Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

boyluk

Henüz hiçbir sözcükle karşılanmamış, karşılığı başka dillerde veya Türkçede olmayan kavramlar için karşılık bulduğumuz bölüm

boyluk

İletigönderen YEB » 10 Şub 2015, 20:51

Göktürk Yazıtlarından yanlış okunup "budun" olarak alınmış, "kavim" sözcüğüne karşılık olarak diriltilmeye çalışılmış "bodun" sözcüğü, Günümüz Türkçesine "bod +An > bodun > boyun" biçiminde evrilmesi gerekir.
Ancak bildiğiniz üzere "boyun" diye başka bir sözcüğümüz bulunmakta ve bu nedenden ötürü iki kavram birbirine karışmaktadır.

bod > boy: kabile, klan
-lIk: -ler topluluğu

bod +lIk = bodluk > boyluk: kavim


diye bir sözcük önermek istedim.

Görüşleriniz? :)
  • 3

"Muhtaç olduğun kudret damarlarındaki asil kanda mevcuttur."
- Gâzi Mustafa Kemâl ATATÜRK
Üyelik görseli
YEB
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 218
Katılım: 28 Ara 2014, 21:16
Değerleme: 303

Ynt: boyluk

İletigönderen bensay » 10 Şub 2015, 22:24

Budun'u donmuş sözcük olarak benimserlenmek kabullenmek en iyisi olacak kanımca.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2482
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 865

Ynt: boyluk

İletigönderen Oktay D. » 10 Şub 2015, 22:38

Eski Türkçe bodun sözcüğündeki +n eki, eskin bir çoğul eki olduğu için bugüne boylar diye uyarlanır, kaldı ki öyle kullanıyoruz çoğunlukla.
türük bodun > düzenli Eski Türkçe tür- 'düzmek, düzenlemek' eyleminden türük 'düzenlenmiş, düzenli' olduğu için öyle yazdım boylar
oguz bodunı > oğuz boyları
gibi düşünülmelidir.

Çoğul ekleriniñ ayrıntılarından söz étmeden olmaz.

Eski Türkçeniñ üç ana ağzı bulunuyordu:
  1. NY ağzı (veya Göktürk ağzı)
  2. N ağzı (veya Uygur ağzı)
  3. Y ağzı (veya Oğuz ağzı)
Bu ağızlarıñ ilkinde birçok çoğul eki vardır: +lAr, +n, +gUn, +z, +t. Oysa diğer ikisinde yalñızca +lAr vardır. O kadar ki, diğer iki ağızda biliñiz gibi durumlarda bile biliñler geçiyor.

Bu çoğul ekleriniñ bir özelliği de, belli sözcüklerde doñmuş olmaları.
- Topluluk adı bélirtirken +n kullanılır: eren "erler, adamlar", bodun "boylar, kavimler", oglan "çocuklar, evlatlar", vb.
- Akraba adlarında +gUn kullanılır: kelingün "gelinler", iniygün "küçük kardeşler, iniler", vb.
- Kişi adıllarında +z kullanılır: biz/siz "1./2. çoğul kişi (oysa ben/sen tekil biçimidir)", -ñiz "eylem çekimindeki kişi eki", vb.
- Unvanlarda +t kullanılır: tarkat "tarkanlar", alpagut "alpaylar (bkz: alpagu)", tégit "téginler, prensler", vb.
  • 11

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7433
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3372

Ynt: boyluk

İletigönderen Kızıltürk » 11 Şub 2015, 01:11

Oktay D. yazdı:Eski Türkçe bodun sözcüğündeki +n eki, eskin bir çoğul eki olduğu için bugüne boylar diye uyarlanır, kaldı ki öyle kullanıyoruz çoğunlukla.
türük bodun > düzenli Eski Türkçe tür- 'düzmek, düzenlemek' eyleminden türük 'düzenlenmiş, düzenli' olduğu için öyle yazdım boylar
oguz bodunı > oğuz boyları
gibi düşünülmelidir.


Türk sözcüğü kısa ünlülüdür.Ancak *tǖz- 'düzmek, düzenlemek' eylemi uzun ünlülüdür.[Gülensoy, 2007] Bunun için ikisi arasında bir ilgi yoktur.

Türk < ET.MK.törü- 'türemek, yaratılmak' + -k < *tö-

Bana göre bu görüş daha uygundur.Bu görüş zaten yaygındır.Bazı Türklük bilimcileri de bu görüşü öne sürmektedir.[bknz. Arminius Vambery]
  • 0

''Ülkesini, yüksek istiklâlini korumasını bilen Türk milleti, dilini de yabancı diller boyunduruğundan kurtarmalıdır."
-M.Kemal Atatürk-
Kızıltürk
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 173
Katılım: 30 Kas 2014, 11:33
Değerleme: 414

Ynt: boyluk

İletigönderen Oktay D. » 11 Şub 2015, 03:12

tüz "düz" ile tüz- "düzmek, düzgün hale getirmek, düzenlemek" sözcükleri kısa ünlülüdür. Türkmencede ikisi de kısadır.

Gülensoy neye dayanarak uzun olduğunu söylemiş ki? Hatta yiñe uzun dediği düz maddesinde kendisi de Yakutça ve Türkmence biçime sırasıyla tüs ve düz demiş, oysa uzun olsaydı Yak. *tǖs ve Trk. *düyz olması gerekirdi. Gözünden kaçmış sanırım.

Ayrıca Çuvaşçada da türě "düz" olarak bulunur (Gülensoy bunu da yazmış zaten). Uzun olsaydı ya *turě ya da *tīrě olması gerekirdi [Ceylan, 1997]. Örneğin Çuvaşça kīr "güz" = Eski Tr. kǖz = Türkmence güyz ve Çuvaşça kun "gün" = Eski Tr. kǖn.
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7433
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3372

Ynt: Türk

İletigönderen Kızıltürk » 11 Şub 2015, 03:51

Oktay D. yazdı:tüz "düz" ile tüz- "düzmek, düzgün hale getirmek, düzenlemek" sözcükleri kısa ünlülüdür. Türkmencede ikisi de kısadır.

Gülensoy neye dayanarak uzun olduğunu söylemiş ki? Hatta yiñe uzun dediği düz maddesinde kendisi de Yakutça ve Türkmence biçime sırasıyla tüs ve düz demiş, oysa uzun olsaydı Yak. *tǖs ve Trk. *düyz olması gerekirdi. Gözünden kaçmış sanırım.


Aynen, düz sözcüğü uzun ünlülü değildir.Ancak Türk sözcüğü ile ilgili bir çok görüş vardır.Çin kaynaklarında,T’u-küe biçiminde olup 'miğfer' anlamındadır.Eski Uygur metinlerinde 'güçlü, sağlam, kuvvetli' anlamındadır.Kaşgarlı'nın Divan'ına göre '1.vakit, 2.gençlik/olgunluk çağı' anlamındadır.

Ayıca Türk sözcüğünün, törü- 'türemek, yaratılmak' olduğunu Vambery söylemiştir, ancak bunun kesin olduğu belli değildir.Ziya Gökalp ise Türk'ün ''türeli'' olduğunu açıklamıştır.

Durum böyle iken Türk sözcüğünün *tür- 'düzmek,düzlemek' eyleminden geldiğini savlamak bana göre doğru gelmiyor.Çünkü Türk sözcüğü tarihte kullanılan anlamlara göre hiçbir biçimde *tür- eylemi ile ilgisi olmadığı açıkça görülmektedir.

Kaynaklar:
-İbrahim Kefesoğlu, ''Türk Adı'', Belgelerle Türk Tarihi, Ankara, bet 34-40
-Ahmet Caferoğlu, Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü, TDK Yayınları, İstanbul, 1968, bet 259
-Kaşgarlı Mahmud, Divani Lügati't-Türk, Kabalcı Yayınları, çeviren: Seçkin Erdi,Serap Tuğba Yurteser, İstanbul, 2005, bet 607
-H. Vambéry, Die primitive Cultur des Türko-Tatarischen Volkes, Leipzig, 1879, bet 51
-Ziya Gökalp, Türk Medeniyeti Tarihi, I, İstanbul, 1341, bet 26
  • 0

''Ülkesini, yüksek istiklâlini korumasını bilen Türk milleti, dilini de yabancı diller boyunduruğundan kurtarmalıdır."
-M.Kemal Atatürk-
Kızıltürk
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 173
Katılım: 30 Kas 2014, 11:33
Değerleme: 414

Ynt: boyluk

İletigönderen Oktay D. » 11 Şub 2015, 04:34

Tamam işte, ben de zaten Ziya Gökalp ile aynı görüşteyim, sadece o daha añlamsal bir bağ kurmuş. Kısaca türü "töre, kural" ile Türük sözcükleriniñ *tür- köküne dayandığını düşünüyorum.

Orkun yazıtlarında sürekli düzenlilik, türe, vb. kavramlar vardır ve hepsi Türk boylar'ıñ esas özelliği olarak söylenmiştir. Türk sözcüğünüñ soñraki dönemlerde, ulus adı olmaktan kaynaklı yan añlamları olan "sağlam, güçlü (savaşçı özellikler), miğfer (Çinlileriñ Türklere bakışı)" zaten konu dışıdır. DLT'deki "çağ, gençlik çağı" da saat/zaman kavramınıñ düzenliliğine atfen oluşmuş olmalı.

Öte yandan Orkun yazıtlarındaki vurgu açıktır ve türe "yasa, kural" sözcüğü de buna ipucu olarak gösterilebilir. Ayrıca bununla ilgili bazı tâlî noktalarına katılmadığım bir yazı vardı, temel olarak Türk adınıñ siyasal bir ad olduğundan söz édiyordu. Orada da Türk sözcüğünüñ düzen ve türe ile ilgisi hakkındaki bir görüş açıklanıyordu (*) Doğu Perinçek, "Türk Adının Siyasal Kökeni ", Dil ve Kültür Sempozyomu, Eylül 2005 :
Türk sözcüğünün Törük'ten kaynaklandığını ve töreli anlamına geldiğini öne süren tarihçi ve sosyalbilimciler, kökenbilimsel açıdan doğru veya yanlış, fakat tarihsel açıdan doğru bir tez ileri sürmüşlerdir.

Daha önce Türk adını taşımayan Türkçe konuşan kavimler, devlet kurduktan ve uygarlığa sıçradıktan sonra Türk adıyla anılmıştır. Türk, gerçekten de törelidir; devlet halinde örgütlenerek hukuk düzeni içine sokulmuştur.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7433
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3372

Ynt: boyluk

İletigönderen Kızıltürk » 12 Şub 2015, 20:11

Oktay D. yazdı:Bu çoğul ekleriniñ bir özelliği de, belli sözcüklerde doñmuş olmaları.
- Topluluk adı bélirtirken +n kullanılır: eren "erler, adamlar", bodun "boylar, kavimler", oglan "çocuklar, evlatlar", vb.


Eren, oğlan gibi sözcüklere gelen ek +An çoğul ekidir.Bu ek Moğolca'da -n biçimindedir. elçin 'ulaklar' < elçi 'ulak' gibi.[1] Örnek olarak érén 'adamlar' < *ér 'adam' , oğlan 'oğullar' < oğul gibi.[2][3] Bunun için eren, oğlan gibi sözcüklerdeki ek +n değil +An biçimindedir.

Bodun sözcüğüne de +n 'topluluk/çokluk' eki gelmiştir.[4]

Dipçe:
[1]= Zeynep Korkmaz, ''Elements Common to Turkish and Mongolian and the Place of Mongolian in Turkish Language Studies'', TDAY-Belleten, 1986, bet 37
[2]= M.Erdal, A Grammar Of Old Turkic, Brill Leiden, Boston, 2004, bet 158
[3]= Talat Tekin, Orhon Türkçesi Grameri, İstanbul, 2003, bet 102
[4]= Talat Tekin, a.g.e, bet 84
  • 0

''Ülkesini, yüksek istiklâlini korumasını bilen Türk milleti, dilini de yabancı diller boyunduruğundan kurtarmalıdır."
-M.Kemal Atatürk-
Kızıltürk
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 173
Katılım: 30 Kas 2014, 11:33
Değerleme: 414

Ynt: boyluk

İletigönderen Oktay D. » 12 Şub 2015, 20:55

Ekiñ bazen A ile olmasınıñ nedeni, eklenmiş biçimler doñarken eskiden kalan, sözcükteki -A soñsestir. Nitekim er sözcüğü Moğolcada ere biçimindedir, örneğin. Ayrıca Mongurcada ula ve Ordosçadaki ȫlö "oğul, üvey kardeş" sözcüklerine bakılınca ogul sözcüğünüñ de *ogula biçiminde olması beklenebilir. Öte yandan bod sözcüğünü Moğolcada bodo, Mançucada yiñe bodo biçiminde buluyoruz (Ayrıca Türk Dili olan Şorcada da pozu biçimindedir). Bu yüzden araya giren ünlünüñ eke değil gövdeye ait olduğu görülüyor.
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7433
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3372

Ynt: boyluk

İletigönderen ulduzéver » 20 Eyl 2017, 01:29

Oktay D. yazdı:Eski Türkçe bodun sözcüğündeki +n eki, eskin bir çoğul eki olduğu için bugüne boylar diye uyarlanır, kaldı ki öyle kullanıyoruz çoğunlukla.
türük bodun > düzenli Eski Türkçe tür- 'düzmek, düzenlemek' eyleminden türük 'düzenlenmiş, düzenli' olduğu için öyle yazdım boylar
oguz bodunı > oğuz boyları
gibi düşünülmelidir.

Çoğul ekleriniñ ayrıntılarından söz étmeden olmaz.

Eski Türkçeniñ üç ana ağzı bulunuyordu:
  1. NY ağzı (veya Göktürk ağzı)
  2. N ağzı (veya Uygur ağzı)
  3. Y ağzı (veya Oğuz ağzı)
Bu ağızlarıñ ilkinde birçok çoğul eki vardır: +lAr, +n, +gUn, +z, +t. Oysa diğer ikisinde yalñızca +lAr vardır. O kadar ki, diğer iki ağızda biliñiz gibi durumlarda bile biliñler geçiyor.

Bu çoğul ekleriniñ bir özelliği de, belli sözcüklerde doñmuş olmaları.
- Topluluk adı bélirtirken +n kullanılır: eren "erler, adamlar", bodun "boylar, kavimler", oglan "çocuklar, evlatlar", vb.
- Akraba adlarında +gUn kullanılır: kelingün "gelinler", iniygün "küçük kardeşler, iniler", vb.
- Kişi adıllarında +z kullanılır: biz/siz "1./2. çoğul kişi (oysa ben/sen tekil biçimidir)", -ñiz "eylem çekimindeki kişi eki", vb.
- Unvanlarda +t kullanılır: tarkat "tarkanlar", alpagut "alpaylar (bkz: alpagu)", tégit "téginler, prensler", vb.


Sağolun hocam.

Ben de bodun sözcüğünü boylar diye uyarlanmış biçimini kullanıyorum ancak Güncel Türkçe Sözlük'te neden budun biçiminde bulunduğu bana bir sorudur. Bir sorum daha var -siñiz eylem çekimi üzerine, bu çekim ekinin yapısı netürlüdür? Genizcil ñ harfi nerden gelmiş oraya?

İkinci soru sankim başlıkla ilgisiz gibi oldu :)
  • 0

ulduzéver
Ulduz Tebrizli
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 430
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 280

Ynt: boyluk

İletigönderen Oktay D. » 20 Eyl 2017, 17:39

budun yazılması Cumhuriyetiñ başlarında Hüseyin Namık Orkun'uñ ve devamında Rahmeti Arat'ıñ yañlış okumasından kaynaklanıyor. Yazıtlarda ve yazmalarda o/u ve ö/ü ayrımı olmadığı için sözcüğüñ u ile olduğunu sanmışlar. Ardından ulusçu ve Türkçü camia sözcüğü öyle bildikleri için "halk" yérine diriltildiğinde Türkçe sözlüğe de öyle geçmiş oldu ne yazık ki.

-siñiz eki için ayrı bir başlık açılırsa yanıtımı oraya yazayım, olur mu? :)
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7433
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3372

Ynt: boyluk

İletigönderen ulduzéver » 20 Eyl 2017, 18:02

Oktay D. yazdı:
-siñiz eki için ayrı bir başlık açılırsa yanıtımı oraya yazayım, olur mu? :)


Baş üstüne hocam :)
  • 0

ulduzéver
Ulduz Tebrizli
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 430
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 280


Dön Yeñi Kavramlar

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 0 konuk

Reputation System ©'