Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Teşkermek

Günümüzde kullanılmayan eski kavramlarıñ diriltmesi için yapılan çalışmaları, önerileri içerir.

Teşkermek

İletigönderen Toygun » 23 Tem 2010, 11:49

Tatarca, Kazakça, Kırgızca, Özbekçe kontrol etmek anlamına geliyor. Nereden geliyor ve nasıl uyarlamalı?
  • 0

Üyelik görseli
Toygun
Genel Sorumlu
Genel Sorumlu
 
İleti: 5289
Katılım: 17 Haz 2010, 17:30
Değerleme: 1360

Ynt: Teşkermek

İletigönderen bensay » 23 Tem 2010, 12:07

Bizdeki deş- ile ilgili olabilir, deş->deşge->deşger-?
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 3166
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1852

Ynt: Teşkermek

İletigönderen Bengitaşlarındili » 23 Tem 2010, 12:12

Bu kontrol etmek anlamındaki sözcük teşker- değil tekşir-dir.
Kazakçada Teksirw, Kırgızcada Tekşirü, Özbekçede Tekshirmoq, Uygurcada Tekshirmek diye geçer.
Tekşirmek=Kontrol etmek, Tetkik etmek, Araştırmak
  • 0

Anlayın Artık! Uydurukçuluk devri bitti! Bitti! Koskoca Türk dünyası dururken uydurduklarınızı yutturamazsınız. Biri önerdiğiniz sözü ilk anda kabullenebilir ama sonra diğer Türk dillerindeki karşılıklarını öğrenince, önermiş olduğunuz uyduruk söz için size kin ve nefret besler. Benim şu anda tüm uydurukçulardan duyduğum nefreti duyar size, ama bunu şahıs olarak kimseye yöneltemediği, maddileştiremediği için Türkçeciliğe yansıtır. Türkçeciliğe nefret duymaya başlar.İşte siz UYDURUKÇULAR farkında olmadan TÜRKÇEYİ BALTALAYANLAR DURUMUNDASINIZ. Yeter artık UYDURMAYIN!
Üyelik görseli
Bengitaşlarındili
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2144
Katılım: 28 May 2009, 15:46
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 0

Ynt: Teşkermek

İletigönderen SanalBaba » 23 Tem 2010, 12:17

Uğrola,

tekşirmek kökü bizden ise;

tekşirmek......kontrol etmek
tekşirici..........kontrolör
tekşirim, tekşiri..........kontrol
tekşirimsiz..........kontrolsüz
öztekşirim..........öz denetim, öz kontrol (self control)

i.tü (ile türevleri)

Önerilebilir.

Uğrola
  • 0

En soñ SanalBaba tarafından 23 Tem 2010, 13:35 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Elimizdeki tüm sözlükleri toparlayıp kullanıma sunuyoruz. Türkçe dermece dil diyenlerin de okumasını  umarız. Kıytırık ölü dilleri evrensel dil sananları utandıralım. Sözlükleri okutalım, kullanalım,
http://tufar.com/SanalBaba/ Türkçe EVREN dili olacaktır: Bunu kanıtlayalım
Üyelik görseli
SanalBaba
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 462
Katılım: 28 Ağu 2007, 18:28
Değerleme: 32

Ynt: Teşkermek

İletigönderen D. Can Aktan » 23 Tem 2010, 12:54

Özbekçe-İñgilizce sözlükte;

tekshir‑: incelemek, kontrol etmek, araştırmak. [tekshiril‑ tekshirish‑, tekshirtir‑]
tekshirish: araştırma, inceleme
tekshiruvchi: kontrol eden, müfettiş,

olarak geçiyor.
  • 0

Üyelik görseli
D. Can Aktan
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 479
Katılım: 16 Ara 2008, 20:30
Konum: Ankara
Değerleme: 23

Ynt: Teşkermek

İletigönderen Bengitaşlarındili » 23 Tem 2010, 12:59

SanalBaba yazdı:Uğrola,

tekşirmek kökü bizden ise;

tekşirmek......kontrol etmek
tekşirici..........kontrolör
tekşirim, tekşiri..........kontrol
tekşirimsiz..........kontrolsüz
öztekşirim..........öz denetim, öz kontrol (self control)

i.tü (ile türevleri)

Önerilebilir.

Uğrola

Etimolojik açıklamasının ne olduğunu bilmiyorum ancak Türkçe bir kök olduğuna eminim. Nedense bu tekşirmek fiilinin deneştirmek (bir birini denetlemek) eylemiyle yakından ilişkili olduğunu seziyorum, ancak bunu kanıtlayamıyorum.

Türkiye ve Azerbaycan Türkçeleri dışında bütün Türk dillerinde tekşirmek fiili vardır. Türkçeliği çok büyük bir olasılık.
  • 0

Anlayın Artık! Uydurukçuluk devri bitti! Bitti! Koskoca Türk dünyası dururken uydurduklarınızı yutturamazsınız. Biri önerdiğiniz sözü ilk anda kabullenebilir ama sonra diğer Türk dillerindeki karşılıklarını öğrenince, önermiş olduğunuz uyduruk söz için size kin ve nefret besler. Benim şu anda tüm uydurukçulardan duyduğum nefreti duyar size, ama bunu şahıs olarak kimseye yöneltemediği, maddileştiremediği için Türkçeciliğe yansıtır. Türkçeciliğe nefret duymaya başlar.İşte siz UYDURUKÇULAR farkında olmadan TÜRKÇEYİ BALTALAYANLAR DURUMUNDASINIZ. Yeter artık UYDURMAYIN!
Üyelik görseli
Bengitaşlarındili
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2144
Katılım: 28 May 2009, 15:46
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 0

Ynt: Teşkermek

İletigönderen bensay » 23 Tem 2010, 13:42

Kökün "tek" değil de "teş-/deş-" olması bence daha olası. Olasıca imce göçüşümü yoluyla tekşir- biçimine dönüşmüş olmalı.

deşmek, -er   
...2. mec. Bir sorunun üzerinde yeniden durmak, hatırlatmak, kurcalamak: “Bu hatıraları daha deşmek istemiyorum.” -H. E. Adıvar.

Güncel Türkçe Sözlük
----------------------------------------------

Bir iyice araştırmak, incelemek anlamında bir iyice deşmek türü anlatımlarımız vardır. T.Türkçesinde bu sözcüğü kökenleyen bir kaynağa ulaşmak olanaksıza yakın olabilir.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 3166
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1852

Ynt: Teşkermek

İletigönderen D. Can Aktan » 23 Tem 2010, 14:25

Eylem kökü *tekiş- olabilir mi?

*tekiş- > *tekişir- > tekşir-
  • 0

Üyelik görseli
D. Can Aktan
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 479
Katılım: 16 Ara 2008, 20:30
Konum: Ankara
Değerleme: 23

Ynt: Teşkermek

İletigönderen Bengitaşlarındili » 23 Tem 2010, 15:45

bensay yazdı:Kökün "tek" değil de "teş-/deş-" olması bence daha olası. Olasıca imce göçüşümü yoluyla tekşir- biçimine dönüşmüş olmalı.

deşmek, -er    
...2. mec. Bir sorunun üzerinde yeniden durmak, hatırlatmak, kurcalamak: “Bu hatıraları daha deşmek istemiyorum.” -H. E. Adıvar.

Güncel Türkçe Sözlük
----------------------------------------------

Bir iyice araştırmak, incelemek anlamında bir iyice deşmek türü anlatımlarımız vardır. T.Türkçesinde bu sözcüğü kökenleyen bir kaynağa ulaşmak olanaksıza yakın olabilir.


Söyledikleriniz usa yatar türden nesneler. Yine de imce göçüşmesi olsa idi bu Türk dillerinden birinde orijinal biçimin korunmasını gerektirirdi. Ancak Tatarcadan tutun Başkurtçaya, Kazakçadan Kırgızcaya, Uygurcadan Özbekçeye, Nogaycadan Balkarcaya bütün Türk dillerinde tekşir ya da teksir biçimiyle bulunuyor bu sözümüz. Anlamı soruşturmak, araştırmak, denetlemek, denetim yapmak, kontrol etmek, tetik etmek gibi...Bir tek Türkmencede tekşirmek biçimi yok, yerine deñşirmek var. Bu söz ise bizdeki denemek/denetmek sözü ile bağlantılı. Denemek/Denetmek ise Denk sözü ile bağlantılı.
Denk> Eski Türkçe Teñ
Belki Türkmencede Teñşirmek>Deñşirmek
Belki Başka Türk dillerinde Teñşirmek>Tekşirmek
Bilemiyorum. Benim savım, tekşirmek sözününTeñşirmek'ten türemiş olabileceği yönünde.
  • 0

En soñ Bengitaşlarındili tarafından 23 Tem 2010, 15:47 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Anlayın Artık! Uydurukçuluk devri bitti! Bitti! Koskoca Türk dünyası dururken uydurduklarınızı yutturamazsınız. Biri önerdiğiniz sözü ilk anda kabullenebilir ama sonra diğer Türk dillerindeki karşılıklarını öğrenince, önermiş olduğunuz uyduruk söz için size kin ve nefret besler. Benim şu anda tüm uydurukçulardan duyduğum nefreti duyar size, ama bunu şahıs olarak kimseye yöneltemediği, maddileştiremediği için Türkçeciliğe yansıtır. Türkçeciliğe nefret duymaya başlar.İşte siz UYDURUKÇULAR farkında olmadan TÜRKÇEYİ BALTALAYANLAR DURUMUNDASINIZ. Yeter artık UYDURMAYIN!
Üyelik görseli
Bengitaşlarındili
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2144
Katılım: 28 May 2009, 15:46
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 0

Ynt: Teşkermek

İletigönderen D. Can Aktan » 23 Tem 2010, 15:51

Bengitaşlarındili yazdı:
bensay yazdı:Kökün "tek" değil de "teş-/deş-" olması bence daha olası. Olasıca imce göçüşümü yoluyla tekşir- biçimine dönüşmüş olmalı.

deşmek, -er   
...2. mec. Bir sorunun üzerinde yeniden durmak, hatırlatmak, kurcalamak: “Bu hatıraları daha deşmek istemiyorum.” -H. E. Adıvar.

Güncel Türkçe Sözlük
----------------------------------------------

Bir iyice araştırmak, incelemek anlamında bir iyice deşmek türü anlatımlarımız vardır. T.Türkçesinde bu sözcüğü kökenleyen bir kaynağa ulaşmak olanaksıza yakın olabilir.


Söyledikleriniz usa yatar türden nesneler. Yine de imce göçüşmesi olsa idi bu Türk dillerinden birinde orijinal biçimin korunmasını gerektirirdi. Ancak Tatarcadan tutun Başkurtçaya, Kazakçadan Kırgızcaya, Uygurcadan Özbekçeye, Nogaycadan Balkarcaya bütün Türk dillerinde tekşir ya da teksir biçimiyle bulunuyor bu sözümüz. Anlamı soruşturmak, araştırmak, denetlemek, denetim yapmak, kontrol etmek, tetik etmek gibi...Bir tek Türkmencede tekşirmek biçimi yok, yerine deñşirmek var. Bu söz ise bizdeki denemek/denetmek sözü ile bağlantılı. Denemek/Denetmek ise Denk sözü ile bağlantılı.
Denk> Eski Türkçe Teñ
Belki Türkmencede Teñşirmek>Deñşirmek
Belki Başka Türk dillerinde Teñşirmek>Tekşirmek
Bilemiyorum. Benim savım, tekşirmek sözününTeñşirmek'ten türemiş olabileceği yönünde.





Türkiye Türkçesi'nde de denşirmek eylemi var. Türkmence'deki deñşirmek eylemi ile kökteş olabilir.

http://tdkterim.gov.tr/bts/?kategori=ve ... ek&ayn=tam
  • 0

Üyelik görseli
D. Can Aktan
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 479
Katılım: 16 Ara 2008, 20:30
Konum: Ankara
Değerleme: 23

Ynt: Teşkermek

İletigönderen Bengitaşlarındili » 23 Tem 2010, 16:00

Verdiğiniz kaynaktan baktım. Evet söz aynı söz ama anlam kaymasına uğramış.
Nasıl değişmek ve değiştirmek sözü aslında değmek sözü ile bağlantılı olup biri birine değmek ve biri birine değdirmek anlamındayken, takas etmek, takas ettirmek ve başkalaşmak , başkalaştırmak anlamlarını kazandıysa denşirmek sözü de anlam kaymasına uğramış. Ve anlamı başkalaştırmak anlamına yaklaşmış.
Belki ğ>ñ benzeşmesi.
Bellidir ki Türkmencedeki Deñşirmek Denemek sözü ile bağlı.
Dolayısıyla tekşirmek sözünün de bu denemek sözü ile uzaktan bağlı olduğunu düşünüyorum.
  • 0

En soñ Bengitaşlarındili tarafından 23 Tem 2010, 16:02 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Anlayın Artık! Uydurukçuluk devri bitti! Bitti! Koskoca Türk dünyası dururken uydurduklarınızı yutturamazsınız. Biri önerdiğiniz sözü ilk anda kabullenebilir ama sonra diğer Türk dillerindeki karşılıklarını öğrenince, önermiş olduğunuz uyduruk söz için size kin ve nefret besler. Benim şu anda tüm uydurukçulardan duyduğum nefreti duyar size, ama bunu şahıs olarak kimseye yöneltemediği, maddileştiremediği için Türkçeciliğe yansıtır. Türkçeciliğe nefret duymaya başlar.İşte siz UYDURUKÇULAR farkında olmadan TÜRKÇEYİ BALTALAYANLAR DURUMUNDASINIZ. Yeter artık UYDURMAYIN!
Üyelik görseli
Bengitaşlarındili
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2144
Katılım: 28 May 2009, 15:46
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 0

Ynt: Teşkermek

İletigönderen Oktay D. » 11 Mar 2011, 18:41

Türkçe yazında ğ>ŋ diye bir kural yoktur, tersi vardır: ŋ > g,k ama Ana Türkçe ile Eski Türkçe arasındaki bir dönemde görülür, yani buradaki sözcüklerde bunu aramak aŋlamsızdır. Öte yandan, deŋe- ile deŋşir- eylemleri söz ettiğiniz biçimde bağlı olamazlar çünkü +e- yitmesi de yazınımızda yoktur, yitmesi için bir neden de yoktur (ses yitmesi için bir ses olayı olmalı).

tekşir- sözcüğü Türkiye Türkçesinde teğşir-, değşir-, dekşir-, ... biçimlerinden birinde olabilir. Derleme Sözlüğüne baktığımda değşir- sözcüğünü bulabildim ve anlamı "toplamak" olmakla birlikte, ayrıca kökteş ve bağlantılı olarak imlenen değne- sözüğüne götürülüyorsunuz, anlamı "gözetlemek, dikkatle bakmak, derlemek, ...". Çok yüksek olasılıkla,
değşir- ~ tekşir-
Bunlar değ- ~ teg- (değmek, ulaşmak, ...) sözcüğünden işteş çatı eki -ş- ve ettirgen çatı eki -r- alarak gelmişler:
değişir- > değşir-
Birincil olmayan dar ünlüler, sürekliden önce ve g,k,ğ,ŋ seslerinden sonra bulunuyorsa yiterler (çağır- > çağrı, yakış- > yahşı, ...)
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6162

Ynt: Teşkermek

İletigönderen Bengitaşlarındili » 16 Ağu 2011, 23:17

Oktay D. yazdı:Türkçe yazında ğ>ŋ diye bir kural yoktur, tersi vardır: ŋ > g,k ama Ana Türkçe ile Eski Türkçe arasındaki bir dönemde görülür, yani buradaki sözcüklerde bunu aramak aŋlamsızdır. Öte yandan, deŋe- ile deŋşir- eylemleri söz ettiğiniz biçimde bağlı olamazlar çünkü +e- yitmesi de yazınımızda yoktur, yitmesi için bir neden de yoktur (ses yitmesi için bir ses olayı olmalı).

tekşir- sözcüğü Türkiye Türkçesinde teğşir-, değşir-, dekşir-, ... biçimlerinden birinde olabilir. Derleme Sözlüğüne baktığımda değşir- sözcüğünü bulabildim ve anlamı "toplamak" olmakla birlikte, ayrıca kökteş ve bağlantılı olarak imlenen değne- sözüğüne götürülüyorsunuz, anlamı "gözetlemek, dikkatle bakmak, derlemek, ...". Çok yüksek olasılıkla,
değşir- ~ tekşir-
Bunlar değ- ~ teg- (değmek, ulaşmak, ...) sözcüğünden işteş çatı eki -ş- ve ettirgen çatı eki -r- alarak gelmişler:
değişir- > değşir-
Birincil olmayan dar ünlüler, sürekliden önce ve g,k,ğ,ŋ seslerinden sonra bulunuyorsa yiterler (çağır- > çağrı, yakış- > yahşı, ...)

Çin yürekten saygılarımla, çözümleyemediğim ve anlamadığım noktalara ışık tuttunuz, sağ olun.
  • 0

Anlayın Artık! Uydurukçuluk devri bitti! Bitti! Koskoca Türk dünyası dururken uydurduklarınızı yutturamazsınız. Biri önerdiğiniz sözü ilk anda kabullenebilir ama sonra diğer Türk dillerindeki karşılıklarını öğrenince, önermiş olduğunuz uyduruk söz için size kin ve nefret besler. Benim şu anda tüm uydurukçulardan duyduğum nefreti duyar size, ama bunu şahıs olarak kimseye yöneltemediği, maddileştiremediği için Türkçeciliğe yansıtır. Türkçeciliğe nefret duymaya başlar.İşte siz UYDURUKÇULAR farkında olmadan TÜRKÇEYİ BALTALAYANLAR DURUMUNDASINIZ. Yeter artık UYDURMAYIN!
Üyelik görseli
Bengitaşlarındili
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2144
Katılım: 28 May 2009, 15:46
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 0

Ynt: Teşkermek

İletigönderen AliTurkhan » 11 Oca 2021, 00:51

Şimdi bunları yazılarında kılınacak olan bir yazınsever olarak nasıl kullanacağını söyler misiniz ? Tekşirmek, denşirmek?
  • -5

AliTurkhan
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 201
Katılım: 26 Kas 2020, 09:52
Değerleme: 27


Dön Sözcük Diriltme Önerileri

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Google [Bot] ve 8 konuk

cron
Reputation System ©'