Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

u-, u (yapabilmek, muktedir olmak)

Günümüzde kullanılmayan eski kavramlarıñ diriltmesi için yapılan çalışmaları, önerileri içerir.

u-, u (yapabilmek, muktedir olmak)

İletigönderen datadeveb » 21 Mar 2020, 00:27

Yanlış anımsamıyorsam DLT'de u = kefil anlamına geliyordu. Bir bilgi daha karşıma çıkınca konuyu açmak istedim.
<< ETü uz usta, sanatkâr, marifetli < ETü u- yapabilmek, muktedir olmak +Uz


u- eylemi dirilir mi? Yapım ekiyle türetirsek sözcüklerden birisi şu oluyor;

u- > u- + -ı > uğu

Bu durumda uğur, uğrunda, uğraş sözcüğünün kökü bu sözcükler mi diye araştırdım kesin vargıya varamadım. Ancak uğraşmak "olabilir ya" dedirtti.

uğraşmak: "yapmaya çalışmak" anlamı düşünürsek u- eylemi doğru kök oluyor gibi.
  • 0

Çok dil bilgisi olan bir kişi değilim. Hakkınızı helâl edin.
Kelime-i tevhidi gönülden deyip tövbeler edelim.
Allah rızası için Kuran-ı Kerim yolunda salih kul olalım.
Allahu teâlâ yardımcımız olsun.
Ortak Türkçe Konatı: Discord sunucusu
Üyelik görseli
datadeveb
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2784
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 1210

Ynt: u-, u (yapabilmek, muktedir olmak)

İletigönderen bensay » 21 Mar 2020, 01:17

uğraşmak "uğur" tabanlı bir sözcüktür, uğur da ok-= denk gelmek tabanlı
  • 3

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 3166
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1852

Ynt: u-, u (yapabilmek, muktedir olmak)

İletigönderen datadeveb » 21 Mar 2020, 01:35

Birde hızlıca sözlük taraması yaptım.

Kazak türkçesi denk geldiğim en yakın sözcük.
uğw:
anlamak, kavramak

Kırgız türkçesi denk geldiğim en yakın sözcük.
uguu:
duymak, işitmek, itaat
  • 0

Çok dil bilgisi olan bir kişi değilim. Hakkınızı helâl edin.
Kelime-i tevhidi gönülden deyip tövbeler edelim.
Allah rızası için Kuran-ı Kerim yolunda salih kul olalım.
Allahu teâlâ yardımcımız olsun.
Ortak Türkçe Konatı: Discord sunucusu
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2784
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 1210

Ynt: u-, u (yapabilmek, muktedir olmak)

İletigönderen bensay » 21 Mar 2020, 13:05

türkiye türkçesi dışı türkçelerden ne yazık ki anlamadığımdan bir nen söyleyebilecek durumda değilim
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 3166
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1852

Ynt: u- (yapabilmek, muktedir olmak)

İletigönderen Oktay D. » 27 Mar 2020, 19:31

Eski Türkçedeki uk— (añlamak) sözcüğünüñ masdar biçimi olan ukug (añlama işi) sözcüğü Kazak ve Kırgız Türkçesindeki ses dönüşümleri géreği, sırasıyla uguw ve uguu olmuş. Bizde yaşasaydı uku olurdu. O yüzden Kazak veya Kırgız veya başka bir Türkçede görülen biçimleriñ bizdeki biçimlerle doğrudan karşılaştırılması yañıltıcı oluyor. bensay'ıñ da dédiği gibi uğraş— eylemi uğur/oğur sözcüğünden, o da — (denk gelmek) biçiminden geliyor. uğur sözcüğünüñ özünde ünlüsü de zaten géñiş oğur biçiminde, yalñızca Oğuz Türkçelerinde daralmıştır.

Büyük olasılıkla uz (becerikli, usta), us (añlayış, zihin) sözcükleri de u— (yapabilmek, yéterli olmak) eyleminden gelmiş.

u— sözcüğünüñ dirilmesi biraz güç, çünkü tek heceli bir sözcük ve hiçbir çağrışımı kalmamış. Ben de isterdim dirilmesini ancak bugünkü topluma soñuçta yabancı bir sözcük gibi...
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6166

Ynt: u-, u (yapabilmek, muktedir olmak)

İletigönderen datadeveb » 27 Mar 2020, 20:12

Kırgız türkçesinde uguu ve ukuu sözlükte geçiyor. İkisine de ortak anlam olarak duymak yazılmış. İtaat anlamı nasıl doğmuş bilmem.

İyice bakılırsa birinde anlamak birinde işitmek anlamları kullanılıyor. Anlam ayrımı nedeniyle soru imim var.

Bu u kökünden udu, umuş sözcükleri gibi sözcük kullanımları ortaya çıkacak çünkü. Güzel bir kök. Kestirip atmak olmaz. Bir de sözcük türetimleri değişik olacak. Burada çok tartışma çıkar demedi demeyin.
  • 0

Çok dil bilgisi olan bir kişi değilim. Hakkınızı helâl edin.
Kelime-i tevhidi gönülden deyip tövbeler edelim.
Allah rızası için Kuran-ı Kerim yolunda salih kul olalım.
Allahu teâlâ yardımcımız olsun.
Ortak Türkçe Konatı: Discord sunucusu
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2784
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 1210

Ynt: u-, u (yapabilmek, muktedir olmak)

İletigönderen Oktay D. » 27 Mar 2020, 20:38

Tek sesli kökleriñ ne yazık ki durumu çok güç. Aşağıdakiler günümüz Türkçesiniñ tek sesli kökleridir (Ana Türkçeniñ déğil):
ȫ— (dériñ düşünmek)
ı— (göndermek)
i— (olmak) < Eski Türkçe er
e— (olmamak) > –me—/-ma— olumsuzluk eki
Bunlarıñ hiçbiri tek başına işlek déğil, hep türevlerde yaşıyorlar. Örneğin i— eylemi yalñızca ek eylem olarak kullanımda (+imiş, +idi, +ise, ...), e— eylemi olumsuz ekiniñ içinde eriyip gitmiş, ö— eylemi ise öğe (bilge kişi), öğün— gibi türevlerde var.
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6166

Ynt: u-, u (yapabilmek, muktedir olmak)

İletigönderen mehmetö » 14 Mar 2021, 18:32

Türkçede mümkün sözü "-Abilir" ile anlatılır, imkan ise "olabilirlik"dir.

Peki acaba "u-"dan(yétmek, becermek) da "-m" ile imkan(güç yetirme, gücü yetme, kudret bulma, potentia) anlamında "um" sözünü türetebilir miyiz "olanak" yerine? "Sığ-"dan sığım/hacim gibi edebilme/olabilme ölçüsü/miktarı.
  • 0

Düz çeviriyi gördüğümde etim dökülür
mehmetö
Mehmet
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 420
Katılım: 16 Ara 2019, 21:20
Değerleme: 307

Ynt: u-, u (yapabilmek, muktedir olmak)

İletigönderen bilimdan » 14 Mar 2021, 18:59

mehmetö yazdı:Türkçede mümkün sözü "-Abilir" ile anlatılır, imkan ise "olabilirlik"dir.

Peki acaba "u-"dan da "-m" ile imkan anlamında "um" sözünü türetebilir miyiz? "Sığ-"dan sığım/hacim gibi edebilme/olabilme ölçüsü.
Umak fiili yeterlik anlamında kullanılıyor:
gelebilir - hem yeterlik, hem ihtimal
gelemez (< gele u-maz) - yeterlik
gelmeyebilir - ihtimal.

Bu bakımdan umak fiilinden yapılan bir türetim imkân sözcüğünün manasını tam olarak karşılayamaz gibi görünüyor. Mesela possible "mümkün" sözcüğünün köken bakımından ilgili olduğu Latince potēre fiili de esas itibariyle yeterlik bildiriyor olsa da ihtimali belirtmek için de kullanılmaktadır (en azından Latincenin devamı olan dillerden İspanyolcada puede ser "olabilir" şeklindeki bir ifade ihtimal bildirmek için de kullanılabiliyor).
  • 0

bilimdan
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 420
Katılım: 01 Kas 2017, 08:07
Değerleme: 196

Ynt: u-, u (yapabilmek, muktedir olmak)

İletigönderen kutlugbeg » 14 Mar 2021, 23:51

mehmetö yazdı:Türkçede mümkün sözü "-Abilir" ile anlatılır, imkan ise "olabilirlik"dir.

Peki acaba "u-"dan(yétmek, becermek) da "-m" ile imkan(güç yetirme, gücü yetme, kudret bulma, potentia) anlamında "um" sözünü türetebilir miyiz "olanak" yerine? "Sığ-"dan sığım/hacim gibi edebilme/olabilme ölçüsü/miktarı.


Birkaç kaynak taradım ve Tonyukuk yazıtı doğu yüzü 7. satırda[1] şunu buldum:

"...ol yolın yorısar unç tédim..."
"...o yoldan yürürsek mümkün dédim..."

Söz u- "muktedir olmak" éyleminden mi türüyor emin değilim. Ancak dikkate alınması géreken bir söz diye düşünüyorum.

[1]Orhon Yazıtları, Erhan Aydın, Bilge Kültür Sanat, 2019
  • 0

kutlugbeg
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 59
Katılım: 27 Şub 2021, 16:35
Değerleme: 28


Dön Sözcük Diriltme Önerileri

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 7 konuk

Reputation System ©'