Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

basa (ve, dahi, ardından)

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

basa (ve, dahi, ardından)

İletigönderen Oktay D. » 07 Eyl 2011, 04:26

Türkçede "ve" aŋlamına gelen Türkçe kökenli sözcükleriŋ neredeyse hepsi "ardından, soŋra" aŋlamından geŋişleyerek gelmiştir. Örnek olarak Eski Türkçe udu, evirü ma[5] basa verilebilir.

Kalanda[2], soŋ vérdiğim sözcük olan basa, Anadolu ağızlarında öz aŋlamıyla bulunur:
basa (I) [3]
Fazla, baskın, üstün: Yemeğe yağı kısa, tuzu basa koy.
*Antakya çevresi -Hatay
*Kangal köyleri -Sivas
Sarılar *Avanos -Nevşehir [4]
*Bünyan -Kayseri
-Nevşehir
*Bor -Niğde

basa (II) [3]
Arkasından, hemen sonra: "Ahmedin izi basa ben de geldim."
*Avanos -Kırşehir [4]


Eski Türkçe[5] ma Orta Türkçe[6][7] döneminde basa biçimiyle geçer. Kökeni konusunda Clauson, bas- (basmak) sözcüğünden geldiğini savunsa da[4], bu açıklama kandırıcı olmaktan uzaktır. Çünkü hepsinden önce bas- eylemi Moğolcada basu- biçimindedir ma Türkçeden alıntıdır, bas- ile kökteş bir sözcük yoktur [8].

Diğer Türkçelerde bulunur.
Özbek base "sıkça"
Türkmen, Kazak, Kırgız basa "dahi"
Hakas, Şor paza "dahi"
Tuva, Oyrat baza "dahi"
Yakut bıha "dahi"


Türkçeden Moğolcaya basa sözcüğü geçmiş[9][10]. Ancak alıntı olmayan Moğolca kökteş sözcükler de bulunur[11][12]:
Yazılı Moğolca masi "çok, fazla"
Orta maşi "çok, fazla"
Halha maş "çok, fazla"
Buryat maşa "çok, fazla"
Kalmuk maşǝ "çok, fazla"
Ordos maşi "çok, fazla"


Mançu-Tunguzcada,
Negidal masị
Yazılı Mançu masi-la- "güçlenmek"
Ulça masị "sert, güçlü"
Orok masị "sert, güçlü"
Nanay masị "sert, güçlü"
Oroç masị "sert, güçlü"
Udige mahi "sert, güçlü"

olarak geçer[13]. Doerfer, Tunguz-Mançuca biçimin Moğolcadan alıntı olabileceğini söyler[13].

Japoncada,
Eski Japonca mas-, masu "çok, yine"
Orta Japonce más- "büyükleşmek"
Tokyo màs-, masúmasu "çok, yine"
Kyoto màs-, màsúmásù "çok, yine"
Kagoşima más-, masumásu "çok, yine"

olarak geçer[15].

Dipçe.
[1] ma: "1. ve, 2. dahi, 3. ise". ilgili başlık.
[2] kalanda: "1. zaten, 2. artık". ilgili başlığıŋ iletisi.
[3] Türk Dil Kurumu, Derleme Sözlüğü, cilt 2: Ba - Büzzük, 1965.
[4] Sözlüğün o baskısınıŋ döneminde (1965) Avanos ilçesi Kırşehir'e bağlıydı, şimdi Nevşehir'e bağlıdır.
[5]  G. Clauson, "Etymological Dictionary of PreThirteenth Century Turkish", Oxford, 1972, bét 371.
[6] A. Caferoğlu, "Abû-Hayyān. Kitāb al-Idrāk li-lisān al Atrāk", Istanbul, 1931.
[7] Kaşgârlı Mahmud, Divânü Lugâti't-Türk, dizen: Erdi Seçkin ile Serap Tuğba Yurtsever, Kabalcı yayınları, 2005.
[8] G. Doerfer, "Türkische und mongolische Elemente im Neupersischen", Wiesbaden, 1963-67, bét: 2, 246.
[9] L. V. Clark, "Turkic loanwords in Mongol. I: The Treatment of non-initial s, z, š, č", Central Asiatic Journal, vol. 24, N 1-2. 1980.
[10] A. M. Şerbak [A. M. Щербак], Erken Türkçe-Moğolca Bağlantıları (8.-14. yüzyıllar) [Ранние тюркско-монгольские языковые связи (VIII-XIV вв.)], San Petersburg, 1997, bét: 104.
[11] G. J. Ramstedt, "Einführung in die Altaische Sprachwissenschaft. I Lautlehre. II. Formenlehre", Helsinki, 1952/1957, bét: 79.
[12] G. J. Ramstedt, "Kalmückisches Wörterbuch", Helsinki, 1935, bét: 257.
[13] V. Tsintsius ma diğerleri [Цинциус В. и др.], "Karşılaştırmalı Tungus-Mançu dilleri Sözlüğü" [Сравнительный словарь тунгусоманьчжурских языков], Leningrad, 1975-1977, bét: 1, 528.
[14] G. Doerfer, "Mongolo-Tungusica", Wiesbaden, 1985, bét: 144.
[15] S. E. Martin, "The Japanese Language Through Time", New Haven - London, 1987, bét: 473, 721.
  • 0

En soñ Oktay D. tarafından 07 Eyl 2011, 07:42 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6070

Ynt: basa (ve, dahi, ardından)

İletigönderen Oktay D. » 07 Eyl 2011, 04:28

Ben bu sözcüğüŋ ma sözcüğüyle köken ilişkisinde olabileceğini düşünüyorum. Baŋa bunu düşündüren, Moğolcadaki ba biçimi ile diğer Altay dillerindeki Moğolca masi, Mançu-Tunguzca masi ma Japonca masu biçimleridir.
  • 0

En soñ Oktay D. tarafından 07 Eyl 2011, 07:49 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6070

Ynt: basa (ve, dahi, ardından)

İletigönderen ingichka » 07 Eyl 2011, 10:42

Basa zarf-fiil kalıplaşması olabilir. Türkçede zarf-fiiller köp çeşitli işlevlerde kullanılmış. Belki biraz da tasvirî anlatımlarda kullanılıyordur.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 29

Ynt: basa (ve, dahi, ardından)

İletigönderen Oktay D. » 07 Eyl 2011, 10:43

Hangi eylemden ulaç (zarf-fiil) démek istiyorsuŋuz?
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6070

Ynt: basa (ve, dahi, ardından)

İletigönderen ingichka » 07 Eyl 2011, 10:51

Türk dilinde -a zarf-fiil eki bulunduğuna göre bas- fiilinden zarf-fiil kalıplaşması olabilir.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 29

Ynt: basa (ve, dahi, ardından)

İletigönderen ingichka » 07 Eyl 2011, 11:15

basa

DS 11:536 basa (II) "arkasından, hemen sonra."TT V 26:86 yana munda basa; AY 86:1 anta basa sekiz tümen törtmin kata çakravart kan bolup, KB 1898 sewer sewmezin öz bileyin tise / könülke baka körgü bilgey basar, DLT IV:71 basa "sonra", DLT 111:224 men anda basa keldim.
[EDPT 371, DTS1. 85 basa I, ESTJa. 11:77]

Kelimenin Clauson tarafından tespit edilen diğer bir anlamı "more and more, incressingly"dir. (U IV 46 basa basa seviglig közün). Bu anlam ile krş. DS 11:536 basa (I) "fazla, baskın, üstün."
dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/12/848/10730.pdf
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 29

Ynt: basa (ve, dahi, ardından)

İletigönderen ingichka » 07 Eyl 2011, 11:19

basa '—' basa basa "daha, keza; dahi, de, da; henüz, şimdi; yeniden" (Kow.
1065) ~
basa-çu (id.).
~ Uyg. basa basa "bir teviye, durmadan, kesilmeden, fazlasiyle" <Moğ.
basa
Altun Yaruk'ta (611-10):
bu savnıng basa sonğında "bu sözün sonunda"; (631-12: antada
basa): antada basa kördiler "ondan sonra gördüler"; (17-22,23:
basa basa) : sözlep yana ağrığlanıp basa basa "sayıklayarak, daha fenalaşıp, yavaş yavaş".
~ Poppe. Muk. 113: JPV yti o^jl <UJ "yana aldı tabuynı".
~ DLT.: basa: "sonra" (III, 224).
dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/12/844/10677.pdf
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 29

Ynt: basa (ve, dahi, ardından)

İletigönderen Oktay D. » 07 Eyl 2011, 11:27

Oktay D. yazdı:Kökeni konusunda Clauson, bas- (basmak) sözcüğünden geldiğini savunsa da[4], bu açıklama kandırıcı olmaktan uzaktır. Çünkü hepsinden önce bas- eylemi Moğolcada basu- biçimindedir ma Türkçeden alıntıdır, bas- ile kökteş bir sözcük yoktur [8].
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6070

Ynt: basa (ve, dahi, ardından)

İletigönderen ingichka » 07 Eyl 2011, 11:39

Oktay D. yazdı:Kökeni konusunda Clauson, bas- (basmak) sözcüğünden geldiğini savunsa da[4], bu açıklama kandırıcı olmaktan uzaktır. Çünkü hepsinden önce bas- eylemi Moğolcada basu- biçimindedir ma Türkçeden alıntıdır, bas- ile kökteş bir sözcük yoktur [8].
Proto-Turkic: *bAsa
Altaic etymology: Altaic etymology
Meaning: also, as well
Russian meaning: также, кроме того
Old Turkic: basa 'right after' (OUygh.)
Karakhanid: basa 'afterwards' (MK)
Middle Turkic: (MKypch.) basa (AH, Ad-Durr.)
Uzbek: base 'frequently, often'
Turkmen: basa
Khakassian: paza
Shor: paza
Oyrat: baza
Yakut: bɨha 'in the course of' (?)
Tuva: baza
Kirghiz: basa
Kazakh: basa (R)
Comments: EDT 371 (but not from *bas- 'press'!). Turk. > Mong. basa (Clark 1980, 39, Щербак 1997, 104).
http://starling.rinet.ru/cgi-bin/etymology.cgi?single=1&basename=/data/alt/monget&text_number=+980&root=config
Bir yerde Moğolcadan Türkçeye, özge bir yerde Türkçeden Moğolcaya geçmiştey görünüyor. Bana göre bu sözün bas- fiilinden zarf-fiil kalıplaşması olma ihtimali vardır birak şimdiyecen bununla bağlı bir bilgi tapamadım.
özge: başka
+tey: gibi
birak: fakat
bağlı: ilgili
+ecen: +e kadar
tapmak: bulmak
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 29

Ynt: basa (ve, dahi, ardından)

İletigönderen Oktay D. » 07 Eyl 2011, 12:13

Diğer Türkçelerdeki karşılıklar düşünüldüğünde Uygurca biçimiŋ Moğolcadan alıntı olması pek usa yatkın gelmedi.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6070


Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 7 konuk

Reputation System ©'