Yanıtsız iletiler    Étkin başlıklar

Tüm zamanlar UTC + 3 saat





Yéñi başlık gönder Başlığı yanıtla  [ 3 ileti ] 
Yazdırma görüntüsü Önceki başlık   Soñraki başlık  
Yazar İleti
Aranacak:
İletiGönderilme zamanı: 02 Nis 2021, 18:39 
Çevrimdışı
Türkçeséver
Türkçeséver
Katılım: 27 Şub 2021, 16:35
İleti: 62
Değerleme: 33
Bilindiği üzere Türkçe, birleşik éylemler açısından çok baydır[1]. Asıl añlatmak istediğimiz éylemi zarflaştırıp ardına türlü éylemler getirerek türlü añlamlar elde édebiliriz. Örnek olarak:

Zarflaştırılmış éylem + vérmek = tézlik, çabukluk, kolaylık => Evden çıkmadan ocağı söndürü vérdim. "Ocağı kolaylıkla, çabukça söndürdüm"

Zarflaştırılmış éylem + durmak = süreklilik => Ben gelene dek çocuğa baka dur. "Çocuğa bakma işini süreklice ét"

Zarflaştırılmış éylem + bilmek = yéterlilik, beceri => 10 yaşımdan béri yüze bilirim. "Yüzmeyi beceririm, yüzmeye gücüm yéter"

Örnekler çoğalabilir. Benim sözünü étmek istediğim birleşik yapı ise şöyle biçimleniyor:

Zarflaştırılmış éylem + ıymak = tamamen, bütünlük => Onu unutu ıydım. "Onu tamamen unuttum"

Id- > ıy- éylemi "göndermek, salmak, yollamak" añlamlarına gelir ve Türkçe'nin temel éylemlerinden biridir. Ne yazık ki günümüzde ölü durur. Clauson'un EDT'sinden angın yapıyla bağlı[2] örnekleri diziyorum:

-xağanladuk xağanın yitürü ıdmış "başlarına géçirdikleri kağanı tamamen yitirmiş"

-Türkü bodun élledük élin ıçgınu[3] ıdmış "Türk halkı kurdukları devleti tamamen kaybetmiş"

-unıtu ıtdı "tamamen unuttu"

-teñri yérin unıtu ıtdı "cennet vatanını tamamen unuttu"

Eski Türkçe ıd- "göndermek, salmak" éylemi günümüzde ıymak olacaktır érinç[4]. Bu yüzden diriltilecekse ıymak biçiminde diriltilmelidir. Iymak eyleminin dilimize katacakları bir yaña, bu birleşik éylem yapısı da dilimize çok yarayacaktır sanarım.

[1] bay= zengin

[2] angın yapıyla bağlı "bahsi edilmiş yapı hakkında"

[3] ıçgınmak= kaybetmek

[4] erinç= şüphesiz, muhakkak


  • 0

Tepeye Dön
 Kimlik  
 
İletiGönderilme zamanı: 29 Nis 2021, 15:51 
Çevrimdışı
Türkçeséver
Türkçeséver
Katılım: 27 Şub 2021, 16:35
İleti: 62
Değerleme: 33
Görsel

Wilkens Handwoerterbuch'ın Eski Uygurcanın El Sözlüğü adlı bétiğinden.

Salmak éyleminin yardımcı fiil olarak kullanımının davranışın eksiksizliğini ifade éttiği yazılmış. Clauson'un sözlüğünden buraya göçürdüğüm ıd-/ıy- "göndermek" éyleminde de bir yapı görülüyordu. Salmak éyleminin göndermek añlamı düşünüldüğünde bu yapınıñ da bir neni ifade étmesi şaştırıcı değil.

"zarflaştırılmış éylem" + salmak/ıymak "göndermek" --> "tamamen, bütünce, eksiksiz" étmek

Atalar néce bir éseme ile bu yapıyı kurmuş daha bilmiyorum.


  • 0

Tepeye Dön
 Kimlik  
 
İletiGönderilme zamanı: 27 Ağu 2021, 14:43 
Çevrimdışı
Türkçeséver
Türkçeséver
Katılım: 27 Şub 2021, 16:35
İleti: 62
Değerleme: 33
Özbek Türkçesinden "-A/-y salmak" ulayı "-(I)b salmak" birleşik fiileri (Özbek Türkçesindeki damgaları bütünce getiremediysem eksiklerimi geçiriñiz.)

Özbekçede bu birleşik fiilin kullanışı ikiye ayrılırmış:
1. -A/-y salmak "hemen/derhal/-dığı gibi/birden étmek"
-koya salıb = derhal koyup, bırakıp
-tura salıb = birden ayağa kalkıp (dur- "ayağa kalkmak, to stand")
-başlay salıb = hemen başlayı vérip

Bazı kaynaklarda sık kullanılmadığı için işlenmeyip bazı kaynaklarda "bir işin tamamlanmışlığını bildirir" (Özbekçe ile örtüşmez), "işin itinasız gerçekleşmesi" haliyle "işin özel çaba harcanmadan gérçeklemesi", "işin derhal işlenmesi" olarak yazılmış. Ayrıca kaynakta şu kullanışlar yazılmış:

-tanganı yerden ala salıb = demir parayı yérden hemencecik alıp
-yolcı pıcaknı ala salıb = yolcu bıçağı hemen alıp
Ayrıca "-dığı gibi ..." démek olan kullanışlar:
-... dedim de, tura salıb u yerden kaçdım = ... dédim ve ayağa kalktığım gibi o yérden kaçtım
-zaman kele salıb u adamdan soradı = zamanın gelmesiyle o adamı aradı (?)
-kele salıb gepire(?) başladı = geldiği gibi konuşmaya başladı

2. -(X)b salmak "bütünce, eksiksiz étmek"
-aytıb salış = bütün sözü söylemek (ayt- "démek, söylemek")
-tökib saldı = tamamen döktü
-koyıb salsak = tamamen bıraksak, koysak

Bazı kaynaklarda "işin henüz başlamış olduğunu bildirir", "işin tamamıyla açıkça becerildiğini bildirir" şeklinde yazılan bu birleşik fiil Özbekçede açıkça bir işin bütünüyle édildiğini bildirmeye yarıyor.
-bu nefretni tökib salış = bu nefreti bütünüyle dökme
-arzuni agdarıb salgan ve ... edi = arzuyu olduğu gibi devirmiş ve ... idi
-tökib salmakçı bolıb = tamamen dökmekçi olup/tamamen dökmek niyeti ile

Ayrıca yazının soñunda bu birleşik fiilin néce bu démek oluşu yöñünde bir yazı yazılmış. Yazıyı olduğu gibi göçürdüm.

kutlugbeg yazdı:
Atalar néce bir éseme ile bu yapıyı kurmuş daha bilmiyorum.


sal- yardımcı fiili yoluyla kurulmuş birleşmelerdeki "eylemin tamamıyla gerçekleştirilmesi" anlamı esas ve yardımcı eylemlerin ardısıra ve aralıksız yapılmasıyla ilgili olmalıdır. Mesela "kaytarıb saldı = yerine koyup bıraktı" gibi bir ibarede ilgili nesne bırakılmadan evvel yerine koyulmuştur. Dolayısıyla, ikinci eylemin yapılmasına dair oluşan kanaat, kendisinden önceki eylemin tamamıyla yerine getirilmiş olduğu tasavvurunun oluşmasına yol açar. Başka bir deyişle, olumlu bir yüklemde ardısıra gerçekleşen iki eylemden sonucusunun oluştuğuna dair hüküm verilebilirken, ilkinin henüz tamamlanmadığını düşünmek eşyanın tabiatına terstir.

İleri ulayı artık okuma için kaynak: Mehmet Mahur Tulum, 1997, Özbekçe'de Tasvir Yardımcı Fiilleri


  • 0

Tepeye Dön
 Kimlik  
 

Eskiden yéñiye gönderileri göster:  Diz  
Yéñi başlık gönder Başlığı yanıtla  [ 3 ileti ] 


Tüm zamanlar UTC + 3 saat




Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk


Bu bölüme yéñi başlıklar gönderemezsiñiz
Bu bölümdeki başlıklara yanıt véremezsiñiz
Bu bölümdeki iletileriñizi düzenleyemezsiñiz
Bu bölümdeki iletileriñizi silemezsiñiz
Bu bölüme eklentiler gönderemezsiniz

Geç:  
phpBB® Forum Software © phpBB Group katkılarıyla
Powered by Reputation System © Pico88

Theme Created By ceyhansuyu

Türkçe çéviri: Oktay Doğangün
Reputation System ©'