Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Saat (añlam ayrımı)

Sözcükleriñ añlamları, kullanımları ile ilgili tartışmaları içerir.

Saat (añlam ayrımı)

İletigönderen Furkan Yıldırım » 05 Tem 2018, 13:51

Esenlikler,

Bir süredir günüñ 24'de biri olan saat için güngen, aygıt olan saat için ise tik-tak sözcüğünü kullanıyordum. Ben sözcükleriñ söylenişi gülünç diye dışlamam. Soñuçta "taktik" sözcüğünü yadırgadığımız yok.

Ancak çévremdeki kişileriñ tik-tak sözcüğünü kullanmak istememesi üzerine sayaç sözcüğünü öñermiştim, ardından bakınırken güngen sözcüğünüñ asıl anlamınıñ aygıt olan saat olduğunu yazanları gördüm. Bu koñuda kesin bilgisi olan var mı? Sözcük günüñ parçası olan saat mi aygıt olan saat mi olmalı?

Apañ Eğer aygıt olan saat diyorsanız, günüñ parçası olan saat né olmalı? Bir kaç üyeniñ başka başlıklarda öñerdiklerini inceledim ancak kullanılan ekleriñ görev bakımından doğru olduğuna değişli dair kuşkuluyum. Örñeğin ben, sayaç sözcüğünü de sorun éden, yalñızca "kronometre, ölçme saati" añlamlarına sıkıştıranlar için ışıldak "ışıldayan aygıt" sözcüğünden yola çıkarak sayak sözcüğünü düşünmüştüm. Ancak daha öñce öñerilen öyün, zaten günüñ belirli bir ânı añlamına geliyor, añlamı çok öñceden böyle oturtulmuş. Ayrıca bu ekiñ "birim, parça" görevinde kullanıldığı var mı? Yine bunlar gibi, ikinti, çağcık gibi sözcüklerde ekleriñ ve olabilecek añlamın doğruluğundan kuşkuluyum. Öyçek sözcüğündeki +çA küçültme ekiniñ de Farsça olduğu kabul görüyor. İlgili başlık.

Sizce hangi añlam için hangi sözcüğü kullanmalıyız? Bence güngen aygıt, nésné olan saat için kullanılacaksa koşutluk için sögen takvim añlamına gelebilir. Birim olan saat için kullanılacaksa bu kez sögen, herhangi bir zaman aralığı anlamına gelebilir. Böyle añlam ayrımları bence öñemli çünkü birim olan saatiñ nasıl çalıştığını sormakla aygıt olan saatiñ nasıl çalıştığını sormak başka şéyler. Ancak géñelağda yazarsanız néredeyse hep aygıt olan saatiñ añlatıldığını görebilirsiniz.
  • 3

Üyelik görseli
Furkan Yıldırım
Dérnek Üyesi
 
İleti: 195
Katılım: 23 Ağu 2017, 21:00
Değerleme: 254

Ynt: Saat (añlam ayrımı)

İletigönderen toorku » 05 Tem 2018, 18:23

gün birimi saat olarak değil ancak saati gösteren saat aygıtı için sayaç zaten diğer kullanımları var

sayıt
saat


bölümlenmeden yola çıkarak

günböl
saat


"bir günde 24 günböl var"
  • 3

noktasızlaştıramalandıramadıklarımızdanmısınız
toorku
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 903
Katılım: 17 Ara 2014, 20:50
Değerleme: 1231

Ynt: Saat (añlam ayrımı)

İletigönderen Furkan Yıldırım » 05 Tem 2018, 21:13

Sayaç sözcüğünü bende beğeniyorum, kronometre yada su, elektrik ölçü aleti añlamında düşünenler için öñermiştim diğer öñerilerimi.
toorku yazdı:
sayıt
saat


bölümlenmeden yola çıkarak

günböl
saat


"bir günde 24 günböl var"
Örñeğin -ıt ekiniñ aygıt adı yapan örñeği var mı? Yañıt, umut, koşut gibi çoğunukla kavram adı yapar diye biliyorum.

Ayrıca günböl ile güngen yapıca aynı. Géñ; aralık, géñişlik, birim anlamı vériyor. Ancak günböl kural olarak yañlış olur çünkü éylemler ek almadan adlaşamazlar. Günbölüm olabilir belki. Ancak şimdiye dek kullanılmış karşılıklardan güzel olanlar vardı. Hangisiniñ kavram hangisiniñ aygıt adı olması gérektiğinde uzlaşabilirsek türetime gérek kalmamış olur.
  • 0

Üyelik görseli
Furkan Yıldırım
Furkan Yıldırım
Dérnek Üyesi
 
İleti: 195
Katılım: 23 Ağu 2017, 21:00
Değerleme: 254

Ynt: Saat (añlam ayrımı)

İletigönderen ulduzéver » 06 Tem 2018, 11:35

Furkan Yıldırım yazdı: Öyçek sözcüğündeki +çA küçültme ekiniñ de Farsça olduğu kabul görüyor. İlgili başlık.


öyçek sözcüğü Türkçe +çEk ekiyle yapılmış, öycek diye uyarlanabilir. Bence bir öycek sözcüğü bir de bélirttiğiñiz ilgili başlıkta öñerilen öylük sözcüğü aygıt olan saat için eñ düzgün öñeriler.

Zaman birimi olan saat içinse işte öy sözcüğünden yola çıkılırsa yakşı bir karşılık yapılabilir. Bildiğimce Arapçada saat sözcüğü aygıt adı olmadan öñce "zaman parçası, vakit" añlamındaymış. Bu yüzden belkim:

öycük,öyük
zaman birimi olan saat
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 518
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 408

Ynt: Saat (añlam ayrımı)

İletigönderen Oktay D. » 28 Tem 2018, 18:21

Türk Dili Dérneği olarak bugün (28 Temmuz 2018 Cumartesi) yaptığımız Yazışmalık Beyin Fırtınası étkinliğinde bu başlığı duvara yansıtıp aramızda tartıştık ve fırtına éstirdik ;D

Eñ çok béğenilen ikisini öñeri biçiminde yazayım:
imin
24 saatlik zaman dilimi, güngendeki ana gösterge zaman birimi

öyüm
24 saatlik zaman dilimi


"Bugünkü étkinlik 3-4 imin sürdü."
"Yarın altı öyüm işim olacak."

gibi...

Bir soñraki iletide eklenecek olan, görseli çekilmiş ak tahtada kimi öñeriler ve déñeme yañılmalar var. Aralarından birkaçını dizeyim:
- öyün < Eski Türkçe öd (zaman) +n (zaman bildiren ek)
- öyce < Eski Türkçe öd (zaman) +çA (beñzerlik bildiren ek)
- öylem < Eski Türkçe öd (zaman) +LA- (eylem yapan ek) -m (masdar eki)
- öydüz < Eski Türkçe öd (zaman) +tUz (...)
- çağcık < Eski Türkçe öd (zaman) +ç (küçültme) +k (küçültme)
- çağın < Eski Türkçe öd (zaman) +n (zaman bildiren ek)
- ülün < Eski Türkçe *ül (pay, bölüm) +n (zaman bildiren ek)
- öynek < Eski Türkçe öd (zaman) +n- (eylem yapan ek) -gA- (etken çatı eki) -k (eylemiñ soñucunu bildiren ek)
- imin < Eski Türkçe im (gösterge) +n (zaman bildiren ek)
- öyüm < Eski Türkçe öd (zaman) +m (küçültme eki)
...

Katılımcılar ve katkıcılar:
Oktay Doğangün, Gökbey Uluç, Fatih Emiroğlu, Merve Pulatkan, Ahmet A., Bihter U., Neslihan C..
  • 10

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7722
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4070

Ynt: Saat (añlam ayrımı)

İletigönderen Gökbey » 29 Tem 2018, 00:36

Dérnekte yaptığımız bu beyin fırtınası étkinliği bugün oldukça vérimli géçti. İlk kéz denedik, ilerleyen günlerde de bunu sık sık yapmamızda yarar var. Bélki bu tür étkinliklerimizde birtakım yordamlar da geliştirmemizde yarar olur. Örneğin beyin fırtınasına katılanlarıñ adlarını yazmak ya da değme étkinliğe sayı atamak. Bétlek tutmakta yarar olur mu bilemedim. Üzerinde uzlaşılan sözcüğüñ -imin gibi- ek, kök bilgisini yazmakta da yarar var. İlk okuyanlar için çağrışım yapmayabilir.
  • 0

Üyelik görseli
Gökbey
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 1722
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:15
Konum: Azerbaycan/Bakü
Değerleme: 365

Ynt: Saat (añlam ayrımı)

İletigönderen tomdaş » 29 Tem 2018, 01:46

Güngen < gün + gen "geniş(lik), ara"
Sögen < sö "zaman" (saat iki sularında derkenki su da muhtemelen aynı kökendendir) + gen "geniş(lik), ara"

Bence güngen aygıt, nésné olan saat için kullanılacaksa koşutluk için sögen takvim añlamına gelebilir.
Takvim anlamında dallık, gözetlek, günek, güngen, gündizme gibi sözler bulunuyor. Eğer güngen aygıt için (clock, watch) kullanılacaksa sögen de birim için (hour) kullanılabilir.
  • 0

tomdaş
İlgili
İlgili
 
İleti: 13
Katılım: 29 Tem 2018, 01:14
Değerleme: 5

Ynt: Saat (añlam ayrımı)

İletigönderen ulduzéver » 29 Tem 2018, 19:05

güngen, sögen sözcüklerindeki gen nédir? bilemedim, géñ sözcüğüdürse néden géñizcil ñ ile yazılmıyor?
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 518
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 408


Dön Añlam Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 0 konuk

Reputation System ©'