Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

konat

Günümüzde kullanılmayan eski kavramlarıñ diriltmesi için yapılan çalışmaları, önerileri içerir.

konat

İletigönderen datadeveb » 22 Oca 2019, 13:23

DLT'de konat sözcüğü gözüme ilişti.

öñeri konat
birbirlerine yanaşan, toplanan insan kümesi


olarak tanımlanmış. Bu sözcüğü klan gibi sözcüklere karşılık olarak kullanmayı düşündüm ancak anlam kayması olabilir diye geri durdum. Bu sözcüğü nasıl diriltebiliriz?
  • 0

Dil bilgisi çok olan birisi değilim. Hakkınızı helâl edin. Kelime-i Tevhid söyleyelim, çok tövbe edelim. Kuran-ı Kerim okuyup uyalım, amel edelim, salih kul olalım. Allahu Teâlâ yardım ve kabul etsin.
Ortak Türkçe Konatı: Discord sunucusu
Üyelik görseli
datadeveb
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2699
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 1207

Ynt: konat

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 23 Oca 2019, 01:27

Bence bunu doğrudan "parti" yerine kullanabiliriz!
  • 10

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini

OTK: https://discord.gg/ZrDbZgd
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dérnek Üyesi
 
İleti: 1703
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: İstanbul
Değerleme: 1100

Ynt: konat

İletigönderen datadeveb » 23 Oca 2019, 08:51

Güzel bir bakış. Ama konat kökü konamak mı, konmak mı, komak mı onu çıkaramadım.

Parti önerisinde anlam kayması olacağını pek sanmıyorum.

Cem anlamına da gelebilir.
  • 0

Dil bilgisi çok olan birisi değilim. Hakkınızı helâl edin. Kelime-i Tevhid söyleyelim, çok tövbe edelim. Kuran-ı Kerim okuyup uyalım, amel edelim, salih kul olalım. Allahu Teâlâ yardım ve kabul etsin.
Ortak Türkçe Konatı: Discord sunucusu
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2699
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 1207

Ynt: konat

İletigönderen datadeveb » 07 Mar 2020, 14:15

Bu sözcüğü oyun yapımcılarına önerelim. Grup, parti kavramları oyunlarda da geçiyor.
  • 1

Dil bilgisi çok olan birisi değilim. Hakkınızı helâl edin. Kelime-i Tevhid söyleyelim, çok tövbe edelim. Kuran-ı Kerim okuyup uyalım, amel edelim, salih kul olalım. Allahu Teâlâ yardım ve kabul etsin.
Ortak Türkçe Konatı: Discord sunucusu
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2699
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 1207

Ynt: konat

İletigönderen mehmetö » 06 May 2020, 22:12

D konat (konot) Active Dev. N. fr. ko:n-;
n.o.a.b. Xak. XI konat 'any group (şirm) of people who bunch together (taIabbada) with one another'; hence one says ol menin kona:tim (sic) ol 'he is one of the group (cumla) of those who hunch together with me'
to the poor and
Kaş. I 357: KB (be generous to the poor and they will intercede for you; do not ask them for wealth in return) yanutı bayat berge edgü konut (?konot) 'God will give you in return good companions (in paradise)' 4471.


Clauson EDT bet 635'te kökün "ko:n-" olduğunu söylüyor, bu kök konmak/konaklamak eyleminin kökü ve "komşu" ile kökteş sanırım. Çünkü ettirgen biçimi şu (bet 636):

D kontur- Caus. f. of ko:n-; 'to settle (people somewhere); to put (someone) up for the night'
.....
ol evinde kuş kondurdı: 'he made the bird perch in his house'
....
kondur- 'to receive as a guest '


Kondurmak (Tarama Sözlüğü): Misafir etmek, gelen misafiri oturtup ağırlamak.

Konmak -ar (I) eylemi:
1. -e Kuş, kelebek, uçak, toz vb. bir yere inmek: "Bir bülbül gelip konmuştu havuzun kıyısına." - Çetin Altan
2. -e Yolculukta geceyi geçirmek için bir yerde kalmak, konuk olmak .
3. -e Kısa bir süre için bir yere yerleşmek, bir yeri yurt edinmek.

Kona göçe
dura kalka: “Eskiden kim bilir kaç gün, kaç gecede, kona göçe gidecekleri bir yere, şimdi üç beş saat içinde heybeleri, sepetleriyle beraber kuş gibi uçacaklardır.” -R. N. Güntekin.

Tarama Sözlüğü: Yolcu bir yere inip oturmak, konaklamak.
  • 1

Düz çeviriyi gördüğümde etim dökülür
mehmetö
Mehmet
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 420
Katılım: 16 Ara 2019, 21:20
Değerleme: 311

Ynt: konat

İletigönderen kutlugbeg » 10 Mar 2021, 15:30

Bu söz için kökenleme yazmaya çalışıyorum ancak açıklayamadığım birkaç neñ[1] var. Öñcelikle uyuşmayan kökenlemeleri ardından da soñ görüşümü üleşmek[2] istiyorum.

DLT'de konat adı ve konat- éylemi bulunmaktadır. Açıkça bu sözler *kona- éyleminden türemelidir.

a) Başta *kona- éyleminin kon- éylemine -gA- eki getirilerek türetildiğini düşündüm ancak yañılmışım. Çünkü aynı devirde -gA- eki almış éylemler DLT'de /g/ sesiyle bulunuyorlardı(Bakıñız: dola- < tolga-, sataş- < satgaş-). Ancak *kona- éyleminde bu söz konusu değil. Bu nedenle kon-ga- biçimi kesinlikle yazılamaz.

b) Usuma gelen bir başka kökenleme ise éylemden ad türeten -(X)n eki ile +A- ekinin ulanması[3] idi.
ko- "yerlemek, bırakmak" > kon "yér, koyma" > kona- "oturtmak, kondurmak"
Örnek olarak;
sı- "kesmek" > sın "kesim, boy" > sına- "boyunu ölçmek, test etmek, déñemek"
sa- "hesaplamak" > san "sayı" > sana- "sayı saymak"
kıy- "eziyet etmek" > kıyın "ceza" > kıyna- "cezalandırmak" sözlerinde görüldüğü gibi.

Ancak bu kökenleme de añlamca sorunlar içeriyordu. Çünkü örneklerde de görüldüğü üzere bu iki ekin ulanması ile türetilen yeñi éylem étken çatıda! Démeli[4], kona- éyleminin "kondurmak" añlamına sahip olması gérekirken konat- éyleminin "kondurmak" añlamı var. Oysa konat- "kondurtmak" olmalı idi. Çatı yığılması ihtimalinin de sözcük çok eski çağlarda bulunduğu için söz konusu olmadığını sanıyorum. O yüzden bu kökenlemeyi de añlam tutarsızlıklarından dolayı yañlış sayıyorum.

Bu yüzden artık şu olasılıklar üzerinde duruyorum:

1) Kaşgarlı Mahmut, Arap abecesini kullanırken yazım yañlışı yaptı. Aslında yazmak istediği "konut" idi.
konut "konma yéri, insanların toplantığı yér"
konut- "kondurmak" (DLT'de geçen añlam da kondurmaktır. Kon- eyleminden -(X)t éttirgen çatısı ile. Bknz, akıt-)

2) Elimdeki DLT, Besim Atalay'ın çevirdiği 2018 basımı kitap. Besim Atalay okuma yañlışı yaptı. Bu nedenle konut sözü konat olarak yazıldı. Eğer başka bir basımda konut biçimi varsa bu maddenin doğruluğu kesin oluyor sanarım.

DLT'deki tek yazım veya okuma yañlışı bu değildir. Kuçam sözü de yañlış yazılan sözlerdendir. Bu yüzden yañlış yazılması olasığının daha güçlü olduğunu düşünüyorum.

Uzunsuz[5], şu anki görüşüme göre bu söz konat değil konut biçiminde olmalıdır. Anlamca ve sesçe uyuşmayan kökenlemeler, yazım veya okuma yañlışından başka kapı bırakmamaktadır.

Siz bu konuda ne düşünüyorsuñuz?

Dipçe:
[1] şey
[2] paylaşmak
[3] birleşmesi
[4] yani
[5] kısaca, özet olarak
  • 0

kutlugbeg
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 53
Katılım: 27 Şub 2021, 16:35
Değerleme: 31

Ynt: konat

İletigönderen mehmetö » 10 Mar 2021, 17:50

Clausondaki maddede bir örnek söylemde de konut diye yazılmış

Gülensoyda:

konak3: 'Darı'
= OT. konak ~ koyak
'bir tür kaba darı' (DLT)
<kona-k
krş.DLT: konat 'birbirine yanaşık toplanan insan kümesi'
Eren(TDES, 250): yok

Demiş. "Konak=çuvala toplanmış darı" gibi toplanmış insanlar diye düşünürsek, konmak başka bir kök olabilir. Ayrıca öbür başlıkta Türkerözün getirdiği:
Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü
konat anlamı
Bayramlarda köylere konuk olarak gidenlere verilen yemek, bayram yemeği.
Tekkeönü *Ereğli -Konya
  • 0

Düz çeviriyi gördüğümde etim dökülür
mehmetö
Mehmet
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 420
Katılım: 16 Ara 2019, 21:20
Değerleme: 311

İletiThis post was deleted by kutlugbeg on 10 Mar 2021, 21:24.
Gérekçe: yanlış alıntı

Ynt: konat

İletigönderen kutlugbeg » 10 Mar 2021, 21:33

mehmetö yazdı:"Konak=çuvala toplanmış darı" gibi toplanmış insanlar diye düşünürsek, konmak başka bir kök olabilir.


mehmetö yazdı:Clauson EDT bet 635'te kökün "ko:n-" olduğunu söylüyor, bu kök konmak/konaklamak eyleminin kökü ve "komşu" ile kökteş sanırım.


Yazdıklarım kon- eylemi içindi. O eylemden türemesi için pek uygun ekler yok sanki. Bu yüzden okuma yanlışı üzerinde durmuştum. Elbette ayrık bir kökten de türetilmiş olabilir. Ancak yine DLT'de geçen konat- "kondurmak, oturtmak" eylemi bana aksini düşündürdü. Çünkü bu eylem apaçık kon- eyleminin ettirgen çatısıdır (kondur-'dan anlaşılacağı üzere) ve Türkçe'de -(A)t- eki yoktur, -(X)t- eki vardır.
  • 0

kutlugbeg
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 53
Katılım: 27 Şub 2021, 16:35
Değerleme: 31


Dön Sözcük Diriltme Önerileri

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 5 konuk

Reputation System ©'