Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

zihin, akıl

Yéñi sözcük türetim çalışmaları ile önerileri içerir.

Ynt: zihin, akıl

İletigönderen Dewlet-i Osmani » 16 Eyl 2018, 12:06

Us sözünü TDK, Türkçede onsuz da (zaten) var olan uslu sözünden yola çıkarak türetmiştir. Ancak éski Türkçede us sözü edep, ahlâk demektir. Akıl yérine éski Türkçede és sözü vardır. Éslemek ise hatırlamak aňlamındadır. Zihin yérine ise aň sözü kullanılabilir.
  • 0

Dewlet-i Osmani
İlgili
İlgili
 
İleti: 14
Katılım: 06 Mar 2018, 19:42
Değerleme: 4

Ynt: zihin, akıl

İletigönderen Oktay D. » 16 Eyl 2018, 13:17

TDK bu sözcüğü türetmemiştir, sözcük çok eskidir. TDK yalñızca var olan añlamını yazmış oluyor, 1800'lerde de o añlamda geçiyordu.

Eski Türkçede us sözcüğü "ahlak" añlamına mecazen gelir. Asıl añlamı "akıl, idrak" dır. DLT'de hem usug "akıl" hem de us "iyiyi kötüden ayırma yétisi" olarak geçer. Eski Kıpçak Türkçesinde (Codex Cumanicus ve İrşadü'l-Mülûk ve's-Selâtîn) us, Çuvaş Türkçesinde ӑs, Karaycada us, Türkmence os biçimindeki sözcükler hep "akıl (reason)" añlamındadır. Kıpçak ve Karluk Türkçelerinde 15.yy'dan başlayarak Arapça ğaql (akıl) sözcüğü us yérine kullanılmaya başlanır. Oğuzlarda ise hem us hem akıl birbirleriniñ yérine kullanılır. Lehçe-i Osmani sözlüğünde us sözcüğü "akıl, kiyaset, rüşd, edeb, zekâ, feraset" olarak tanımlanır. Kökü ise u- (yapabilmek) sözcüğüdür.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7831
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4277

Ynt: zihin, akıl

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 16 Eyl 2018, 13:31

Elimde bulunan felsefe ile ilgili sözcükleri buraya derleme biçiminde atmak isterim:

Zihin (Ar.) - Anlık, es (Tr.)
Zeka (Ar.) - Anlak (Tr.)
Akıl (Ar.) - Us (Tr.)
Mantık (Ar.) - Eseme (Tr.)
Apriori (Lat.) - Önsel
İrade (Ar.) - İstenç (Tr.)
Vicdan (Ar.) - Duyunç (Tr.)
  • 4

Türk demek Türkçe demektir!
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 583
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 414

Ynt: zihin, akıl

İletigönderen bensay » 16 Eyl 2018, 14:10

ben zihin ile zihniyet için aşağıdaki karşılamacayı öngörmüşüm:

Zihin: Uslam, anlayış, kavrayış
Zihniyet: Uslayış, anlayış

öbür karşılıklandırmalarım bire bir sizinkiyle özdeş
  • 1

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2598
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1092

Ynt: zihin, akıl

İletigönderen ulduzéver » 22 Eyl 2018, 02:02

és sözcüğü zihin için doğrudan yérinde bir sözcük. Peki zihniyet için és sözcüğünden nite bir sözcük yapabiliriz ? :)

Birebir éssellik olur.

Bir de zekâ sözcüğü de burada tartışılsaydı iyi olurdu bence.
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 650
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 577

Ynt: zihin, akıl

İletigönderen bensay » 22 Eyl 2018, 13:49

zihin, -hni Ar. £ihn
a. 1. Canlının duygu ve davranışlar dışındaki ruhsal süreç ve etkinliklerinin bütünü. 2. ruh b. Bellek: “Bu yavrucuğa bakarak hayalini zihnimde büyütmeye başladım.” -Ö. Seyfettin. 3. Anlayış, kavrayış: Zihni açık. 4. Bilinç, dimağ


"anlayış kavrayış" benzeri "esleyiş" denebilir.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2598
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1092

Ynt: zihin, akıl

İletigönderen Oktay D. » 22 Eyl 2018, 14:52

añlayış sözcüğü zaten "zihniyet" démek. Arapçada zihniyet sözcüğü zihin sözcüğünden geliyor diye Türkçede de és sözcüğünden türetmemiz gérekmez. Arapçadaki bakış açısı ayrı bizdeki ayrı.

Örneğin biz, münazara'ya tartışma veya yüzleşme diyoruz ve sırasıyla tartmak ile yüz sözcüklerinden türüyorlar. Oysa Arapçada münazara sözcüğü ndr (bakmak) sözcüğünden geliyor, biz kalkıp bakışma démiyoruz, nitekim bakışma başka bir añlama sahip.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7831
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4277

Ynt: zihin, akıl

İletigönderen ulduzéver » 22 Eyl 2018, 15:22

añlayış sözcüğü daha çok "añlamak işi, añlamak yéteneği, añlamak biçimi" añlamındadır. "Zihniyet" biraz ayrıktır. Zihniyet "düşünmek biçimi" démek. Böyle düşünüyorum = böyle zihniyetim vâr. düşünüş sözcüğü daha yakın olur bu kavrama. Ya da ö- "düşünmek" eyleminden belkim
öyüş
zihniyet

Dénebilir.
Ya da ö- eylemini ön- "kendi kendine düşünmek" diye dönüşlü duruma getirip
önüş
zihniyet

Diyebiliriz.
ésle- eylemi ise öbür Türk dillerinde anmak, hâtırlamak démek.
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 650
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 577

Ynt: zihin, akıl

İletigönderen Oktay D. » 22 Eyl 2018, 22:59

İşte añlayış'ı "zihniyet" añlamıyla da kullanıyoruz, démeli bugün zaten öyle kullanılıyor, TDK'da da bu añlamı geçiyor.
Güncel Türkçe Sözlük, TDK yazdı:2. Bir toplum veya topluluktaki bireylerde görüş ve inanış etmenlerinin etkisiyle beliren düşünme yolu, düşünüş biçimi, zihniyet, mantalite: “Çağın tiyatro anlayışını yansıtan yazılar da yayımlanıyordu.” -M. And.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7831
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4277

Ynt: zihin, akıl

İletigönderen ulduzéver » 22 Eyl 2018, 23:19

TDK'da öyle géçtiğini görmüştüm. Ancak ikincil añlamıdır. Ben tekçe farkı gösterdim. Farkları yoktur diyorsañız, añlayış ve zihniyet "añlamak biçimi ve düşünmek biçimi" gibi bir ikileme kullanılması gérektikte añlayış ve añlayış diyebilirmisiñiz o durumda?
  • 4

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 650
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 577

Ynt: zihin, akıl

İletigönderen Oktay D. » 23 Eyl 2018, 00:18

TDK'da ilk añlam telakki ile éşleştirilmiş. Telakki (ilk añlamı) ile zihniyet arasındaki farkı Arapça ve Türkçede görmeye çalıştım ancak bir soñuca ulaşamadım, birbirleriniñ yérine kullanılıyorlar.
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7831
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4277

Ynt: zihin, akıl

İletigönderen datadeveb » 30 Eki 2018, 00:34

ök
akıl

öksüz
akılsız

aynı ende
öksüz
aklı ermeyen (çocuk, deli)

öğüt
akıllıca söz

ökü
aklı

ökü sökmez
aklı sökmez

öklü
akıllı

öğütlü
akıllıca sözlü olan, nasihatli

ökü gidik
aklı gidik

öküz
ahmak, dürtmedikçe anlamayan hayvan
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 488
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 296

Önceki

Dön Sözcük Türetme, Öneriler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: datadeveb, TürkçeSözlük78 ve 9 konuk

Reputation System ©'