27 Mar 2019, 21:16

Yazışmalıkta başka bir kullanıcının önerisi olarak gördüm:

öñeri Sanlam
Matematik


"San" adı bulunuyor mu? (unvan anlamına gelmeyen)
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini

OTK: https://discord.gg/ZrDbZgd
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dérnek Üyesi
 
İleti: 1614
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: İstanbul
Değerleme: 1008

Ynt: matematik

İletigönderen Oktay D. » 27 Mar 2019, 21:54

san özünde "sayı" añlamına gelir. Oğuzcada bu sözcük "unvan, kişinin bilinen/sayılan adı" añlamına evrilirken Eski Türkçe sayu (her biri) sözcüğü ise "sayı" añlamına dönüşür.

san "sayı" sözcüğündan sana- (sayı saymak) öteki Türkçelerde yaygınken bizde san- (kendi kendine düşünmek) sözcüğüyle karıştırılır: bkz. sanırım/sanırsın yérine sanarım/sanarsın dénmesi. Ayrıca bu eylemden sanal (sayısal, dijital) sözcüğü 1990'larda kullanılır oldu, ancak soñradan 1940'larda san- (zannetmek) sözcüğünden türetilen sanal (imaginary/virtual) ile karıştırılmaya başlandı. bkz. sanal alışvériş (dijital alışvériş).

sanlam öñerisinde çok açık olarak san (sayı) sözcüğünden hareketle *sanla- (sayı saymak) türetilip soñuna tek seferlik eylem türeten -m eki getirilmiş (nedense?). Burada matematik ile aritmetik kavramları karışıtırılmış. Ayrıca -m eki tek seferlik bir eylemi bétimlediği için bu kavramlara uygun déğil.
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6054

Ynt: matematik

İletigönderen Furkan Yıldırım » 19 Nis 2019, 08:21

TürkçeSözlük78 yazdı:Benim önerdiklerimin aynısı dediğiniz gibi daha önceden konuşulmuş. Bilgiçlik taslamadan önce keşke gidip okusaydım yazılanları. Kusura bakmayınız. Bu arada sizdeki çıdama (sabıra) hayranım. :D
Estağrullah, görmemişsinizdir, bilgiçlik değildir o.
Son 10 ayda çektiğim zorlukları görseniz birde, daha da hayran olabilirdiniz. :D
Benden daha çok şeye katlananlar nasıl sabrediyor anlamıyorum. Tanrı herkese sabır versin. :)
  • 3

Üyelik görseli
Furkan Yıldırım
Furkan Yıldırım
Dérnek Üyesi
 
İleti: 215
Katılım: 23 Ağu 2017, 21:00
Değerleme: 332

Ynt: matematik

İletigönderen birtancazinbalkaner » 30 Nis 2019, 23:07

Öy: Zeka__öğrenmek, öğreç, öke
An:zihin__anlamak
Us:akıl__uslu, uslanmak
Es:akıl, mantık__eseme
Sak:düşünce, plan, dikkat, uyanıklık__sakınmak, saklık (teyakkuz)

Esletim:matematik
Sanatım:aritmatik
Dilgen:geometri
Sayıtım:istatistik
  • 0

birtancazinbalkaner
İlgili
İlgili
 
İleti: 10
Katılım: 28 Nis 2019, 22:14
Değerleme: 1

Ynt: matematik

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 07 Eki 2019, 21:49

Önceki 11 betlik konuşmada bu sözcük önerilmiş mi idi bilmiyorum ancak nedense bu basit ve güzel düzeltmeyi yapmayı daha önceden hiç düşünmemişim:

öñeri Öğbilgisi
Matematik


Bunca zaman geçtikten sonra "uslut" önerimin hâlâ arkasında olduğumu söyleyebilirim bu arada.
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini

OTK: https://discord.gg/ZrDbZgd
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dérnek Üyesi
 
İleti: 1614
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: İstanbul
Değerleme: 1008

Ynt: Matematik yerine

İletigönderen Oktay D. » 08 Eki 2019, 00:41

2014'teki iletimde şunu buldum:
Oktay D. yazdı:Evet, bu başlıkta bu iki konu ("bilim" olması ve "öğğ!" olayı) söz konusu olmuştu sanırım :)

Bilim kavramı, birçok dalda da kapsamınıñ dışında kullanılıyor. Aslında sözü édilen "bilim" kavramı, bizim "pozitif bilim" dédiğimiz şeydir. Yoksa bugün birçok "bilim" dénilen alañıñ bilimsel bilgiye hiç yaklaşmadığı görülebilir. Sözlüksel añlamıyla matematik bir bilimdir, ancak felsefî olarak matematiğiñ "pozitif bilim" olup olmadığı tartışmalıdır.

Yiñe de bilim sözcüğü yérine bilgi sözcüğü kullanılabilir:
usbilgisi "matematik"
gibi...

öğbilgisi kalmamış, bundan vérelim?
  • 1

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6054

Ynt: matematik

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 08 Eki 2019, 20:02

Usbilgisini ben kişisel olarak mantık anlamında kullanıyordum bir zamanlar, o yüzden us yerine öğ koymuşumdur büyük olasılıkla. Belki usbilgisini matematik anlamına da getirebiliriz. Hâlâ sözcük arayışındayım ben, sizi ve öbür üyeleri bilemem. :)
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini

OTK: https://discord.gg/ZrDbZgd
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dérnek Üyesi
 
İleti: 1614
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: İstanbul
Değerleme: 1008

Ynt: matematik

İletigönderen Sebirkhan » 10 Eki 2019, 10:42

Tüm türk lehcelerinde matematik sözcüğü
English: mathematics
Русский: математика [matematika]
Türkçe (Türkiye): matematik, riyaziye (Ottoman Turkish)
Türkcə (Azərbaycan): riyaziyyat
Türkmençe: matematika, ryýazýat (archaism)
Oʻzbekcha: matematika, riyoziyot (archaism)
Kazakca: matematika, kıysap gılımı (hisap ilmi) (archaism)
Qırğızça: matematika
Uyghurche: matématika
Tatarça: riyaziyat, matematika
Başqortsa: matematika
Çovaşla: mattemattiko
Qaraqalpaqsha: matematika
Qırımtatarca: riyaziyat
Qumuqça: riyaziyat
Qaraçay-Malqar: matematika
Noğayşa: matematika, esap
Sıbırca: matematika, isäp ilmi (archaism)
Gagauzça: matematik
Saqalī: matematika
Dulgan-Hakalī: matematika
Tıvalap: matematika, san ertemi
Salırça: şuşye
Xakastap: matematîka
Altaylap: matematika
Şor: matematika, too
Urumça: matematika
Karajče: matematika
Qrımçahça: riyaziyat
Soyot: matematîka
Tofalap: matematîka
p.s. abeceye göre sesler farklanabilir
  • 0

TolmaçBot - Tüm türk lehceleri sözlüğü (t.me/tolmacbot)
Üyelik görseli
Sebirkhan
Oralbay Analbekov
İlgili
İlgili
 
İleti: 11
Katılım: 10 Eki 2019, 10:36
Konum: Kırzbekistan
Değerleme: -10

Ynt: matematik

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 31 Eki 2019, 23:36

Az önce farklı bir şey düşündüm, daha önceden herhangi bir başlıkta görmediğim için buraya yazacağım. Matematik sözcüğünü aritmetik sözcüğünü "sayılar kuramı" diye çevirdiğimiz gibi "... kuramı" diye çevirebiliriz belki. Belki "Uslamlama Kuramı" düşünülebilir. Tek bir sözcükle karşılayabileceğimizi düşünememeye başladım. Öğbilgisi, kavranç gibi sözcükler az çok karşılarken iğrenç bir sesletime sâhip oluyorlar. Kimse böyle sözcükleri kullanmaya yanaşmayacaktır diye düşünüyorum. Ancak "Uslamlama Kuramı" gibi bir şey dersek felsefe ile ilgilenen bireyler uslamlama sözcüğü ile tanışık olduğundan pek yadırgamaz. Belki başka bir şey de düşünebiliriz.
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini

OTK: https://discord.gg/ZrDbZgd
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dérnek Üyesi
 
İleti: 1614
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: İstanbul
Değerleme: 1008

Ynt: matematik

İletigönderen Oktay D. » 01 Kas 2019, 00:36

Elbette hep kendime añımsatırım:
Añlamadığım tek sözcük yérine, añladığım iki sözcük yéğdir

Bu yüzden girişimiñe katılıyorum. Ancak bazı bilgileri düzeltmem iyi olacaktır.

Öñcelikle, sayılar kuramı ile aritmetik aynı kavramlar déğil (100 yıl öñcesine dek biraz öyle gibiydi). Aritmetik, toplama çarpma gibi işlemleriñ uygulanması iken, sayılar kuramı başlı başına bélitleri ve çıkarım kuralları olan ω-tutarlı biçimsel bir dizge. 100 yıl öñcesine dek sayılar kuramı problemleri aritmetik (toplama, çarpma) ile çözülebilir olduğundan ikisi arasında bir ayrım bulunmuyor gibiydi. Ancak bugün sayılar kuramınıñ dérin bir kuram olması, Zermelo-Fraenkel (ZF) kümeler kuramına dayandırılabilir olması nedeniyle ikisi artık ayrı kavramlar olarak tanımlanıyorlar.

Soñralıkla, kuram sözcüğü burada teknik bir añlama sahip. Bélitleri ve çıkarım kuralları olan ω-tutarlı biçimsel dizgelere kuram dénir. Matematiğiñ kendisi ise içinde bu tür dizgeler olan daha üst düzeyde bir kavramdır. Örneğin sayılar kuramı, matematiğe dahildir. Aynı şekilde ZF Kümeler Kuramı, Türler Kuramı, Ulam Kuramı, Oyun Kuramı, Dizilim Kuramı, Çizge Kuramı, Kip Kuramı vb.niñ tümü matematiğiñ içindedir.

Bu yüzden matematiğe "... kuramı" diyemeyiz, çünkü matematik bir kuram déğil, kuramlarıñ üstünde bir kavram.
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6054

Ynt: matematik

İletigönderen ulduzéver » 17 Ara 2019, 03:24

Say- eylemine başka bir açıdan bakarsak "sayı saymak" añlamından öte düşünmek, hésâp étmek añlamına da gelmekte.

Bir şéyi vâr saydığımızda vâr olduğunu düşünüyoruz, yok saydığımızda yok olduğunu...
Vâr/yok olduğunu sayı gibi saymıyoruz tabii.

Bunuñ ışığında bir sözcük öñereceğim:
öñeri sağ sayış
matématik


sağ sözcüğü "sarsılmaz, doğru, düz, düzenli" añlamında usuma geldi. Nitekim matématikte sağ, düz, düzenli, doğru ve sarsılmaz bir şéyleri sayıyoruz (düşünüyoruz).
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 878
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 850

Ynt: matematik

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 17 Ara 2019, 18:10

Tamam da matematik yalnız sayışla (hesapla) ilgili değildir ki? Sağ sayış sanki sayımlamanın Analiz, kalkülüs , soyut matematiğin ve soyut cebrin birleşimi bir ders gibi geliyor. Bence matematik sözcüğünü Türkçeleştirirken hesâplamak ve sayı vb. kavramlardan uzaklaşmalıyız. Çünkü matematiğin her alanı hesâpla da ilgilenmiyor sayıyla da.
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini

OTK: https://discord.gg/ZrDbZgd
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dérnek Üyesi
 
İleti: 1614
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: İstanbul
Değerleme: 1008

Ynt: matematik

İletigönderen ulduzéver » 22 Ara 2019, 03:43

Başka dillerde de matématiği âdlandırırken bütün alañlarını göze almamışlar.
Bu başlıkta bilgisi vérildiği gibi batılılar "öğrenmek, bilim édinmek" Araplar ise "éğitmek" añlamındaki sözcüklerden yola çıkmışlar.
Zâten de bir şéy âdlandırıldıkta bütün yönleri göze alınmayabilir.
Ayrıca "saymak" eylemi neyse matématikten bir ipucu vérerek çağrışım yapabilir.

Bu konuda ikilemelerden yola çıkmak da yararlı olabilir:
öñeri sayış sakış
matématik

öñeri sayma sakma
matématik

Sak- "düşünmek"

Bir başka yöntemle Türkçeniñ özelliğini kullanarak
öñeri sayasakma
matématik

"Sayarak düşünme" añlamında

Böylesi başka kökleri de déñeyebiliriz.
  • 3

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 878
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 850

Ynt: matematik

İletigönderen Oktay D. » 22 Ara 2019, 10:44

dilbilgisi (grammar), sesbilgisi (phonetics), biçimbilgisi (morphology) gibi karşılıklardan yola çıkarsak
öñeri usbilgisi
matematik

düşünülebilir.

Daha öñce "mantık" için bunu öñermişim ancak eseme sözcüğü "mantık" için daha uygun.
öñeri usbilgisel eseme
matematiksel mantık

öñeri usbilgini
matematikçi

Burada bilim sözcüğünü kullanmamamıñ nédeni, matematiğiñ tam olarak bilim olmayıp ondan daha géñiş bir ulama ait olması.
  • 8

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6054

ÖncekiSoñraki

Dön Biçim ile Doğa Bilimleri

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 3 konuk

Reputation System ©'