Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Türkmence sözlükten derleme

Günümüzde kullanılmayan eski kavramlarıñ diriltmesi için yapılan çalışmaları, önerileri içerir.

Türkmence sözlükten derleme

İletigönderen Toygun » 18 Haz 2010, 00:57

Lütfen bu derlemede Türkçe olmayan sözcükler varsa belirtiniz. Çoğunu da nasıl uyarlayacağımı bilemedim. Yardımcı olursanız sevinirim.

agzamak Anmak, bahsetmek, zikretmek, söz etmek, ima etmek. >> ağzamak
alaç Çare, kurtuluş, çıkış yolu.
alada Tasa, kaygı, sıkıntı, endişe.
aňsat Kolay, basit, hafif.
arman 1. Gerçekleşmemiş arzu, emel.
2. Ham hayal.
3. Kin, öfke, gazap.
4. Heyhat, yazık, eyvah!

aýdym Şarkı, türkü.  >>  aydım?
aýdymçy Türkücü, şarkıcı, ses sanatçısı.  >>  aydımcı?
bäşatar Tüfek.
baýdak Bayrak, sancak, flâma.
bezemen Şık, zarif.
buşlamak Müjdelemek, muştulamak.
buşluk Müjde.
buýsanç 1. Sevinç.
2. Gurur, iftihar, övünç, kıvanç.
buýsanmak 1. Sevinmek.
2. Gurur duymak, iftihar etmek, övünmek.
büdremek 1. (Ayağı)  sürçmek, tökezlemek.
2. Zorluklarla karşılaşmak, güç durumda kalmak.    >> musibet : büdreme
çenemek 1. Nişan almak.
2. Denemek, sınamak.
çigildem Lâle.
çilim 1. Tütün.
2. Sigara.
çilim çekmek Sigara içmek.
çiňerilmek Dikkatle bakılmak, dik dik bakılmak.
çola Issız, kuytu, tenha, ücra.    >> ücra : çola
çygyr Sınır, hudut. > >  çıgır??
çykalga Çıkış yolu, çare. >> çıkalga
darykmak Sıkıntı duymak, bunalmak, kederlenmek.  >>  darıkmak
delmirmek Birine acındıracak şekilde bakmak, yalvararak bakmak.
dilewar Hatip, konuşmacı.  >>  dilivar?
diňe Yalnız, ancak, sadece, tek.
doga Tılsım.
dörmek 1. Karıştırmak, kurcalamak.
2. Aramak, araştırmak, kurcalamak, yoklamak.
duralga 1. Durak (otobüs vb. için).
2. Liman.  >>  liman : duralga
durmuş Hayat, ömür.
durşuna Baştan başa, boydan boya, bütünüyle, büsbütün.
düşnükli Açık, anlaşılır.
edenli Hamarat, becerikli, maharetli, yetenekli, kabiliyetli.
edermen Cesur, yürekli, yiğit.
edil 1. Tıpatıp, aynen, tıpkı.
2. Tam, iyice.
3. Güya, sanki.
ençeme 1. O kadar, bu kadar, bunca.
2. Birçok.
3. Defalarca.
4. Nice.
endik 1. Alışkanlık, âdet, huy.    >>  ünsiyet : endik
2. Beceri, eli yatkınlık, meleke.
endik etmek Alışkanlık hâline getirmek, âdet edinmek, alışmak.
erbet Kötü, fena.
erteki Masal.
esetmek 1. Göz kulak olmak, bakmak, gözetmek.
2. Bakmak, görmek, seyretmek, izlemek.
ganym Düşman, hasım.
gapjyk Cüzdan.
garamaňlaý Talihsiz.
garamat 1. Günah, suç, kabahat.
2. İftira.
gatnamak Sürekli gidip gelmek.
gelşik Yakışık, yaraşık, güzel görünme.
geňirgenmek Birine veya bir şeye şaşırmak.
geňsi 1. Mükemmel, şahane, nefis, enfes, iyi, güzel, fevkalâde.
2. Bir hoş, garip, tuhaf, şaşırtıcı.
gep Söz, lâf.
geplemek Konuşmak, söylemek, bahsetmek.
gepleşmek Konuşmak, sohbet etmek, fikir alış verişinde bulunmak.
gepletmek Konuşturmak, söyletmek.
goldamak Birini desteklemek, kollamak.

goldaw Destek, yardım, himaye.
goldaw bermek Yardım etmek, desteklemek, destek vermek, himaye etmek.
göni Doğru, düz, dik, direk, ok gibi.
göwnemek 1. Razı olmak.
2. Kabul etmek.
göwün 1. Gönül, yürek.
2. Can.
göwün açmak Eğlenmek, keyif sürmek.
göwün götermek 1. Şevk vermek şevklendirmek.
3. Coşturmak, uçurmak.
göwünlik bermek Teselli/moral vermek.
gulpak Zülüf, kâkül.
gural Cihaz, alet, araç.  (Tatarcada qoral silah demek)
guramak 1. Kurmak.
2. Organize etmek, düzenlemek.
gurp 1. Güç, kuvvet.
2. Mal, mülk, varlık.
güjeňlemek Göstermek, sergilemek, ortaya koymak.
gylaw 1. Öfke, sinir.
2. (Kesici/delici) uç, ağız.
gylaw almak 1. Yaptığı bir iş rast gidince şımarmak, ne yapacağını şaşırmak.
2. Keyiflenmek, keyif çatmak.
gylawly Hevesli, istekli, şevkli.
gyňyr 1. Öfkeli, kızgın, hırçın.    >>>  kınır?
2. Zalim.
gyzmaç Asabî, hırçın, kızgın, öfkeli.  >>>  kızmaç?
gyzykly İlginç, enteresan.
ibermek Göndermek, yollamak, sevketmek.
idemek 1. Bakmak, gözetmek.
2. Araştırmak.
idili Güzel, iyi, muntazam, mükemmel, eksizksiz, tam.
igenmek 1. Sızlanmak, yakınmak.
2. Homurdanmak, mırıldanmak, sebepsiz yere çıkışmak.
ilat Ahali, halk, insanlar.
iňkis Kuşku, şüphe, endişe.
karam 1. Hileli.
2. Hile, aldatma.
karam etmek Hile yapmak.
kesgitlenmek Belirlenmek.
kesgitli Belirli, kesin, açık.
köpelmek Artmak, çoğalmak.
köpeltmek Çoğaltmak, arttırmak.
köplük Çokluk.
kösenmek Uzanmak, yatmak.
köşeşdirmek Teskin etmek, yatıştırmak, sakinleştirmek.
küý 1. Düşünce, niyet.
2. Hayal.
3. Akıl, fikir.
küýsemek 1. Arzu etmek, arzulamak, istemek.
2. Özlemek, hasretini çekmek.
oda urmak Heba etmek, çarçur etmek, yele vermek.  >>  oda vurmak
owsunmak 1. Coşmak, kükremek, köpürmek.
2. Dalgalanmak.
önmek 1. Doğmak, meydana gelmek, türemek.
2. Ürün vermek, bitmek, yetişmek.
önüm Ürün, mahsul.
öwşün Şule, ışık, parıltı.
özbaşdak Bağımsız, müstakil, hür, özgür.
öz-özünden Kendiliğinden.
özgerişlik Değişiklik.
sabamak Bitmek, tükenmek.
sagdyn Dinç, sağlam.    >> sağdın?
sanawaç 1. Çocuk oyunlarında söylenen ahenkli sözler.
2. Ölenin ardından söylenen bir tür ağıt.
sapak 1. Ders.
2. Ev ödevi.
sargyt 1. Vazife, görev, iş.
2. Tembih.
sargyt etmek Rica etmek, bir işi yapmasını istemek, buyurmak, emretmek.
sarpa 1. Kıymet, değer.
2. Hürmet, saygı.
sarpa goýmak Saymak, hürmet göstermek, saygı duymak, hürmet etmek.
sarpa saklamak Saymak, hürmet göstermek, saygı duymak, hürmet etmek.
saýramak 1. Ötmek, şakımak.
2. Mutlu konuşmak, sanatlı konuşmak.
3. Güzel türkü söylemek, güzel ses çıkarmak.
seredişmek 1. Bakışmak, karşılıklı olarak birbirine bakmak.
2. Bir işi incelemede yardımlaşmak.
seretmek 1. Bakmak.
2. İncelemek, gözden geçirmek.
sorag 1. Soru, sual.
2. Sorgulama, soruşturma.
sorag etmek Soruşturmak, sorgulamak.
soraglamak Sorgulamak, soruşturmak, araştırıp soruşturmak.
soramak Sormak.
sowatly Aydın, münevver, bilgili.
sowatsyz Okuma yazma bilmeyen, cahil.
sözlemek Konuşmak, bahsetmek.
surnukmak Çok yorulmak, takatı kaçmak.
süllermek Susuzluk veya sıcaktan kurumak (bitki için).
sülmüremek Başını öne eğip fazla konuşmadan oturmak, süzülmek.
sülmüreşmek Hep birlikte baş eğip konuşmadan oturmak, süzülmek.
sylag 1. Saygı, hürmet.
2. Mükâfat, ödül.
sylamak 1. Saygı göstermek, hürmet etmek.
2. Acımak, merhamet etmek.
syn etmek
1. Kontrol etmek, gözden geçirmek.
2. Dikkat etmek.
3. Dikkatle bakmak, süzmek.
syn¹ Kontrol, gözden geçirme, dikkat etme.
synag 1. Deney, tecrübe, deneme.
2. İmtihan, sınav.
synlamak 1. Gözlemek, izlemek.
2. İncelemek, gözden geçirmek, kontrol etmek.
3. Dikkat etmek.
sypdyrmak 1. Elinden kaçırmak.
2. Bir sırrı açıklamak, ifşa etmek.
3. Azat etmek, serbest bırakmak.
sypmak Kurtulmak, kaçmak.
takal Manasız, boş, yersiz (söz).
tapawut Fark, ayırım.
tapawutlanmak Farkedilmek, ayrılmak, dikkati çekmek.
tapawutly Farklı, özgün, ilgi çekici.
tesmek Çekilmek, gerilemek.
tire Aşiret, kabile, oymak.
tiredeş Aynı kabileden olan.
tolgundyryjy Heyecanlandırıcı.
tolgunmak Heyecanlanmak.
töwerek 1. Civar, çevre, etraf.
2. Ortalık.
türkana Basit, yalın, sade, saf.
uçramak 1. Rastlamak, karşılaşmak.
2. Uğramak, maruz kalmak.
ukyp Kabiliyet, yetenek.
ukyply Kabiliyetli, yetenekli.
ukypsyz Kabiliyetsiz, yeteneksiz.
ulumsylyk Kendini beğenmişlik, kibirlilik.
ümsüm Sessiz sedasız, suskun, durgun.
ümsümlik Sükût, sessizlik.
ümür Sis, duman, pus.
üýtgemek Değişmek, başkalaşmak.
üýtgeşiklik Değişiklik.
ýaňramak Lüzumsuz konuşmak, boş konuşmak, gevezelik etmek.
ýaýnamak 1. Refah/bolluk içinde yaşamak.
2. Lezzet/tat almak, sefa sürmek, eğlenmek.
3. Yayılmak, uzamak, uzayıp gitmek.
ýazgarmak 1. Günahlı/suçlu saymak, suçlamak.
2. Ceza vermek, cezalandırmak.
ýomakçy Nüktedan, nükteci.
ýöne 1. Parasız, bedava.
2. Boşuna, gereksiz, lüzumsuz.
3. Ama, fakat, ancak, lâkin.
ýönekeý 1. Basit, kolay, sade.
2. Alçak gönüllü.
ýöredilmek 1. Çalıştırılmak, işletilmek.
2. Devam edilmek, kesintiye uğramadan yapılmak.
ýörelge 1. Gelenek, âdet, anane.
2. Yol, yöntem, metot.
ýörite Özel, hususî.
yrym Gelenek, görenek.
ys Güzel koku, rayiha, ıtır.
ysgamak Koklamak.
ysgyn Güç, kuvvet, takat.
ysly Güzel kokulu.
ýylgyrmak Gülümsemek, tebessüm etmek.
ýylgyryşmak Sessizce gülüşmek, hep birlikte gülümsemek.
  • 0

Üyelik görseli
Toygun
Genel Sorumlu
Genel Sorumlu
 
İleti: 5289
Katılım: 17 Haz 2010, 17:30
Değerleme: 1360

Ynt: Türkmence sözlükten derleme

İletigönderen Bengitaşlarındili » 29 Haz 2010, 20:04

Sayın Toygun, yukarıdaki sözleri sıralamanız çok değerli bir emektir. Sağ olun, var olun. Sıraladığınız sölerden kimileri Türkiye Türkçesinde vardır, kimilerini de Türkiye Türkçesine uyumlulaştırmak gerekir. Dilimizde yer edinmesi gerektiğini düşündüklerim Türkiye Türkçesine uyumlu hale getirilmiş biçimleri ile aşağıdakilerdir:
Ağzamak: Bahsetmek, Zikretmek, İma etmek
Bezemen: Şık Zarif
Çiğildem: Lâle
Çilim: Sigara
Çilim Çekmek: Sigara İçmek
Duralga: Liman
Durmuş:Ömür
Ertek: Masal
Kapçık:Cüzdan
Kollamak:Desteklemek, Himaye etmek, Sponsor olmak
Kollama: Destek, Sponsorluk
Gönlemek: Razı olmak, Kabul etmek
Gönül açmak: Eğlenmek
Gönül götürmek: Şevk vermek, Çoşturmak
Gönüllük: Moral, Teselli
Kızmaç: Asabi
Kızıklı: İlginç, Enteresan
Kızık: İlgi, Merak, Enterese
Yibermek: Havale etmek, Göndermek
Özgermek: Değişmek, Başkalaşmak, Farklılaşmak
Özgertmek: Değiştirmek, Başkalaştıramak, Farklılaştırmak
Özge: Değişik, Başka, Farklı
Almaşmak: Değişmek, Değiş Tokuş etmek
Almaştırmak: Değiştirmek, Değiş tokuş etmek
Sayramak: Ötmek, Şakımak
Sınamak: Denemek
Sınanmak: Denenmek
Dolunmak: Heyecanlanmak
Dolundurucu: Heyecan verici, Heyecanlandırıcı
Uçramak: Rastlamak, Karşılaşmak
Ululanma>Kibir
Ululanmak>Kibirlenmek
Yazık: Suç, Günah
Yazgarmak: Suçlamak, Günahkar saymak, Suçlu saymak
Yöne: Lakin, Ama, Fakat
Yönekey: Basit, Sade
  • 0

Anlayın Artık! Uydurukçuluk devri bitti! Bitti! Koskoca Türk dünyası dururken uydurduklarınızı yutturamazsınız. Biri önerdiğiniz sözü ilk anda kabullenebilir ama sonra diğer Türk dillerindeki karşılıklarını öğrenince, önermiş olduğunuz uyduruk söz için size kin ve nefret besler. Benim şu anda tüm uydurukçulardan duyduğum nefreti duyar size, ama bunu şahıs olarak kimseye yöneltemediği, maddileştiremediği için Türkçeciliğe yansıtır. Türkçeciliğe nefret duymaya başlar.İşte siz UYDURUKÇULAR farkında olmadan TÜRKÇEYİ BALTALAYANLAR DURUMUNDASINIZ. Yeter artık UYDURMAYIN!
Üyelik görseli
Bengitaşlarındili
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2144
Katılım: 28 May 2009, 15:46
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 0

Ynt: Türkmence sözlükten derleme

İletigönderen cavabien » 30 Haz 2010, 15:10

  • 0

cavabien
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 190
Katılım: 23 Ağu 2008, 10:40
Değerleme: 7

Ynt: Türkmence sözlükten derleme

İletigönderen Türkeröz » 11 Tem 2010, 19:26

darıkmak bizde daralmak ve asabi de kızmaç değil sinirli diye kullanılıyor.
  • 0

Üyelik görseli
Türkeröz
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 3236
Katılım: 25 Nis 2008, 17:08
Değerleme: 675

Ynt: Türkmence sözlükten derleme

İletigönderen Türkeröz » 11 Tem 2010, 19:31

buşmak   

sıkılmak, can sıkılmak, usanmak
Divanü Lügati�-Türk buşmak   

sıkılmak (can), usanmak
Divanü Lügati�-Türk buşmak, (pusmak)   

Öfkelenmek, kızmak.
Tarama Sözlüğü 1963bûşmak   

Boğuşmak, çalışmak
Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü

Buna bakacak olursak buşlamak müjde olmaz bence:(
  • 0

Üyelik görseli
Türkeröz
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 3236
Katılım: 25 Nis 2008, 17:08
Değerleme: 675

Ynt: Türkmence sözlükten derleme

İletigönderen AliTurkhan » 10 Oca 2021, 02:12

Kızmaç güzel sözcük . Eski Türkçede maç - o işi yapan kişi anlamına gelirdi. Çığırtmaç: Tellal dilmaç : Tercüman gibi. Bizde ise alet ismi yapar olmuş. Ama eski anlamıyla kullanmak daha esemeli olur kanaatindeyim. Örneğin Yazmaç yerine zaten yazaç diyebiliyoruz. Bu arada bezemen sözcüğü bayağı güzelmiş
Beze gibi , süs gibi anlamlara geliyor doğrudan anlamına bakınca sanırım. Akman sözcüğü de var. Ak gibi anlamında düz bakınca ama temiz , iffetli anlamı var.
  • 0

AliTurkhan
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 223
Katılım: 26 Kas 2020, 09:52
Değerleme: 14


Dön Sözcük Diriltme Önerileri

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 5 konuk

Reputation System ©'