Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

keñeş (keneş), keñeç (keneç)

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

keñeş (keneş), keñeç (keneç)

İletigönderen ulduzéver » 20 Mar 2017, 14:17

Müşavere demektir

Kutadgu Bilig'de

Anıñ tört eşi ol avıñu körüp
Keñeşçi bular erdi birle turup

"Onun dört arkadaşı (ol avıñu körüp bölümünü anlayamadım)
Müşavereci bunlardı (onunla) birlikte durup/ durmuşlar"

Keñeş sözcüğü sözlüklerde keñeç biçiminde de geldiği için nasıl kullanmalı olduğumuzu bilemiyorum
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 691
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 650

Ynt: keñeş / keñeç

İletigönderen Oktay D. » 20 Mar 2017, 18:26

Yazdığımız dizeleriñ sayılarını da bélirtelim ki biñlerce dize arasından okuyucularıñ bulması kolay olsun :) Bu dizeniñ sayısı 49 sanırım.

Tek tek gideyim. Her sözcük bir başlık içinde tartışılırsa güzel olur ancak şu ânda konu bütünlüğü açısından hepsini vériyorum. Daha soñra bu sözcükleri kendi başlıklarında bulundururuz umarım.

Daha eski biçimiyle Eski Türkçe abın- "yakınlık göstermek, dostça davranmak" añlamına gelen bir sözcük, ab- "bir araya gelmek" éyleminden geliyor. Sözcük, -gU geçmiş zaman ulaç eki alarak avıngu "(dostça) yakın" olmuş.

Oradaki ol sözcüğü aslında üçüncü tekil kişi adılıdır, ancak Eski Türkçede bizdeki +dır/+dir gibi kullanılır. Örneğin Irk Bétig'deki her ırkıñ (falıñ) soñunda edgü ol veya yablak ol sözleri vardır, çevirirsek sırasıyla iyi o veya kötü o diye déğil iyidir veya kötüdür diye çeviririz.

O yüzden burada da [...] éşi ol [...] dénince "arkadışıdır" añlamalıyız.

Tümceler devrik durumda, aşağıda virgülden soñraki kısımlar aslında sıfat halindeler. Çeviride onu belirtmek için "... olduğu" şeklinde yazdım.

anıñ tȫrt éşi ol, avıngu körüp
keñeşçi bular erdi, birle turup

birebir çeviri:
onuñ dört arkadaşıdır, [dostça] yakın görmüş [olduğu]
keñeşçi[ler] bunlar idi, birlikte durmuş [olduğu]


gérçek çeviri:
onuñ yakın gördüğü dört arkadaşıdır
birlikte durduğu keñeşçi[ler] bunlardı
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8285
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5368

Ynt: keñeş / keñeç

İletigönderen Oğuzosis » 24 Mar 2017, 21:03

"Geneşmek" fiilinin "danışmak" anlamını unutmayın. "Birlikte durduğu danışmanlar bunlardı" gibi bir çeviri daha mantıklı olmaz mı?
  • 0

Oğuzosis
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 250
Katılım: 24 Mar 2017, 19:22
Değerleme: 199

Ynt: keñeş (keneş), keñeç (keneç)

İletigönderen Oktay D. » 11 Eki 2019, 21:49

Eñ yaygın sav, keñeş sözcüğünüñ géñiş sözcüğüyle ilişkili olduğu yönünde. Öñcelikle bunu çürüteyim.

Eski Türkçede kéñ (géñiş olan şey, kenar) sözcüğünden kéñe- (géñiş olmak, géñleşmek) sözcüğü oluşmuştur. Bu sözcüğe doğrudan - eki geldiğinde, ekiñ dar ünlüsü baskın olduğundan kéñiş (géñiş) sözcüğü ortaya çıkmıştır. Buraya kadar tamam.

keñeş/keñeç/geñeş sözcüğünüñ ise yukarıdaki géñiş sözcüğünden birçok ayrımı bulunuyor.
  • Öñcelikle keñeş sözcüğündeki /e/ sesi açık, oysa géñiş sözcüğünde kapalı.
  • Ayrıca doğrudan - eki gelmiş olamaz çünkü ikinci /e/ sesi daralmamış.
  • Añlambilim açısından da "meclis, danışma, istişâre" gibi davranışsal añlamlarıñ "géñiş, kenar" gibi niteliksel añlamlarla uzaktan yakından bir ilgisi bulunmuyor.

keñeş/keñeç ile keñeş- sözcükleriniñ kökeni keñe- (tavsiye vérmek) eylemine dayanır. Daha öñcesi tam bilinmiyor. Biçimbilim açısından olasılıklar, *ken- diye bir eyleme -gA- çatısı gelerek veya *keñ diye bir ada +A- eki gelerek türemiş olabileceğidir.

Eski Türkçede kele- (koñuşmak) diye bir eylem var:
Orta Türkçe (Kutadgu Bilig) keleçi (elçi, arabulucu)
Çuvaş kala- (sormak), kalaś- (ikna etmek, desteğini kazanmak)
Hakas kele- (sormak), kelen- (yalvarmak)
Başkırt keleş (sözlü/nişanlı)
Tatar kileş- (ikna étmek, desteğini kazanmak), keleş (sözlü/nişanlı), kele- (sormak), klen- (kafa ütülemek)
Karaçay-Balkar keleçi (elçi, arabulucu)
Karay keliş- (ikna étmek, desteğini kazanmak), kla-n- (ummak, meyletmek)
Kumuk geleş- (ikna étmek, desteğini kazanmak), geleçi (elçi, arabulucu)
Türkmen geleşik (çocuğunu evlendirmiş evebeyn, iş añlaşması), geleñ (dikkat)

Bunu sayladığımızda Eski Türkçe kele- (koñuşmak) ile keñe- (danışmak) eşkökenli olabilirler. İkisiniñ de ilk ünlüsü géñiş, añlamları çok aşırı yakın. Ayrıca bunlara keñiz (geñiz, boğaz) keñir- (geğirmek), keb- (geviş getirmek, ağzını oynatmak), kekeme (tutuk konuşan kişi), kekele- (tutuk koñuşmak) sözcüklerini de eklersek, ortada bir **ke (ağız açma, bir şey söyleyecek olma durumu) eyleminiñ olduğunu düşündürür.

Bu durumda
**ke (ağız açma, bir şey söyleyecek olma)
*ken- (söyleyecek bir şeyi olmak) > ken-ge- > keñe- (tavsiye vermek)
*ke+le- (ke yapmak) > kele- (koñuşmak, sormak) > keleş- (ikna étmek)
*ke ke (ke ikilemesi) > keke+le- (ke ke déyip durmak)
*ke bi- (ağzı oynatma) > keb- (geviş getirmek)
*ke+kir- ("ke" diye ses çıkarmak) > kekir- (geğirmek)
*ke+ñ- ("ke" diye ses çıkarmak) > *keñir ("ke" sesi çıkarır şey) > keñiz (geñiz, boğaz)
olabilir.

Elbette bunlar kendi çözümlemelerimdir.
  • 11

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8285
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5368

Ynt: keñeş (keneş), keñeç (keneç)

İletigönderen Yiğit98 » 11 Eki 2019, 23:55

Öyleyse tavsiye yerine keŋeş diyebiliriz. Bence keŋeş sözcüğü, kulağa tavsiyeden daha iyi geliyor.
  • 0

Yiğit98
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 168
Katılım: 21 Tem 2019, 20:35
Değerleme: 68

Ynt: keñeş (keneş), keñeç (keneç)

İletigönderen Oktay D. » 12 Eki 2019, 06:25

Yiğit98 yazdı:Öyleyse tavsiye yerine keŋeş diyebiliriz. Bence keŋeş sözcüğü, kulağa tavsiyeden daha iyi geliyor.

Burası köken tartışmaları olduğu için öñerileri tavsiye, teklif başlığında tartışalım.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8285
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5368


Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 6 konuk

Reputation System ©'