Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

azgaş, azgaşmak, azgışmak

Günümüzde kullanılmayan eski kavramlarıñ diriltmesi için yapılan çalışmaları, önerileri içerir.

azgaş, azgaşmak, azgışmak

İletigönderen Toygun » 30 Ağu 2019, 19:59

azgaş : çekişme, didişme
azgaşmak : öfkelenmek, alevlenmek, çekişmek, didişmek

(Seyahatnâme Okuma Sözlüğü)

Seyahatnâme'deki kullanım örnekleri...

“Bir kerre bir garîb yiğit Salı bâzârında bey‘ [ü] şirâ ederken azgaşub...”
“...iki topun güllesi deryâ ortasında birbirlerine râst gelüp cümle teklîfinde azgaşmadan ikisi de evc-i âsumâna urûc etdiler...”
"El-hâsıl Kalmık ile bunlar azgaş ve uğraş ve savaş ede ede Kalmık bunları kova kova üzerimize geldiler. ”


Acabâ bu hâliyle mi uyarlamalı? Yoksa azaş-, azış- gibi bir hâlde mi?
  • 0

Üyelik görseli
Toygun
Genel Sorumlu
Genel Sorumlu
 
İleti: 5289
Katılım: 17 Haz 2010, 17:30
Değerleme: 1360

Ynt: azgaş, azgaşmak, azgışmak

İletigönderen Oktay D. » 01 Eyl 2019, 11:07

Tarama Sözlüğünde azgış— ile azgaş— geçiyor, ayrıca azgaş (mücâdele) de var. Amasya ağzında azgaş— (çekişmek, dövüşmek) biçiminde /g/ ile bulunuyor, o yüzden (oranıñ ağız özelliklerini düşünürsek) biz de
öñeri azgaş
mücâdele, çekişme

öñeri azgaşmak
mücâdele étmek, çekişmek

olarak uyarlamalıyız. Zaten hiç azaş— biçimi bulunmuyor.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6162

Ynt: azgaş, azgaşmak, azgışmak

İletigönderen AliTurkhan » 11 Oca 2021, 00:06

O "Gaş" ne görevi üstleniyor orada tam olarak?
  • 0

AliTurkhan
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 201
Katılım: 26 Kas 2020, 09:52
Değerleme: 27

Ynt: azgaş, azgaşmak, azgışmak

İletigönderen kutlugbeg » 03 Mar 2021, 13:54

Esenlikler, kéndimce bir kökenleme deñeyeceğim. Doğruluğuna kuşkuyla yaklaşıñız, yañlışım olursa géçiriñiz.

Ben, söz konusu azgaş- éyleminin az- "yoldan çıkmak, sapmak" éyleminden türediğini düşünüyorum. Aldığı ekleri şöyle açıklayayım:

Az- "yoldan çıkmak, sapmak" éylemine, éylemden éylem türeten -gA- eki getirilmiş olmalı. -gA- ekini, herhangi bir mastar eki ile addan éylem yapan +lA- ekinin birleşimi olarak düşünebilirsiñiz. Bakıñız,
yar- "ikiye bölmek" ulayı yarıla- "yarısına dek gitmek, yarısına dek bitirmek"
böl- "parçalara ayırmak" ulayı bölümle- "tasnif etmek, gruplara ayırmak"
kon- "kendini koymak, düşmek, inmek" ulayı konuşla- "asker mevzilendirmek"
Öte yandan -gA- eki ile ilgili daha çok örnek için araştırıñız: dola-, sataş-, ırgala-, dalga, tara-, yala-, gérek-, ara-...

Kısaca az- "yoldan çıkmak, sapmak" éyleminden -gA- eki ile azga- "kötülük étmek?, zarar vérmek?" éyleminin var olduğunu düşünüyorum.

Azga- "kötülük étmek?, zarar vérmek?" éylemine de -(X)ş- işteşlik eki getirerek azgaş- "karşılıklı kötülük étmek?, zarar vérişmek, mücadele étmek?" ulayı azgaş "zarar vérme, mücadele" sözlerinin türediğini düşünüyorum.

Öte yandan, az- "yoldan çıkmak, sapmak" éylemi uzun ünlülüdür.[1] Démeli, uzun ünlülerden sonra /g/ sesinin eridiğini göz önünde bulundurup azaş- ulayı azaş sözlerini kullanmalıyız.
Ek olarak, Talat Tekin'in Türkmence sözlüğünde azaş- "yolunu kaybetmek" /g/ sesi olmadan bulunmaktadır.[2] Bu yüzden bu éylem azaş- biçiminde kullanıma girmelidir.

Dédiğim gibi kökenlemeyi kéndim yaptım. Doğruluğuna kuşkuyla yaklaşıñız. Bilgi üleşiminde dikkatli oluñuz. Yañlışım olduysa géçiriñiz.

Kaynaklar:
[1] Türk dillerinde birincil uzun ünlüler, Talat Tekin, 1995

[2] Türkmence-Türkçe sözlük, Talat Tekin, 1995
  • 0

kutlugbeg
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 53
Katılım: 27 Şub 2021, 16:35
Değerleme: 31


Dön Sözcük Diriltme Önerileri

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 5 konuk

Reputation System ©'