Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

bir neñi tamamen etmek "...-ı ıdmak", "...-ı ıymak"

Günümüzde kullanılmayan eski kavramlarıñ diriltmesi için yapılan çalışmaları, önerileri içerir.

bir neñi tamamen etmek "...-ı ıdmak", "...-ı ıymak"

İletigönderen kutlugbeg » 02 Nis 2021, 18:39

Bilindiği üzere Türkçe, birleşik éylemler açısından çok baydır[1]. Asıl añlatmak istediğimiz éylemi zarflaştırıp ardına türlü éylemler getirerek türlü añlamlar elde édebiliriz. Örnek olarak:

Zarflaştırılmış éylem + vérmek = tézlik, çabukluk, kolaylık => Evden çıkmadan ocağı söndürü vérdim. "Ocağı kolaylıkla, çabukça söndürdüm"

Zarflaştırılmış éylem + durmak = süreklilik => Ben gelene dek çocuğa baka dur. "Çocuğa bakma işini süreklice ét"

Zarflaştırılmış éylem + bilmek = yéterlilik, beceri => 10 yaşımdan béri yüze bilirim. "Yüzmeyi beceririm, yüzmeye gücüm yéter"

Örnekler çoğalabilir. Benim sözünü étmek istediğim birleşik yapı ise şöyle biçimleniyor:

Zarflaştırılmış éylem + ıymak = tamamen, bütünlük => Onu unutu ıydım. "Onu tamamen unuttum"

Id- > ıy- éylemi "göndermek, salmak, yollamak" añlamlarına gelir ve Türkçe'nin temel éylemlerinden biridir. Ne yazık ki günümüzde ölü durur. Clauson'un EDT'sinden angın yapıyla bağlı[2] örnekleri diziyorum:

-xağanladuk xağanın yitürü ıdmış "başlarına géçirdikleri kağanı tamamen yitirmiş"

-Türkü bodun élledük élin ıçgınu[3] ıdmış "Türk halkı kurdukları devleti tamamen kaybetmiş"

-unıtu ıtdı "tamamen unuttu"

-teñri yérin unıtu ıtdı "cennet vatanını tamamen unuttu"

Eski Türkçe ıd- "göndermek, salmak" éylemi günümüzde ıymak olacaktır érinç[4]. Bu yüzden diriltilecekse ıymak biçiminde diriltilmelidir. Iymak eyleminin dilimize katacakları bir yaña, bu birleşik éylem yapısı da dilimize çok yarayacaktır sanarım.

[1] bay= zengin

[2] angın yapıyla bağlı "bahsi edilmiş yapı hakkında"

[3] ıçgınmak= kaybetmek

[4] erinç= şüphesiz, muhakkak
  • 0

kutlugbeg
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 53
Katılım: 27 Şub 2021, 16:35
Değerleme: 31

Ynt: bir neñi tamamen etmek "...-ı ıdmak", "...-ı ıymak"

İletigönderen kutlugbeg » 29 Nis 2021, 15:51

Görsel

Wilkens Handwoerterbuch'ın Eski Uygurcanın El Sözlüğü adlı bétiğinden.

Salmak éyleminin yardımcı fiil olarak kullanımının davranışın eksiksizliğini ifade éttiği yazılmış. Clauson'un sözlüğünden buraya göçürdüğüm ıd-/ıy- "göndermek" éyleminde de bir yapı görülüyordu. Salmak éyleminin göndermek añlamı düşünüldüğünde bu yapınıñ da bir neni ifade étmesi şaştırıcı değil.

"zarflaştırılmış éylem" + salmak/ıymak "göndermek" --> "tamamen, bütünce, eksiksiz" étmek

Atalar néce bir éseme ile bu yapıyı kurmuş daha bilmiyorum.
  • 0

kutlugbeg
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 53
Katılım: 27 Şub 2021, 16:35
Değerleme: 31


Dön Sözcük Diriltme Önerileri

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 8 konuk

cron
Reputation System ©'